บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ : นักปรัชญาในสมัยอินเดียโบราณ

บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ :  นักปรัชญาในสมัยอินเดียโบราณ

An Introduction to Buddhaphumi Philosophy : the  Ancient India Philosophers 

คำสำคัญ  นักปรัชญา   อินเดียโบราณ ปรัชญาพุทธภูมิ  ตรรกศาสตร์, ขันธ์ ๕

๑.บทนำ 

               พระไตรปิฎก(ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) ไม่เพียง พระไตรปิฎกถือเป็นชุดความรู้และมุมมองเกียวกับแนวคิดต่าง ๆ ของมนุษย์   พราหมณ์ซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาในสมัยพุทธกาล  ผู้พยายามใช้เหตุผล อธิบายปรากฏการณ์ของ"ชีวิตมนุษย์" โลก และการปกครองในอนุทวีป เสนอหลัก "ธรรมของกษัตริย์"     ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญที่ใช้อำนาจอธิไตยเหนืออาณาจักรต่าง ๆ ในอนุทวีปอินเดีย  หรือ "อปริหานิยธรรม"  เพื่อเป็นแนวทางบริหารบ้านเมืองอย่างยั่งยืน  

               อย่างไรก็ตาม พระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นข้อจำกัดของนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาในยุคนั้นว่า การอธิบายความจริงด้วยปฏิภาณ การคาดคะเนหรือตรรกะเพียงอย่างเดียว  มักนำไปสู่ความเห็นที่สับสนคลุมเครือและยังไม่อาจเข้าถึงความจริงแท้ได้   บางครั้งอธิบายถูกต้อง บางครั้งอธิบายผิด       ส่งผลให้วิญญูชนอย่างเจ้าชายสิทธัตถะทรงตั้งข้อสงสัยต่อความรู้เหล่านั้น และนำไปสู่ถูกต้องของคำตอบของคำถามสำคัญทางปรัชญาว่า "เราจะรู้ได้อย่างไรว่าสิ่งใดคือความจริงแท้"     

             ในทางพระพุทธศาสนา   พระพุทธองค์ทรงคลี่คลายความขัดแย้งทางปัญญา ด้วยการแบ่งระดับความจริงออกเป็น "สมมติสัจจะ" (ความจริงระดับสมมติ) และ "ปรมัตถสัจจะ" (ความจริงขั้นสูงสุด) พร้อมอธิบายสร้างชีวิต "เบญจขันธ์"  (รูป เวทนา  สัญญา สังขาร วิญญาณ)  ซึ่งความรู้ทางประสาทสัมผัสและทฤษฎีทางโลก ล้วนจัดอยู่ใน "สมมติสัจจะชาติ   ที่เกิดขึ้น  ดำรงอยู่และเปลี่ยนแปลงไปต่างจากความจริงขั้นปรมัตถ์   ที่พระพุทธองค์ทรงประจักษ์แจ้งผ่าน "ปัญญาญาณ" และการปฏิบัติมรรคมีองค์ ๘  ซึ่งสามารถหักล้างความเชื่อเรื่อง "การสร้างโลกของพระพรหม" หรือพระพรหมสร้างระบบวรรณะอันนำไปสู่ความเหลื่อมล้ำในสังคมอินเดียโบราณได้อย่างสิ้นเชิง 

            การศึกษานิยามและองค์ประกอบของ "นักปรัชญา" ในสมัยพุทธกาลเป็นเรื่องท้าทาย เนื่องจากมิติความคิดของนักปรัชญาโบราณ มีความแตกต่างจากนักปรัชญาสมัยใหม่   นักวิชาการต่างยุคต่างสมัยอธิบายองค์ประกอบนี้ ด้วยเหตุผลที่หลากหลาย เพื่อแก้ไขความขัดแย้งทางปัญญา  พระพุทธเจ้า จึงทรงวางกระบวนการพิจารณาความจริง โดยแบ่งออกออกเป็น "สมมติสัจจะ" (ความจริงระดับสมมติ) และ "ปรสัตถสัจจะ" (ความจริงขั้นปรมัตถ) ซึ่งเปรียบได้กับกระบวนพิจารณาความจริงในปัจจุบัน เช่น วิธีจารณาคดีอาญา, วิธีพิจารณาคดีแพ่งของศาลหรือกระบวนการทางวิทยาศาสตร์  เป็นต้น              

           พระพุทธเจ้าทรงอธิบายโครงสร้างของชีวิตผ่านคำสอนเรื่อง  "เบ็ญจขันธ์" นั้น  ชีวิตมนุษย์ประกอบด้วย รูป  เวทนา สัญญา สังขารและวิญญาณ  เป็นต้น   ซึ่งความรู้ทางวิทยาศาสตร์และทฤษฎีทางโลกของมนุษย์ จัดอยู่ในระดับสมมติสัจจะ นั่นคือ เกิดขึ้น  ดำรงอยู่และเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา นักปรัชญา จึงต้องพัฒนาและปรับปรุงองค์ความรู้ของตนอยู่เสมอ  เพื่อตอบสนองการดำเนินชีวิตของมนุษย์         

             ในประเด็นเรื่อง "ชีวิตตายหลังความตาย" นักปรัชญาอินเดียโบราณ กลุ่มพราหมณ์มีความเชื่อว่า พระพรหมเป็นผู้สร้างมนุษย์จากพระวรกายของพระองค์และบัญญัติกฎหมายระบบวรรณะ  เมื่อสิ้นชีวิต จะดับสูญไม่มีชีวิตหลังความตายอีกต่อไป  

แต่พระพุทธเจ้าทรงใช้  "ปัญญาญาณ"ประจักษ์แจ้งในกฎแห่งกรรม และการเวียนว่ายตายเกิด ทรงชี้ให้เห็นว่า มนุษย์และสรรพสัตว์ ย่อมเป็นไปตามการกระทำ(กุศลกรรมและอกุศลกรรม)ของตนเอง 

           ตามคำสอนของพระพุทธเจ้าและกฎหมายบ้านเมือง  ผู้ใดกระทำความชั่วที่เรียกว่า "อกุศลกรรม" รวมถึงการประพฤติผิดทางกาย การประพฤติผิดทางวาจา และการประพฤติผิดทางวาจา อันเกิดจาการทรยศต่อประเทศชาติซึ่งรวมถึงการกระทำในด้านการศึกษาเช่นการตัดวิชาประวัติศาสตร์ออกจากหลักสูตร    เพื่อให้ประชาชนรุ่นหลังแสดงความอกตัญญูต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ในอดีต และบรรพชนผู้สร้างชาติเพื่อให้ตนอยู่อย่างมีศักดิ์ศรีในโลกมนุษย์   การประพฤติผิดทางเศรษฐกิจ  เช่นการยกดินแดนให้ต่างชาติเพื่อประโยชน์ทางน้ำมันของตนเอง     การไม่จงรักภักดีต่อศาสนา และการเมืองซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน เมื่อกระทำความชั่วเหล่านี้แล้ว  กรรมจะสั่งสมอยู่ในใจและดวงวิญญาณไปชดใช้กรรมนั้นในนรก  เป็นต้น  

            ข้อเท็จจริงที่ว่าพระโพธิสัตว์สิทธัตถะทรงเห็นดวงวิญญาณของสรรพสัตว์ทั้งหลาย ตั้งแต่กำเนิดในครรภ์ของมารดานั้นขัดแย้ง     และหักล้างคำสอนของพราหมณ์อารยันที่สอนว่า พระพรหมและพระอิศวร  ทรงสร้างมนุษย์จากกายของพระองค์และทรงกำหนดวรรณะให้แก่มนุษย์ที่พระองค์สร้างขึ้นซึ่งจะต้องปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะของตน    เนื่องจากคำสอนของพระโพธิสัตว์สิทธัตถะทรงขัดแย้งและหักล้างการเลือกปฏิบัติในสังคมมีต่อมนุษย์ คำสอนของพราหมณ์อารยันจึงขาดความน่าเชื่อและไม่สามารถยอมรับได้ว่าเป็นความจริง

              ด้วยเหตุนี้ การศึกษาความคิดของนักปรัชญาและสำนักคิดต่าง ๆ ในสมัยพุทธกาล เช่น สำนักครูวิศวมิตร  สำนักครูปกุธะ กัจจายนะและสำนักครูสัญชัย เวลัฏฐบุตร  ได้แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับความเป็นจริงของมนุษยชาติจึงไม่อาจปักเชื่อในทันที หากแต่ต้องนำมาผ่านกระบวนการสืบสวน รวบรวมหลักฐานและวิเคราะห์ด้วยเหตุผลอย่างเป็นระบบ

          บทความนี้มีเป้าหมาย เพื่อตั้งคำถามและวิเคราะห์องค์ประกอบความรู้ของนักปรัชญาในสมัยอินเดียโบราณ   โดยบูรณการแนวคิดทางพุทธศาสนาเข้ากับวิทยาศาสตร์     และศาสตร์สมัยใหม่            การวิเคราะห์นี้ไม่เพียงแต่เป็นประโยชน์สำหรับการศึกษาในหลากหลายวิชา ที่เปิดสอนต่อการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา    และปริญญาเอกในหลากหลายสาขาวิชา    เพื่อให้เกิดการนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ได้จริงอย่างมีคุณค่า    แต่ยังเป็นก้าวสำคัญในการขยายขอบเขต ปรัชญาพุทธภูมิบนแพลตฟอร์มดิจิทัล  เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้พระพุทธศาสนาระดับโลกต่อไป