บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ : ชีวิตพอเพียงตามอริยมรรค ๘ ประการ

Introduction to Buddhaphumi Philosophy : living a Self-Sufficient Life According to the  Eightfold Noble Path

คำสำคัญ  ชีวิตพอเพียง, อริยมรรค ๘ ประการ

บทนำ : ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

๑.มายาภาพแห่งบริโภคนิยมและข้อจำกัดทางญาณวิทยาของมนุษย์ยุคดิจิทัล

             ในบริบทของโลกยุคปัจจุบัน มนุษย์ดำรงชีวิตอยู่ท่ามกลางกระแสการแข่งขันที่ดุเดือดเพื่อความอยู่รอดโดยมีเทคโนโลยี่คอมพิวเตอร์  อินเตอร์เน็ต และโทรศัพท์มือถือความเร็วสูงเป็นเครื่องมือหลัก    จิตใจของมนุษยชาติต้องรับรู้     และเผชิญกับกระแสข้อมูลข่าวสารจำนวนมหาศาลผ่าน "อายตนะภายใน" (ตา หู จมูก ลิ้น กายและใจ ) อยู่ตลอดเวลา       การรับรู้เหล่านี้ถูกกระตุ้นด้วยวัฒนธรรมบริโภคนิยมที่มุ่งสนองตัณหา      และความปรารถนาส่วนตนอย่างไม่มีที่สิ้นสุดผ่านสิ่งบันเทิง      ค่านิยมทางสังคมและความเพลิด เพลินต่าง ๆ             

                ในทางญาณวิทยา เมื่อมนุษย์รับรู้สิ่งเร้าเหล่านั้น ข้อมูลจะถูกบันทึกไว้ในฐานะ "หลักฐานทางอารมณ์" หรือ "สัญญาจำได้หมายรู้" ภายในจิตใจ  ทว่า ธรรมชาติของจิตใจมิได้หยุดอยู่เพียงแค่การรับรู้และบันทึกข้อมูลเท่านั้น      แต่ยังมีกระบวนการคิด  ปรุงแต่ง และประมวลผล  (สังขาร)  จากหลักฐานทางอารมณ์เหล่านั้น   

               เมื่อพวกเขามีความพึงพอใจในสิ่งที่ตนมี  ตนได้รับ หรือสิ่งที่ตนเป็น   ภายใต้สิ่งเร้าของโลกยุคใหม่ มักแปรเปลี่ยนเป็นความยึดมั่นถือมั่น  (อุปาทาน)   ที่ครอบงำมนุษย์ไปจนกระทั่งกาลกิริยา  (ตาย) ซึ่งในความเป็นจริงอันเที่ยงแท้    หลังจากความตายสิ้นสุดลง  มนุษย์เกิดใหม่ในภพภูมิอื่น จะไม่สามารถนำเอาทรัพย์สิน เงินทองหรือเทคโนโลยี่ใด ๆ   เพื่อใส่ติดดวงวิญญาณไปสู่ภพภูมิอื่นได้เลย  สิ่งที่คงเหลือและสืบทอดต่อไปมีเพียง "กระแสอารมณ์ ประสบการณ์  และวิบากกรรม"  ที่สั่งสมและประทับแน่นอยู่ในจิตใจเท่านั้น 

๒.วิกฤตการณ์ทางจริยธรรมและการแสวงหาความรู้ที่ไร้รากฐาน

                 เมื่อโลกแปรเปลี่ยนไป  ผู้คนทั่วโลกเลือกใช้ชีวิตตามความกระแสตัณหาและความปรารถนาส่วนตน แทนที่จะตระหนักถึงธรรมชาติที่แท้จริงของชีวิต แม้ว่ามนุษย์บางกลุ่มจะเพียบพร้อมไปด้วยทรัพยากรภายนอกหรือ "ปัจจัย ๔"  (ที่อยู่อาศัย   อาหาร  เครื่องนุ่งห่ม  และยารักษาโรค)   อย่างเพียงพอเพียงแล้วก็ตาม  แต่ด้วยเหตุที่มนุษย์ยังมีอวิชชา และมีความเห็นแก่ตัว โดยเนื้อแท้ จึงมักแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตนจากการทำงาน และ บิดเบือนความจริงเพื่อความมั่งคั่ง  

           มนุษย์ในสังคมมักใช้ "เหตุผล"  เป็นเครื่องมือเดียวในการอธิบายความจริง แต่เหตุผลเหล่านั้นมักเป็นเพียง "ความรู้เชิงอนุมาน" (Inferential Knowledge) ที่เกิดจากการคาดคะเน การทบทวนประสบการณ์ทางอารมณ์ที่สั่งสม หรือ การคิดคำนวณ เพื่อผลประโยชน์เชิงตรรกะ มิใช่ความจริงเชิงประจักษ์ขั้นสูงสุด (ปรมัตถ์สัจจะ)  

                  วิกฤตจริยธรรมสังคม :  ปรากฏการณ์ที่ผู้นำคิดหรือนักพูดในสังคม ใช้ประโยชน์จากความโลภ และข้อจำกัดทางปัญญาของเพื่อนมนุษย์  เพื่อหลอกลวงและสร้างสถานะทางสังคมจึงเกิดขึ้นทั่วไป  เหตุผลของมนุษย์จึงมีความแปรปรวน แตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อมธรรมชาติและสังคมของแต่ละประเทศ  ซึ่งไม่อาจนำมาใช้เป็นเกณฑ์สากลในการดับทุกข์ที่แท้จริงได้

๓.พุทธวิธีวิทยา : การรื้อถอนสภาวะบีบคั้นของปัจจัย๔ ด้วยอริยมรรค๘  

           สาเหตุเกิดพุทธวิธีวิทยา  (Buddhsit  Methology)  คิอวิธีการ(ระบบวิธีการที่ใช้ในสาขาพระพุทธศาสนา) หรือของพระพุทธเจ้านั้นเอง จิตใจจึงเกิดความสงสัย ผู้คนมักทบทวนประสบการณ์ทางอารมณ์ที่สั่งสมมา  เพื่อตั้งคำถามถึงความจริงของสิ่งต่าง ๆ    เมื่อพวกเขารู้ความจริง พวกเขาก็พอใจและพยายามใช้มันเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวเพื่อเป้าหมายต่าง ๆ    แสดงสถานะทางสังคมและได้รับความไว้วางใจจากผู้อื่นในงานหรือธุรกิจของตน     ปัญหาอยู่ที่ความสามารถในการคิดอย่างก้าวหน้า  โดยไม่ตกอยู่ในความเสื่อมทราม เพราะสิ่งนี้ขัดขวางการบรรลุความฝัน       แม้ว่ามนุษย์จะมีเหตุผลสำหรับการกระทำของตนเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการกระทำที่ดีหรือชั่ว       บางคนคิดก่อนทำผิด    ในขณะที่บางคนกลับไม่ใช้เหตุผลก่อนตัดสินใจผิดพลาดในชีวิต  ดังนั้นการใช้เหตุผลจึงแตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ และสังคมของผู้คนในแต่ละประเทศ  ปรากฏการณ์เหล่านี้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ที่สั่งสมอยู่ในจิตใจ         ซึ่งอารมณ์เหล่านี้ถูกนำมาใช้เป็นข้อมูลในการวิเคราะห์      โดยอนุมานความรู้จากหลักฐานต่าง ๆ  เพื่อพิสูจน์ความจริง โดยใช้เหตุผล  เป็นเครื่องมือที่นักปรัชญาใช้ในการอธิบายความจริงในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง      นี่คือความรู้เชิงเหตุผลเกี่ยวกับเรื่องนั้น           

                   เมื่อศึกษาหลักปรัชญาพุทธภูมิที่ปรากฏใน "พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาราชวิทยาลัย "  ผู้เขียนได้พบข้อเท็จจริงอันเป็นทางสว่างว่า    เมื่อพระโพธิสัตว์สิทธัตถะทรงพัฒนาศักยภาพแห่งชีวิตผ่านการปฏิบัติ "อริยมรรคมีองค์ ๘ "        พระองค์ทรงสามารถชำระจิตใจให้บริสุทธิ์ปราศจากอคติต่อผู้อื่น    ทรงบรรลุความรู้แจ้งเชิงประจักษ์  โดยเฉพาะเกิดดับของสรรพสัตว์ และการรวมตัวกันของกายและจิตใจครรภ์มารดา

             เมื่อพระโพธิสัตว์สิทธัตถะทรงปฏิบัติธรรมตามอริยมรรคมีองค์  ๘    พระองค์ก็ทรงบรรลุญาณทิพย์เหนือมนุษย์ทั้งปวง  พระองค์ก็ทรงเห็นวิญญาณของสัตว์เล็ก             และใหญ่ละทิ้งกายไปเกิดในโลกอื่น  มันแสดงให้เห็นว่าชีวิตมนุษย์เกิดจากการรวมตัวปัจจัยทางร่างกายและจิตใจในครรภ์มารดา         พุทธญาณทัศนะนี้ทำให้ทรงมองเห็นสัจจะเกี่ยวกับ "ปัจจัยสี่" (the four requisites) ในมิติที่ลึกซึ้ง ดังปรากฏหลักฐานในพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬา ฯ         เล่ม ๑๑  พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๓  ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค    อุทุมพริกสูตรว่าด้วยอุปกิเลส (เครื่องเศร้าหมอง) [๕๙]  ที่ระบุถึง "ลาภสักการะอันบริบูรณ์ว่าประกอบด้วย   ๑.ผ้านุ่งห่ม ๒.อาหาร ๓.ที่อยู่อาศัย  ๔.ยารักษาโรค  ในทางปรัชญาพุทธภูมิปัจจัยทั้ง ๔  นี้ไม่ใช่สิ่งของเพื่อตอบสนองความทะยานอยาก  แต่เป็น" เครื่องบรรเทาทุกขเวทนาทางกายภาพ"  เพื่อให้กระบวนการของชีวิตดำเนินต่อไปได้สำหรับการปฏิบัติธรรม : 

                โดยทั่วไปแล้ว  ธรรมชาติของมนุษย์นั้นไม่เที่ยงแท้      เพราะทุกคนเกิดมาเพื่อตายอย่างไรก็ตาม ไม่มีใครอยากตาย ทุกคนปรารถนาที่จะมีอายุยืนยาว     ดังนั้นเป้าหมายชีวิตของทุกคน คือการหาวิธีการเอาตัวรอด   ไม่ว่าพวกเขาจอยู่ในสังคมแบบไหนก็ตาม ไม่ว่าจะพวกเขาจะอาศัยอยู่ในป่า   บนภูเขาสูง  หรือกลางทะเลทรายที่มีกลางวันอากาศร้อนจัดและกลางคืนอากาศหนาวเย็น    แม้แต่ทหารที่ต่อสู้ตามชายแดนของประเทศไทยและกัมพูชา   พวกเขาต้องใช้สติ สมาธิและเหตุผลเพื่อหาวิธีเอาชีวิตรอด   พวกเขาต้องหาวิธีเอาชีวิตรอดจากการต่อสู้ด้วยสติปัญญาและกลยุทธการเอาชีวิตรอดของตนเอง  

           ๑.อาหาร  :   เกิดจากสภาวะบีบคั้นตามกฎธรรมชาติของสรีระ ("ความหิวโหยเรื้อรัง") มนุษย์ต้องบริโภคอย่างน้อยสามมื้อต่อวันเพื่อรักษากายยังไม่ให้ดับสลาย หากขาดอาหารในยามวิกฤตหรือสงคราม  ความตายย่อมมาถึง   การบริหารจึงเป็นการเยียวยารักษาชีวิตไว้  มิใช่เพื่อความมัวเมา 

           ๒.  ที่พักอาศัย  : สถานที่พักผ่อนที่ปลอดภัย เพื่อฟื้นฟู้พลังงานของจิตและกายจากการเหนื่อยล้าและปกป้องชีวิตจากสิ่งรบกวนภายนอก    

           ๓. เครื่องนุ่งห่ม :  เป็นเครื่องมือทางสังคมและสรีระเพื่อปกปิดความละอาย  ความบกพร่องของร่างกายและปกป้องกายจากสภาพอากาศรวมถึงลดอคติและการเหยียดหยามในสังคม มนุษย์ที่มีจิตใจคับแคบ  

           ๔. ยารักษาโรค :   เป็นสิ่งจำเป็นขั้นวิกฤตในการต่อสู่กับโรคภัยไข้เจ็บ ( ดังเช่นโรคโควิค -19 )  หากขาดแคลนยารักษาโรคและเตียงในโรงพยาบาลย่อมนำไปสู่ความทุกข์ทรมานและการเสียชีวิตก่อนวัยอันสมควร      

๔.ปมปัญหาและข้อสงสัยเชิงปรัชญา (Philosophical  Dilemma)  

         จากความเป็นมาดังกล่าว ผู้เขียนสงสัยเชิงปรัชญาและญาณวิทยาซึ่งเป็นปมปัญหาสำคัญของบทความนี้ว่า : "ในเมื่อธรรมชาติของมนุษย์ยังตกอยู่ภายใต้ความไม่เที่ยงแท้ ต้องเผชิญกับภาวะบีบคั้น เอาชีวิตรอดในสภาพแวดล้อมอันโหดร้ายและมนุษย์ส่วนใหญ่ยังใช้เพียง "ความรู้เชิงอนุมาน"หรือตรรกะความโลภในการหาประโยชน์จากปัจจัยสี่ เราจะมีเกณฑ์ทางญาณวิทยาที่เที่ยงตรงอย่างไร ว่าเรากำลังดำเนินชีวิตแบบ"พอเพียง"ที่แท้จริง?  และการประยุกต์ใช้อริยมรรคมีองค์ ๘  ก็จะสามารถแปรเปลี่ยน สภาวะดิ้นรนเอาชีวิตรอดเชิงสัญชาตญาณให้กลายเป็นการบูรณาการชีวิตที่สมดุลและก้าวข้ามมายาของโลกบริโภคนิยมได้อย่างไร ?