บทนำ : เหตุผลในการเขียนปรัชญาพุทธภูมิ
(Intruduction : the Reason For Writing Buddhaphumi Philosophy )
บทนำ
โดยทั่วไปแล้ว ปรากฏการณ์ทั้งปวงในโลก ระบบสุริยะและจักรวาลนั้นมิได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หากแต่เกิดจากการประชุมพร้อมแห่งเหตุ และปัจจัยจนกลายเป็น"สัจธรรม"ที่มนุษย์เพียรพยายามไขความลับ ผ่านกล้อง โทรทรรศน์ของวิทยาศาสตร์ ตรรกะของนักปรัชญา และประสบการณ์ในจิตใจของมนุษย์เอง ทว่าท่ามกลางข้อจำกัดของการรับรู้สิ่งต่าง ๆ อคติที่เกิดขึ้นในใจ และความหลงใน "สมมติสัจจะ" (สิ่งที่มนุษย์ร่วมกันสร้างขึ้น) มนุษย์มักมองไม่เห็นความจริงอันเป็นเหตุเป็นผล
จนกระทั่งเจ้าชายสิทธัตถะทรงตัดสินพระทัยออกผนวช เพื่อแสวงหาสัจธรรมพระองค์ทรงค้นพบว่า มนุษย์รับรู้โลกผ่านอายตนะภายใน (ประสาทสัมผัส) และสั่งสมประสบการณ์เหล่านั้นเป็น "หลักฐานทางอารมณ์" ในจิตใจ
ทว่าข้อจำกัดของมนุษย์ไม่ได้อยู่เพียงแค่การรับรู้เท่านั้นมักถูกบดบังด้วยอคติ ความโลภ ความโกรธหรือความหลง ทำให้คำอธิบายเรื่องจุดกำเนิดของโลกหรือมนุษย์ชาติมีความผิดเพียนและความคลุมเครือ วิญญูชนเช่นเจ้าชายสิทธัตถะจึงทรงปฏิเสธที่จะเชื่อที่ไร้พยานหลักฐานและพระองค์ทรงวางรากฐานการแสวงหาความรู้ที่เป็นระบบด้วยการตรวจสอบข้อเท็จจริง รวบรวมพยานหลักฐานและวิเคราะห์ด้วยเหตุผล จนเข้าถึงความจริงสูงสุด
๒.บทเรียนจากวิทยาศาสตร์สู่หลักปฏิจจสมุปบาท
หากวิทยาศาสตร์ใช้กล้องโทรทรรศน์สำรวจ"หลุมดำ" (Black Hole)เพื่อเก็บรวบรวมพยานหลักฐานเชิงประจักษ์ แล้วนำหลักฐานเหล่านั้นวิเคราะห์ผ่านกระบวนการอนุมานความรู้ จนพบข้อเท็จจริงได้ว่าหลุมดำไม่ได้เกิดขึ้นมาโดยปราศจากเหตุปัจจัย เช่น การยุบตัวของดาวฤกษ์ หรือการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพในจักรวาล ในพระพุทธศาสนาก็มี "หลักปฏิจจสมุปบาท" ที่อธิบายความจริงของชีวิตและจักรวาล ด้วยหลักการแห่งเหตุผลและผลสอดคล้องกันอย่างลึกซึ้ง
เพื่อก้าวข้ามข้อจำกัด ในการรับรู้ผ่านอายตนะภายใน (ประสาทสัมผัส) มนุษย์จึงจำเป็นต้องพัฒนาเครื่องมือ และกระบวนการเข้าถึงความจริงในทางพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าทรงดำเนินตามอริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นหนทางอันประเสริฐ เพื่อแสวงหาความจริงขั้นปรมัตถ์ ส่วนในทางวิทยาศาสตร์ ยุคต่อมานักวิทยาศาสตร์ได้พัฒนากล้องโทรทรรศน์สมรรถนะสูง เพื่อบันทึกภาพนับล้านภาพและรวบรวมข้อมูลเชิงประจักษ์นำมาวิเคราะห์ผ่านกระบวนอนุมานความรู้ หรือคาดคะเนความจริง จนได้ข้อสรุปว่าหลุมดำไม่ได้เกิดขึ้นเองตามอำเภอใจ หากแต่เกิดจากกลไกทางธรรมชาติ เช่น การดับสูญและการยุบตัวของดาวฤกษ์มวลสารสูง หรือ หลุมดำเกิดจากการเผาไหม้ของก๊าซธรรมชาติบนดวงดาวนับล้านดวง ควันจากการเผาไม้ของก๊าซธรรมชาติถูกปล่อยออกมาและลอยอยู่บนขอบฟ้าสีดำ
ข้อสรุปนี้สะท้อนให้เห็นความจริงอันเป็นสากลว่า "ไม่มีสิ่งใดในจักรวาลที่เกิดขึ้นได้เองโดยปราศจากเหตุปัจจัย" ซึ่งสอดคล้องอย่างยิ่งกับหลักปฏิจจสมุปบาท ที่อธิบายว่าชีวิตของมนุษย์เกิดจากการประชุมกันพร้อมแห่งประกอบทางกายภาพ และจิตวิญญาณไม่ได้เกิดขึ้นโดยลำพังเช่นเดียวกับโลก จักรวาล ดวงอาทิตย์และดาวฤกษ์ทั้งหลายที่ต่างก่อตัวขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ของสสารและพลังงาน ตามมุมมองทางวิทยาศาสตร์และเหตุผล สาเหตุของการก่อตัวของดาวฤกษ์ (star)และดาวเคราะห์(Planet) คือการรวมตัวของกลุ่มฝุ่น และก๊าซในอวกาศ (Nebula) ซึ่งมีพลังงานในตนเองและดึงดูดเข้าหากันด้วยแรงโน้มถ่วง
แม้มนุษย์ จะมีข้อจำกัดในการรับรู้ทางอายตนะภายในมักถูกครอบงำด้วยอคติ ความไม่รู้ ความเกลียดชัง ความกลัวและความหลง จนขาด "ปัญญา" ในการแก้ปัญหาชีวิตแต่ความมืดมิดทางปัญญานี้ เคยถูกท้าทายด้วยข้อสงสัย และแสวงหาทางออก เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทอดพระเนตรเห็นความทุกข์ของกลุ่มจัณฑาล ผู้ถูกกดขึ่ด้วยกฎหมายวรรณะอันอ้างอิงจากพระประสงค์ของพระพรหม แม้พราหมณ์ในยุคนี้จะพยายามอธิบายถึงการมีอยู่ของเทพเจ้าด้วยตรรกะต่าง ๆ แต่ก็เป็นสิ่งที่เกินวิสัยการพิสูจน์และไร้หลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยัน เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงซักถามถึงประวัติและพยานหลักฐาน กลับไม่มีพราหมณ์ผู้ใดให้คำตอบที่กระจ่างชัดได้ เจ้าชายสิทธัตถะจึงทรงตั้งข้อสงสัยและเริ่มต้นกระบวนการสืบเสาะ รวบรวมข้อมูล พร้อมทั้งวิเคราะห์หาความจริงด้วยพระองค์เอง จนตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
๓.รากฐานและการแสวงหาความรู้ของผู้เขียน
แนวคิดทางปรัชญาพุทธภูมิของผู้เขียนจึงไม่ได้ตั้งอยู่บนจินตนาการเลื่อนลอย หากแต่ดำเนินตามรอยบาทพระศาสดา ผ่านกระบวนการพิจารณาข้อเท็จจริง จากพยานหลักฐานเชิงประจักษ์ ๓ ประการได้แก่
๓.๑.พยานเอกสาร (พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยและคัมภีร์สำคัญต่างๆ)
๓.๒.พยานบุุคคล (ผู้รับรู้เรื่องราวต่าง ๆ จากประสบการณ์ชีวิต ผ่านอายตนะภายใน และสั่งสมข้อมูลเป็นหลักฐานทางอารมณ์ไว้ในจิตใจ
๓.๓.พยานวัตถุ (เช่น ซากโบราณสถาน ณ สังเวชนียสถาน และเสาหินอโศก) เป็นต้น
ผู้เขียนได้ทุ่มเทเวลาหลายปีในการศึกษาค้นคว้า ทั้งจากการลงพื้นที่แสวงบุญ ณ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งในสาธารณรัฐอินเดียและสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเนปาล การศึกษาพระไตรปิฎก (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยและฉบับหลวง) บันทึกการเดินทางของพระภิกษุแดนจีนโบราณ แผนที่โลกของกูเกิลและแผนที่โบราณของอินเดีย ตลอดจนประสบการณ์ตรงจากการเผยแผ่ธรรม
แรงบันดาลใจจากเยาว์วัยสู่เส้นทางแห่งปัญญา
จุดประกายสำคัญของการเขียนปรัชญาพุทธภูมินี้ ย้อนกลับไปตั้งแต่ความฝันในวัยเด็ก จากการเป็นผู้ชายชื่นชอบการอ่านหนังสือในห้องสมุดประชาชนจังหวัดสกลนคร และนวนิยายจากร้าน "สกลพิทยา" ร้านขายหนังสือเพียงแห่งเดียวในย่านนั้น จินตนาการในวัยเยาว์ หล่อหลอมให้เกิดความใฝ่ฝันที่จะเดินทางไปศึกษาต่อต่างประเทศเพื่อเปิดโลกทัศน์แห่งความรู้
จนกระทั่งในปี พ.ศ. ๒๕๔๕ ความฝันนั้นเริ่มปรากฏเป็นจริง เมื่อผู้เขียนมีทุนการศึกษาเพียงพอ และตัดสินใจเข้าศึกษาต่อระดับปริญญาโท ที่คณะศิลปศาสตร์ ภาควิชาปรัชญาและศาสนา ที่มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู(Banaras Hindu university) เมืองพาราณสี รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย
หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านปรัชญา ได้รับทุนการศึกษาและดำเนินการติดต่อมหาวิทยาลัยแล้ว การเดินทางเริ่มต้นจากสนามบินดอนเมืองสู่เมืองโกลกาตา เช็คอินเวลา ๑๐.๐๐ น. และเที่ยวบินออกเวลา ๑๓.๐๐น. และถึงสนามบินโกลกาตาเวลา ๑๖.๐๐ น. ท่ามกลางความตื่นตาตื่นใจในดินแดนแห่งความหลากหลายของศาสนาและวัฒนธรรม
ในปี๒๐๐๒ สนามบินนานาชาติโกลกาตายังคงเป็นเพียงสนามบินขนาดเล็ก แต่ก็เป็นจุดหมายยอดนิยมของพระสงฆ์ไทยและพุทธศาสนิกชนไทย ที่เดินมาแสวงบุญยังสังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งโดยมักจะต่อรถไฟจากสถานีฮาว์ลาราห์(Howrah)มุ่งหน้าสู่เมืองคยา เมื่อแรกสัมผัสอินเดีย ผู้เขียนรู้สึกตื่นตาตื่นใจกับหลากหลายของผู้คนและวัฒนธรรม จากนั้นคณะของเราได้นั่งรถแท็กซี่ไปยังวัดพุทธมหายาน เพื่อรอพักขึ้นรถไฟรอบ ๑๙.๐๐ น. สถานีรถไฟเฮาลาราตั้งอยู่ในกัลกัตตา เมืองหลวงของรัฐเบงกอลตะวันตก ประเทศอินเดีย
ระหว่างการเดินทางบนขบวนรถไฟ จากโกลกาตามุ่งสู่เมืองพาราณสี ผู้เขียนมีโอกาสได้ฟังเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของเมืองพาราณสี จากรุ่นพี่นักศึกษา พวกเขาเล่าว่าเมืองพาราณสีคือปฐมบทแห่งการเกิดการปฏิรูปทางศาสนา เป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา เกิดพระรัตนตรัยครบองค์สาม และเกิดการอุปสมบทครั้งแรกของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา โดยมีปฐมพุทธสถานสำคัญคือธัมเมกขสถูป
ณ สถานีรถไฟฮาวราห์ เป็นอาคารขนาดใหญ่ที่คลาคร่ำไปด้วยชาวอินเดียที่เดินทางพร้อมครอบครัว ป้ายส่วนใหญ่เป็นภาษาฮินดี มีภาษาอังกฤษเพียงเล็กน้อย ทว่าผู้เขียนกลับคุ้นเคยกับเป็นมิตรอย่างประหลาดราวกับไม่ได้เป็นคนแปลกหน้าในดินแดนแห่งนี้ จนกระทั่งเดินทางมาถึงสถานีรถไฟมงคลสาหร่ายเมืองพาณาณสีในเวลาประมาน ๐๘.๐๐ น. โดยมีนักศึกษาไทยรุ่นพี่มารอรับอย่างอบอุ่น ประสบการณ์และการท้าทายเหล่านี้ได้หล่อหลอมเป็น "ปรัชญาพุทธภูมิ"
คำถามสำคัญคือเราจะทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างสสาร จิตวิญญาณ และดินแดนต้นกำเนิดพุทธศาสนา ผ่านมุมมองร่วมสมัยได้อย่างไร ? และหลักปรัชญาพุทธภูมิจะช่วยปลดล็อกปัญญาในการแก้ปัญหาชีวิตมนุษย์ยุคปัจจุบันได้อย่างไร ? ร่วมกันค้นหาคำตอบและสำรวจบทเรียนเหล่านี้ไปพร้อมกันในบทถัดไป
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น