เหตุผลที่๒ในการเขียนปรัชญาพุทธภูมิ : มนุษย์สร้างความรู้อย่างไร ?

 

 เหตุผลข้อที่สองในการเขียน "ปรัชญาพุทธภูมิ"  : มนุษย์สร้างความรู้อย่างไร ?

  The  Second Reason for Writing  Buddhaphumi Philosophy  :  How do Humans Create knowledge ?

คำสำคัญ ปรัชญา, ความรู้,  มนุษยชาติ, ญาณวิทยา, ขันธ์๕,ปรัชญาพุทธภูมิ

๑.บทนำ: ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

     ในบรรดากิจกรรมทางปัญญาอันยิ่งใหญ่ของมนุษยชาติ (Grand Intellectual  Activity) ไม่ว่าจะเป็นปรัชญาพราหมณ์ พระพุทธศาสนา ปรัชญาตะวันตก ปรัชญาตะวันออก หรือวิทยาศาสตร์บริสุทธิ์ในปัจจุบัน ล้วนอุบัติขึ้นเพื่อตอบสนองต่อการดำรงอยู่ และการเอาชีวิตรอดของมนุษย์ทั้งสิ้น  ในโลกตะวันตก ปรัชญาได้รับการยกย่องว่าเป็น "มารดาแห่งศาสตร์ทั้งปวง" (The Mother of All Science) เนื่องจากเป็นรากฐานที่ให้กำเนิดระบบคิดและการตั้งคำถาม    ก่อนที่ศาสตร์สมัยใหม่ จะแยกออกไปเป็นสาขาวิชาเฉพาะทาง   

            ทว่าหากเราสืบย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ทางปัญญาของอนุทวีปอินเดียโบราณ ผ่าน "พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทาลัย"    ซึ่งเป็นพยานเอกสารชั้นปฐมภูมิที่บันทึกเหตุการณ์และพัฒนาความคิดอย่างต่อเนื่อง โดยเริ่มตั้งก่อนสมัยพุทธกาล   สมัยพุทธกาลและหลังพุทธกาล   เราจะพบร่องรอยการก่อตัวของระบบความรู้  และการแสวงหาความจริงในทางญาณวิทยา (Epistemology) ที่มีความลุ่มลึกและทรงคุณค่าไม่น้อยไปกว่าญาณวิทยาในปรัชญาตะวันตก

         ในยุคก่อนพุทธกาล สังคมในอนุชมพูทวีปตกอยู่ภายใต้การปกครอง "ระบอบเทวธิปไตย"   โดยมีศาสนาพราหมณ์เป็นสถาบันหลักในการกำหนดความรู้และความจริงของชีวิต    เจ้าชายสิทธัตถะทรงศึกษาอย่างเชี่ยวชาญในหลักสูตรศิลปศาสตร์จำนวน ๑๘ สาขา รวมถึงปรัชญาพราหมณ์และพิธีกรรมบูชายัญ ณ    สถาบันวิศวามิตร  

          ในโครงสร้างสังคมยุคนั้น      คำสอนเกี่ยวกับ "เทพเจ้า"และ "เทวประสงค์ของพระพรหม" มิได้มีหน้าที่เพียงแค่ประโลมใจ ทว่าถูกใช้เพื่อเป็นเครื่องมือสร้างความชอบธรรมเชิงอำนาจ (Legitimacy)  เพื่อบังคับใช้ระบบวรรณะและกฎหมายจารีตประเพณีอย่างเข้มงวด เช่น การห้ามร่วมประเวณีกับคนต่างวรรณะ    การจำกัดสิทธิในการศึกษาและการผูกขาดอาชีพ        ส่งผลให้ศักยภาพที่แท้จริงของมนุษย์ถูกกดทับอยู่ใต้ความมืดมิดทางปัญญา (อวิชชา)     

    

       เมื่อพิจารณาในทางญาณวิทยา บรรดาพราหมณ์ คณาจารย์ และนักตรรกศาสตร์ในเวลานั้น มักแสดงทัศนะเกี่ยวกับมนุษยชาติ  โลก และเทพเจ้า โดยอาศัยเพียงปฏิภาณไหวพริบส่วนตน  และการคาดคะเนด้วยตรรกะเหตุผลเชิงคาดเดา (Speculative Deduction) ซึ่งเครื่องมือทางตรรกศาสตร์เหล่านั้น ล้วนมีข้อจำกัดทางข้อเท็จจริง มักมีอคติต่อผู้อื่นและยึดติดใสัมผัส  ชีวิตเต็มไปด้วยความมืดมิด  ขาดปัญญาที่จะเข้าใจสัจธรรมของชีวิต     ส่งผลให้การอธิบายความจริงของนักวิชาการเหล่านั้น บางครั้งใช้เหตุผลอธิบายความจริงที่ถูกต้อง  บางครั้งผิดพลาด   หรือให้เหตุผลขัดแย้งกันเอง 

          เมื่อคำอธิบายความจริงเหล่านั้นไร้ความชัดเจนคลุม วิญญูชนเช่นเจ้าชายสิทธัตถะ จึงทรงปฏิเสขที่จะเชื่องมงายในทันที ทว่าทรงตั้งข้อสงสัยเชิงปรัชญา (Philosophyical Skepticism)  ต่อคำกล่าวอ้างที่ไร้หลักฐานเชิงประจักษ์    โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อทรงซักถามพราหมณ์สำนักต่าง ๆ  เกี่ยวกับต้นกำเนิดของพระพรหม แล้วพบข้อเท็จจริงว่า ไม่มีพราหมณ์ผู้ใดเคยเห็น หรือพิสูน์การมีอยู่จริงของพระพรหมได้เลย

๒.มนุษย์ ขันธ์ ๕  และข้อจำกัดทางญาณวิทยา 

           ในทัศนะของปรัชญาพุทธภูมิ ระบบความรู้ในสาขาวิชาต่าง ๆ  เช่น ปรัชญาตะวันตก ปรัชญาตะวันออกและวิทยาศาสตร์บริสุทธิ์  เป็นต้น  มิได้เกิดขึ้นลอย ๆ อย่างเป็นอิสระ  ทว่ามีความสัมพันธ์อย่างแนบแน่นกับ "ขันธ์ ๕ " ตามธรรมชาติที่พระพุทธเจ้าทรงค้นพบมนุษย์ทุกคนมีอายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ)   เป็นเครื่องมือเชื่อมโยงและการผัสสะกับปรากฏการณ์ธรรมชาติ และเหตุการณ์ทางสังคมภายนอก       

        โครงสร้างจิตใจของมนุษย์มีแนวโน้มตามธรรมชาติที่จะเป็น "นักคิดและนักอนุมาน"  เมื่ออายตนะภายในรับรู้สิ่งใด   ย่อมนำหลักฐานทางอารมณ์และประสบการณ์เหล่านั้น มาประมวลผล  วิเคราะห์   และสรุปเป็นคลังความรู้ เพื่อการเอาตัวรอด ดังตัวอย่างในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ :    

               ๒.๑ มนุษย์กับภยันตราย  (การเผชิญหน้ากับสัตว์ร้าย)  : การเรียนรู้วิธีเอาชีวิตรอดจากการเผชิญหน้างูยักษ์หรือสัตว์ร้าย  ก่อตัวขึ้นจากประสบการณ์ผ่านผัสสะ แล้วถูกบันทึกไว้ในจิตใจในฐานะ  "สัญญา" (ความจำได้หมายรู้)  ทว่าจิตมนุษย์ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการจำ แล้วนำหลักฐานนั้น มาวิเคราะห์หลักฐานทางอารมณ์เหล่านั้น   เพื่ออนุมานความรู้  (Deduce Knowledge) หาเหตุผลอธิบาย วิธีป้องกันและเอาตัวรอด  ความรู้นี้เมื่อผ่านการพิสูจน์แล้ว  จะกลายเป็นโครงสร้างปัญญาที่ฝังแน่นในจิต  เป็นรูปแบบหนึ่งของความรู้เชิงประสบการณ์ชีวิต เพื่อเอาตัวรอด  

               ๒.๒ มนุษย์กับภัยธรรมชาติ(ความแปรปรวนของท้องทะเล) :    เมื่อเผชิญหน้ากับคลื่นยักษ์ หรือแผ่นดินไหว  ในยุคที่มนุษย์ขาดแคลนเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์  มนุษย์ด่วนสรุปและอธิบายสาเหตุผ่านความกลัวและการปรุงแต่งของจิต (สังขาร) จนกลายเป็นเทวปกรณ์   ตำนานหรือเรื่องเล่าเกี่ยวกับ "เทพเจ้าพิโรธ"  ซึ้งสะท้อนถึงอายตนะภายในที่ถูกบิดเบือนด้วยโมหะและอคติ  

ข้อจำกัดทางญาณวิทยาและวิกฤตการศึกษาปรัชญา :

                   เมื่อมนุษย์รับรู้ปรากฏการณ์เช่น "คลื่นลมในทะเล"นั้น แล้วนำมาสร้างสมมติฐานทางอารมณ์    ข้อจำกัดทางประสาทสัมผัส ทำให้นักปรัชญาโบราณ  อธิบายความจริงได้เพียงระดับ "สมมติสัจจะ"และมักตกอยู่ภายใต้อคติ   ด้วยเหตุนี้  มนุษย์จึงต้องสร้าง " เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์"  มาช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริง        และเก็บหลักฐานเชิงประจักษ์ต่อไป

                ความจำกัดทางอายตนะภายในและอคติในใจมนุษย์นี่เอง ที่ทำให้นักศึกษาและผู้คนในยุคปัจจุบัน       ยังคงคำถามในโลกไซเบอร์ว่า " "ทำไมเราต้องเรียนปรัชญา ในเมื่อมันยากที่จะเข้าใจและจับต้อง " หรือปัญหาสำคัญเกิดจากระบบการศึกษาไทย         เน้นท่องจำแนวคิดของนักปรัชญาเป็นรายบุคคล           มากกว่าการสอน "กระบวนพิจารณาความจริง" (Methodology)    ส่งผลให้บัณฑิตขาดทักษะการคิดขั้นสูง ที่จะนำไปประยุกต์ใช้ในการทำงานและแก้ปัญหาในองค์กร นำไปความมืดมิดในเส้นทางอาชีพ

๓.การสร้างความสงสัยทางปรัชญา (Philosophical Inquiry)  จากปัญหาคลุมเครือของความรู้และวิกฤษการศึกษาปรัชญา นำมาสู่การตั้งคำถามและข้อสงสัยเชิงญาณวิทยา ในปรัชญาพุทธภูมิว่า:  

          ๓.๑  ต้นกำเนิดและโครงสร้างความรู้ที่แท้จริงของมนุษย์ คืออะไร  ในเมื่อมนุษย์ถูกจำกัดด้วยขันธ์ ๕    และมักมีอคติต่อผู้อื่น  ครอบงำจยยากที่จะเข้าใจถึงความจริงที่เรียกว่า "สมมติสัจจะ" และ "ปรมัตถ์สัจจะ"       

        ๓.๒  พระพุทธเจ้าทรงใช้กระบวนการพิจารณาความจริงอย่างไร ?     ในการกลั่นกรองข้อเท็จจริง ท่ามกลางกระแส ข่าวสาร คำบอกเล่า  และลัทธิความเชื่อถือที่สืบทอดกันมา โดยไม่มีหลักฐานเชิงประจักษ์  

               ๓.๓  เราจะผสมผสานวิธีวิทยาทางปรัชญาพุทธภูมิ เข้า กับวิทยาศาสตร์และศาสตร์สมัยใหม่ได้อย่างไร เพื่อเปลี่ยนกระบวนการเรียนรู้จากการท่องจำ คลังความรู้ไปสู่ปัญญาปฏิบัติ ที่สามารถนำไปเยี่ยวยาชีวิตและการทำงาน การทำงานของมนุษย์ในปัจจุบัน   

         ๓.๔ มนุษย์กับบริบทสังคมร่วมสมัย : การเดินทางไปต่างประเทศ       การพบปะชาวต่างชาติที่น่าสนใจออกเดท  แต่ขาดความรู้พื้นฐานว่าเขาเป็นใคร มาจากไหนเป็นคนดีหรือคนไม่ดี     เราไม่มีทางรู้เพราะไม่เคยรู้จักกันมาก่อนและมนุษย์ก็มักจะไม่เปิดเผยตัวตนที่แท้จริงของตนให้ผู้อื่นรับรู้ในบทสนทนา  พวกเขาจะไม่รู้ตัวตนที่แท้จริงและจุดมุ่งหมายในการสร้างความสัมพันธ์นั้น เว้นแต่จะสนิทสนมอย่างจริงใจ หรือเพื่อจุดประสงค์อื่นเท่านั้น ถือเป็นความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสที่มนุษย์ควรเรียนรู้และหาทางเอาตัวรอดเช่นกัน,

  

๔.นำไปสู่การศึกษาค้นคว้า : โครงสร้างและมาตรฐานความรู้   

              ด้วยเหตุผลและข้อสงสัยเชิงญาณวิทยาข้างต้น ผู้เขียนสนใจที่จะศึกษาใน "หัวข้อประการที่สอง : "มนุษย์สร้างความรู้ในปรัชญาพุทธภูมิ"  โดยมุ่งวิเคราะห์ โครงสร้างความรู้ กระบวนการเข้าถึงความจริง และความสมเหตุสมผล (Justification)  ของปัญญามนุษย์ ผ่านหลักฐานในคัมภีร์พระไตรปิฎก (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) ทั้งสายเถรวาทและมหายาน  ควบคู่ไปกับการเปรียบเทียบกับระเบียบวิธีวิจัยของปรัชญาตะวันตกและวิทยาศาสตร์ร่วมสมัย

           บทความฉบับนี้มีเป้าหมายเพื่อสร้าง "พิมพ์เขียวทางปัญญา" เพื่อพิสูจน์ว่า "ปรัชญาไม่ใช่สิ่งเลื่อนลอยที่ตายไปพร้อมกับผู้คิด ทว่ามีลักษณะเฉพาะทางญาณวิทยา ดังนี้ : 

             ๔.๑ ลักษณะและการรักษาคลังความรู้ของมนุษย์  

            โดยทั่วไปแล้ว  ความรู้เป็นสิ่งที่อยู่ในจิตใจของมนุษย์ ทว่าจิตใจนั้นเป็นสิ่งที่ไร้รูปทรง (ไม่มีรูปร่าง)  ความรู้จึงจับต้องไม่ได้โดยปกติ และมักสูญหายไปพร้อมกับความตายของปัจเจกบุคคล   มนุษย์ในอดีตจึงพยายามสร้างนวัตกรรม เพื่อรักษาความรู้ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาและปฏิบัติตาม "อริยมรรคมีองค์ ๘"   เช่น  การวาดภาพบนผนัง การสืบทอดด้วยระบบมุขปาฐะ  การประดิษฐ์อักษรพราหมีและการสร้างศาสนวัตถุในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช 

           เมื่อความรู้เหล่านี้ถูกส่งต่อมาถึงมหาวิทยาลัยในปัจจุบันศาสตร์สมัยเหล่านั้นจะุแยกตัวออกจากปรัชญาแล้วแต่ทว่านักวิชาการในสาขานั้นยังคงเอกลักษณ์ทางปรัชญาไว้ในศาสตร์ของตนเอง คือ "กระบวนการแสวงหาความจริง" ไปใช้ในสาขาของตน นักศึกษาที่เรียนปรัชญาเบื้องต้น จึงรับข้อมูลจาการบรรยายข้อมูลในรายวิชานี้จากการบรรยายของอาจารย์ประจำกลักสูตรผ่านอายตนะภายในของตนเองและเก็บเนื้อหารายวิชานี้ไว้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ในจิตใจ  เพื่อใช้ในการคิดวิเคราะห์ต่อไป 

๔.๒  เครื่องมือตรวจวัดความจริงตามแนวปรัชญาพุทธภูมิ

               เพื่อแก้ปัญหาการให้เหตุผลที่คลุมเครือและไม่ชัดเจนของพราหมณ์ซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาในสมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้าทรงวางกรอบ "ระเบียบวิธีพิจารณาความจริง" ไว้เป็นมาตรฐานสากล :

ขั้นตอนวิธีพิจารณาความจริง                        กระบวนการปฏิบัติ                                                                          (Methodology

๑.ระงับความเชื่อดั้งเดิม              ไม่ด่วนสรุปหรือเชื่อในทันที่              (Skeptical Suspension)         เมื่อได้ยินคำบอกเล่าที่เล่าสืบทอดกัน                               มาเช่นเรื่องเทพเจ้าหรือเทวประสงค์

๒.สืบค้นและรวบรวมหลักฐาน      ตรวจสอบข้อเท็จจริง ค้นพยาน        (Empirical Investigation)         บุคคล  พยานวัตถุ หรือพยานเอกสาร

                                                 ที่เกี่ยวข้อง

๓.วิเคราะห์เชิงอนุมาน                นำหลักฐานมาประมวลผลด้วย    (Rational Inference)               เหตุผลที่ปราศจากอคติ เพื่อค้นหา                                                    ต้นกำเนิดและโครงสร้างความรู้

๔.พิสูจน์ผ่านการปฏิบัติจริง        ทดลองปฏิบัติและสังเกตผลลัพธ์ที่                                                    เกิดขึ้นจริงด้วยตนเอง

๕.สาขาหลักทางปรัชญา(องค์ประกอบ ๕  สาขา)

      เพื่อให้เห็นภาพรวมของโครงสร้างความรู้ การศึกษาของมนุษย์และการสร้างความรู้ต้องอาศัยการประมวลผ่านสาขาหลักทางปรัชญาทั้ง ๕  สาขา ได้แก่

   ๕.๑ ญาณวิทยา (Epitemology) : การศึกษาเรื่องบ่อเกิดความรู้  โครงสร้างและขอบเขตความรู้ของมนุษย์   วิธีพิจารณาความจริงและความสมเหตุสมผลของความรู้ (มนุษย์รู้ความจริงได้อย่างไร ?)

    ๕.๒  อภิปรัชญา  (Metaphysics) : การสึกษาว่าด้วยความจริงแท้และธรรมชาติของสิ่งดำรงอยู่ (ความจริงคืออะไร? )

  ๕.๓ จริยศาสตร์ (Ethics) : การศึกษาว่าด้วยหลักเกณฑ์ความประพฤติ ความถุกต้อง ดี งาม(อะไรคือสิ่งที่ควรทำ ?)

  ๕.๔สุนทรียศาสตร์ (Aesthetics) : การศึกษาว่าด้วยความงาม ความอภิรมย์ และการรับรู้คุณค่าทางอารมณ์

  ๔.๕ตรรกศาสตร์ (Logic) : การศึกษาว่าด้วยกฎเกณฑ์แห่งการใช้เหตุผลและความสมเหตุสมผล  

๖.วิกฤตการณ์ศึกษาปรัชญาในประเทศไทย

           ในบริบทสังคมปัจจุบัน  ปรัชญาเบื้องต้นถูกเปิดสอนอย่างแพร่หลายในประเทศไทย ทั้งในฐานะวิชาศึกษาทั่วไป และวิชาบังคับสำหรับนักศึกษาทุกคณะ เช่น มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย  ทุกวิทยาเขตและวิทยาลัยสงฆ์เป็นวิชาบังคับที่นิสิตทุกคณะต้องศึกษา ทว่านักศึกษามหาวิทยาลัยมักตั้งคำถาม และถกเถียงกันกลุ่มของผู้เรียนในรายวิชานี้ตามเว็บไซต์ และสื่อสังคมออนไลน์ว่า "เรียนปรัชญาไปทำไม?" ในเมื่อปรัชญาเป็นรายวิชาที่เข้าใจยากและและจับต้องไม่ได้" และบัณฑิตที่จบปรัชญามักเผชิญความยากลำบากในการหางานทำ  ทำให้อยู่ในสภาวะมืดมนทางอาชีพ ทำให้ผู้เขียนสงสัยในการจัดการเรียนการสอนปรัชญา เมื่อตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมหลักฐานเชิงประจักษ์ ผู้เขียนพบว่า สาเหตุสำคัญมาจาก ๒ ประการ :  

              ผู้สอนเน้นเพียง  "เนื้อหาแนวคิด (Content) : มุ่งเน้นให้นักศึกษาท่องจำว่า        นักปรัชญาในประวัติศาสตร์ แต่ละคนมีแนวคิดอย่างไร เกี่ยวกับโลก  มนุษย์  หรือเทพเจ้า     โดยเป็นการศึกษแบบสั่งสมข้อมูลไว้เป็นความทรงจำในใจเท่านั้น    

              ขาดการสอน            "วิธีวิทยาพิจารณาความจริง"  (Methodology) ผู้สอนไม่ได้สอนให้ผู้เรียนเข้าใจ        ต้นกำเนิดความรู้  โครงสร้างความรู้      วิธีการแสวงหาความจริงที่เป็นสากล  และความสมเหตุสมผลของความรู้        ทำให้นักศึกษาขาดทักษะคิดชั้นสูง  (Critical Thinking)   ที่จะนำไปในการวิเคราะห์หรือแก้ปัญหาความขัดแย้งและข้อพิพาทในองค์กรและชีวิตจริง  

๗.ปรัชญาพุทธภูมิกับการประยุกต์ใช้ในประสบการณ์ชีวิตจริง 

             หลังจากผู้เขียนได้ศึกษาตำราปรัชญาต่าง ๆ         เกี่ยวกับโครงสร้างความรู้ กลับพบความจริงที่น่าตกใจว่า        ไม่เคยมีตำราเล่มใดระบุถึงองค์ประกอบความรู้ทางปรัชญา     ไว้อย่างเฉพาะเจาะจงเลย  ผู้เขียนจึงมุ่งมั่นสืบค้น    รวบรวมข้อมูลทั้งคัมภีร์    เอกสารและเว็บไซต์ต่าง  ๆ   นำมาประมวลผลร่วมกับหลัก "ขันธ์ห้า"  จนสามารถตกผลึกได้ว่า  "ลักษณะเฉพาะของปรัชญา     คือ ความรู้ที่สั่งสมอยู่ในจิตใจ อันไร้รูปทรง     จับต้องไม่ได้และมักจะสูญหายไปพร้อมกับความตายของปัจเจกบุคคล"        

               มนุษย์ในอดีตจึงต้องคิดค้นนวัตกรรม  เพื่อรักษาความรู้ไว้ให้คนรุ่นหลัง  ได้ศึกษาและแสวงหาความรู้ เช่น   ภาพวาดผนังถ้ำ   มุขปาฐะในพระไตรปิฎก   อักษรพราหมี   และเสาหินอโศก    คุณค่าที่แท้จริง ของปรัชญาพุทธภูมิ  จึงไม่ใช่ท่องจำตรรกะ ที่เลื่อนลอย  แต่คือ การสร้าง "ทักษะการเอาตัวรอด และอ่านความจริง   ผ่านผัสสะตรงในประสบการณ์ชีวิต   ซึ่งผู้เขียนสามารถ แบ่งออกเป็น ๒ มิติคือ  

            ๗.๑ มิติชีวิต ส่วนตัว  (การเดินทางและการออกเดท) :   เมื่อเราเดินทางไปต่างประเทศ  และพบปะชาวต่างประเทศที่น่าสนใจจนพัฒนาไปสู่การออกเดท     มนุษย์มักซ่อนตัวตนที่แท้จริง และจุดมุ่งหมายซ่อนเร้นภายใต้บทสนทนาที่อ่นหวาน  เราย่อมขาดความรู้พื้นฐาน ว่า เขาเป็นคนดีหรือร้าย    ญาณวิทยาพุทธภูมิ สอนให้เราไม่ด่วนเชื่อหลักบานทางอารมณ์ ในแรกพบ     แต่ต้องตั้งข้อสงสัย   รวบรวมข้อมูล  และใช้เวลา  สัมผัสเรียนรู้อย่างจริงใจ เพื่อหาทางเอาตัวรอด ในความสัมพันธ์

            ๗.๒   มิติทำงานทางสังคม           (ระบบราชการและการเมือง) การทำงานในฐานะข้าราชการในหน่วยงานราชการไทยท่ามกลางกระแสความคิดเห็นบนโซเชียลมีเดีย      เกี่ยวกับระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข  มนุษย์มักซ่อนเร้นกิเลสเจตนาและความต้องการไว้ในใจของตนเอง ไม่แสดงออกมาตรง ๆ  ผ่านคำพูด หรือการกระทำ         ปรัชญาพุทธภูมิจึงสร้างเครื่องมือในการ        "ตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเป็นระบบและปราศจากอคติ "    ไม่ด่วยสรุปตามกระแสสังคมออนไลน์   แต่ใช้เวลาเป็นเครื่องพิสูจน์ เพื่อเข้าถึงข้อเท็จจริงที่แท้จริง

 

๘.บทสรุปเชิงวิชาการ

          สาเหตุสำคัญที่ทำให้วิชาปรัชญาไม่เป็นที่น่าสนใจสำหรับนักศึกษาในปัจจุบัน เป็นเพราะผู้สอนมักเน้นย้ำการท่องจำ "เนื้อหาแนวคิดของนักปรัชญา"แต่ละคนมากกว่าการสอน "ระเบียบวิธีพิจารณาความจริง" (Philosophical Methodology) ซึ่งเป็นหลักการสากลที่มนุษย์ทุกคนสามารถนำไปใช้แก้ไขความขัดแย้งและข้อพิพาทในสังคมได้ เมื่อบัณฑิตขาดทักษะในการเข้าถึงความจริงระดับ"สมมติสัจจะ" ตลาดแรงงานและองค์กรต่าง ๆ   จึงมองไม่เห็นความจำเป็นในการจ้างงาน  นำมาสู่ความมืดมิดในเส้นทางอาชีพ 

           การศึกษา"ปรัชญาพุทธภูมิ : มนุษย์สร้างความรู้อย่างไร" 

จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวหรือวิชาชีพที่มืดมน   ทว่าคือการติดอาวุธทางปัญญาสูงสุด (Critical Thinking ) ให้แก่นักศึกษาและนักวิชาการในสาขาต่าง ๆ   โครงสร้างความรู้ ของปรัชญาที่เริ่มต้นจาก "นักคิด"  ผ่านกระบวนการตรวจสอบหลักฐาน และอนุมานความรู้อย่างมีเหตุผล คือเครื่องมือสากล ที่ทุกสาขาวิชาและทุกองค์กรที่ต้องการ  เมื่อใดก็ตาม ที่ระบบการศึกษาสามารถเปลี่ยนผ่านจากการสอนให้  จึงเป็นการเปิดมิติใหม่ทางญาณวิทยาโดยผู้เขียนได้ทำการสืบค้น  ตรวจสอบข้อเท็จจริง และประสานคลังข้อมูล จากพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเข้ากับบริบทสังคมร่วมสมัย เพื่อส่งมอบเครื่องมือการคิดขั้นสูง (Critical  Thinking ) ให้แก่นักศึกษาและนักวิชาการในสาขาอื่น ๆ  ซึ่งจะช่วยให้เขาคิดวิเคราะห์ และสร้างสรรค์ผลงงานวิจัยหรือ วิทยานิพนธ์ที่สมเหตุสมผล เที่ยงตรงและปราศจากข้อโต้แย้งในทางวิชาการสืบไป

                    อย่างไรก็ตามโดยทั่วไปแล้ว      ความรู้มักจะสูญหายไปพร้อมกับความตายของมนุษย์นั้น         ดังนั้น มนุษย์จึงแสวงหาวิธีที่จะรักษาความรู้ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาจากหลักฐานที่มีอยู่      มนุษย์จึงคิดค้นนวัตกรรมใหม่   ๆ      และบันทึกข้อเท็จจริงของเหตุการณ์ต่าง ๆ ไว้มากมาย  ดังจะเห็นได้จากรูปภาพของเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นแล้วบนผนังถ้ำ หรือวิธีมุขปาฐะจากพระไตรปิฎกฉบับต่าง ๆ     การสร้างวัตถุทางศาสนาในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช     หรือประดิษฐ์อักษรพราหมี เพื่อบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ    และสร้างอนุสรณ์เพื่อรำลึกถึงงานเผยแผ่ของพระพุทธเจ้า เป็นต้น   ตามแนวคิดของมนุษย์ ปรัชญาแบ่งออกเป็น ๕ สาขาคือ