บทนำสู่การปฎิรูปสังคมของพระพุทธเจ้าในปรัชญาพุทธภูมิ

 บทนำ การปฎิรูปสังคมของพระพุทธเจ้าในปรัชญาพุทธภูมิ 

(Intruduction to The Buddha's Social Reforms  in "Buddhaphumi philosophy ) 

ชื่อผู้แต่ง พระครูวิสุทธิมงคลบัณฑิต, ผศ.ดร.

  

คำสำคัญ  ปรัชญาพุทธภูมิ,การปฏิรูปสังคม, อภิปรัชญา, ญาณวิทยา, สมมติสัจจะ,  ปรมัตถ์สัจจะ  

บทคัดย่อ (Abstract)

            บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอ "กระบวนทัศน์ทางอภิปรัชญาและญาณวิทยา" ในปรัชญาพุทธภูมิที่มีต่อการปฏิรูปสังคมและการเมืองในยุคพุทธกาล การศึกษาวิเคราะห์พบว่าระบบวรรณะและอุดมการณ์เทวนิยมของศาสนาพราหมณ์ดั้งเดิมได้สร้าง "ความมืดบอดทางปัญญา"และ "วิกฤตสิทธิมนุษยชน" ผ่านการกุมอำนาจทางศักดิ์สิทธิ์ พิธีกรรมบูชาและการลงโทษด้วย "พรหมทัณฑ์" ซึ่งลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และตรึงโครงสร้างให้อยู่กับความเลื่อมล้ำ อย่างไม่อาจหลุดพ้น  การตัดสินพระทัยออกผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะจึงไม่ใช่เพียงอารมณ์ความรู้สึกส่วนพระองค์  หากแต่เป็น "กระบวนการทางญาณวิทยา" เพื่อสละข้อจำกัดทางวรรณะกษัตริย์

และออกแสวงหาความจริงเชิงประจักษ์ ผลการตรัสรู้กฎธรรมชาติ(อิทัปปัจจยตา) ได้กลายเป็นการปฏิวัติทางอภิปรัชญาที่หักล้างมายาเรื่อง "พระพรหมผู้สร้าง" สถาปนาความเท่าเทียมกันทางสัจธรรมและจำแนกความจริงระหว่าง"สมมติสัจจะ" กับ "ปรมัตถ์สัจจะ" ส่งผลให้เกิดการคืนเสรีภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่แท้จริงแกให้แก่อนุทวีปอินเดีย

บทนำที่มาและความสำคัญของการปฏิรูปสังคมของพระพุทธเจ้า

        แนวคิดทางอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิไม่ได้จำกัดขอบเขตอยู่เพียงการฝึกจิตด้วยการปฏิบัติอริยมรรคองค์ ๘ เท่านั้นเพื่อแสวงหาความสงบส่วนบุคคล  หากแต่เป็น "กระบวนทัศน์ทางอภิปรัชญาและญาณวิทยา " ที่ส่งผลกระทบต่อโครงสร้างทางสังคมและการเมืองของอินเดียโบราณอย่างลึกซึ้ง การทำความเข้าใจมิตินี้   จำเป็นต้องพิจารณาผ่านสัจธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงค้นพบ ซึ้งหักล้างและท้าทายระบบความเชื่อกระแสหลักเรื่อง  พระพรหมผู้สร้างและเทวนิยมในยุคนั้นอย่างสิ้นเชิง 

๑.จากเทวนิยมสู่กฎธรรมชาติ : การเปลี่ยนผ่านทางอภิปรัชญา  

           ในยุคพุทธกาล อนุทวีปอินเดียประกอบด้วยรัฐอิสระมากมาย เช่น แคว้นสักกะ และแคว้นโกลิยะ ซึ่งปกครองด้วยระบบสามัคคีธรรมภายใต้ "หลักอปริหานิยธรรม" (เปรียบเสมือนรัฐธรรมนูญจารีตประเพณี) โดยมีวรรณะกษัตริย์เป็นผู้ใช้อำนาจอธิปไตยทั้งนิติบัญญัติ  บริหาร และตุลาการ อย่างไรก็ตาม  โครงสร้างการปกครอง  ดังกล่าว ตั้งอยู่บนรากฐานของ "ระบบวรรณะ"  (กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร) ตามจารีตศาสนาพราหมณ์ 

ระบบวรรณะในยุคนั้น ไม่ได้เป็นเพียงข้อบังคับทางสังคมธรรมดา แต่ถูกยกระดับให้เป็น "กฎหมายอันศักดิ์สิทธิ์ที่ลบล้างมิได้"  มีข้อห้ามเด็ดขาดเกี่ยวกับการมีความสัมพันธ์ (ร่วมประเวณี) ข้ามวรรณะหรือการปฏิบัติหน้าที่ข้ามวรรณะ  หากผู้ใดฝ่าฝืน สังคมจะลงโทษด้วย "พรหมทัณฑ์" คือการขับไล่ออกจากชุมชน ตัดสิทธิทางกฎหมายและการดำเนินชีวิตอย่างสิ้นเชิง กลายเป็นคนไร้บ้านที่ถูกตราหน้าว่า "จัณฑาล"ข้อกำหนดอันโหดร้ายนี้ ยังส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังบุตรหลานที่เกิดมา ให้ต้องรับมรดกแห่งความต่ำต้อยและเป็นจัณฑาลไปตลอดชีวิตโดยไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

สภาวะที่ทำให้ชีวิตและสังคมมืดบอด

    ศาสนาพราหมณ์ยุคโบราณได้ใช้ตรรกศาสตร์เชิงอนุมานและจินตนาการสร้าง"ทฤษฎีกำเนิดโลก" โดยอ้างว่าพระพรหมสร้างมนุษย์ขึ้นมาจากอวัยวะส่วนต่าง ๆ  ของพระวรกาย เพื่อกำหนดหน้าที่เฉพาะวรรณะไว้อย่างแยบคาย    การประกอบพิธีกรรมบูชายัญที่ฆ่าชีวิตสัตว์นับพัน กลายเครื่องมือแสวงหาความมั่งคั่ง สิทธิพิเศษ และอำนาจเบ็ดเสร็จของชนชั้นพราหมณ์ สังคมเวลานั้นจึงถูกครอบงำด้วยปกคลุมด้วย "อวิชชา" (ความมืดบอดทางปัญญา)  มนุษย์ตกเป็นทาสของ"อายตนะภายใน"ที่ถูกบิดเบือนด้วยอคติ ๔ ประการคือ

๑.ฉันทาคติ (ความลำเอียงเพราะรัก/ผลประโยชน์) 

๒.โทสาคติ (ความลำเอียงเพราะเกลียด)   

๓.ภยาคติ (ความลำเอียงเพราะกลัวอำนาจศักดิ์สิทธิ์และบทลงโทษ) 

๔. โมหาคติ (ความลำเอียงเพราะหลงไม่รู้จริง)

อคติเหล่านี้ ส่งผลให้ผู้คนไร้ศักยภาพทางปัญญาในการแยกแยะระหว่าง "สมมติสัจจะ" (ความจริงระดับปรุงแต่งสมมติ) และ "ปรมัตถสัจจะ" (ความจริงขั้นสูงสุด)สังคมจึงจมอยู่ในความกลัวและความเลื่อมล้ำที่ถูกสร้างที่ถูกสร้างขึ้นโดยมนุษย์ด้วยกันเอง 

๒.ข้อสงสัยเชิงญาณวิทยาและการตัดสินพระทัยผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะ 

        

                  เมื่อเหล่าพราหมณ์ซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์หรือนักปรัชญา ผู้ประกอบพิธีกรรมบูชายัญ ต่างอ้างเหตุอธิบายความจริงที่คลุมเครือ แปรเปลี่ยนไปตามผลประโยชน์ส่วนตนและไม่สามารถให้คำตอบอันเป็นสัจธรรมที่แท้จริงได้ วิญญูชนผู้แสวงหาความจริงอย่างเจ้าชายสิทธัตถะ จึงทรงปฏิเสธที่จะเชื่อถ้อยคำเหล่านั้นโดยปราศจากการพิสูจน์หลักฐานเชิงประจักษ์ 

สภาวะวิกฤตเชิงโครงสร้างและจุดเปลี่ยนทางการเมือง

ในมิติทางการเมืองและกฎหมายจารีตประเพณี     เจ้าชายสิทธัตถะทรงมองเห็นวิกฤตการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรงของกลุ่มจัณฑาลและความเลื่อมล้ำในแคว้นสักกะ แต่ด้วยโครงสร้างการปกครองยุคนั้น แม้แต่กษัตริยไม่สามารถยกเลิกกฎหมายวรรณะได้ อีกทั้งวรรณะกษัตริย์ยังไม่มีสิทธิ์ประกอบพิธีกรรมบูชายัญ เพื่อสื่อสารกับเทพเจ้าด้วยตนเอง หากทรงฝ่าฝืนย่อมต้องโทษ "พรหมทัณฑ์" และถูกเนรเทศเช่นเดียวกัน 

ชนวนแห่งการออกผนวช 

         การตัดสินพระทัยออกผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะจึงไม่ใช่เรื่องราวของทางอารมณ์ชั่ววูบ หรืออภินิหารเหนือธรรมชาติ หากแต่เป็น "กระบวนการทางญาณวิทยาอย่างเป็นระบบ"  พระองค์ทรงยินยอมสละสิทธิ์และข้อจำกัดทางวรรณะกษัตริย์    ก้าวออกจากระบบสมมติเดิม (มนุษย์ร่วมกันสร้างขึ้นหรือบัญญัติเป็นกฎหมายขึ้น)   เพื่อทรงแสวงหาความรู้เชิงประจักษ์เกี่ยวกับ "กฎธรรมชาติ" ที่ก้าวพ้นตรรกะการคาดเดาและข้ออ้างอำนาจเหนือธรรมชาติทั้งปวง

๓.การตรัสรู้กฎธรรมชาติและการปฏิรูปสังคมเชิงปัญญา

ตลอดระยะเวลา ๖ ปีแห่งการทดลองเชิงประจักษ์ด้วยพระองค์เองพระองค์ทรงค้นพบ "อริยมรรคมีองค์ ๘ "  และทรงบรรลุสัจธรรมขั้นสูงสุด (อภิญญา๖) ซึ่งเปิดเผยอภิปรัชญาแห่งชีวิตชุดใหม่แก่โลกมนุษย์ 

        ๓.๑การหักล้างมายาการพระพรหม  เมื่อมนุษย์ไม่ได้เกิดมาจากพระวรกายของพระพรหมหรือถูกกำหนดโชคชะตาโดยเทพเจ้า  แต่เกิดจากปัจจัยทางกายภาพและจิตใจ(นามรูป)  อวิชชาและกรรมที่สัมพันธ์กันตามกฎอิทัปปัจจยตา (กฎแห่งเหตุและผล) 

          ๓.๒ สถาปนาความเท่าเทียมกันทางสัจธรรม เมื่อมนุษย์ทุกคนมีความเท่าเทียมกันตามกฎธรรมชาติ การกระทำทางกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ย่อมนำดวงวิญญาณไปสู่สุคติภูมิ  โดยไม่ขึ้นกับวรรณะหรือกำเนิดเลยแม้แต่น้อย 

      ๓.๓ ความจริงระดับสมมติและปรมัตถ์  เมื่อระบบวรรณะ ชื่อ นามสกุลและยศถาบรรดาศักดิ์เป็นเพียง "สมมติสัจจะ"ขึ้นตามกฎหมายวรรณะ ที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อจัดระเบียบสังคมในยุค ๆ หนึ่ง  แต่ในระดับ "ปรมัตถสัจจะ"  จิตวิญญาณของมนุษย์ทุกคนต่างตกอยู่ภายใต้สังสารวัฏเหมือนกัน และทุกคนมีศักยภาพในการพัฒนาตนเองเพื่อเข้าถึงนิพพานได้อย่างเท่าเทียมกัน

สรุปบทนำ   

        การผนวชและการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าจึงเป็นการ "ปฏิวัติทางญาณวิทยาและอภิปรัชญา" ครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ  ซึ่งส่งผลให้เกิดการปฏิรูปทางสังคมครั้งมโหฬารในอนุทวีปอินเดีย พระองค์ทรงปลดล็อคมนุษย์จากความกลัวในอำนาจเทพเจ้า ทรงรื้อถอนความชอบธรรมของระบบวรรณะและทรงคืนคุณค่า ความคิด เสรีภาพ ทางความคิดและการบรรลุธรรมให้แก่ผู้คนทุกชนชั้นอย่างแท้จริง 

         

บรรณานุกรม (Bibligraphy)

• พระธรรมปิฎก(ป.อ.ปยุตฺโต),(๒๕๔๖).พุทธธรรม(ฉบับปรับขยาย),กรุงเทพ ซ โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
• เสฐียรพงษ์ วรรณปก. (๒๕๔๕). พุทธศาสนบทวิเคราะห์: มิติทางสังคมและการเมือง. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.
• Ambedkar, B. R. (1957). The Buddha and His Dhamma. Bombay: Siddharth College Publications.
• Jayatilleke, K. N. (1963). Early Buddhist Theory of Knowledge. London: George Allen & Unwin Ltd.