บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ : วัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลก

Introduction to  Buddhaphumi Philosophy : Vajji, The world's first democratic state  

คำสำคัญ รัฐประชาธิปไตย, พระไตรปิฎก, แคว้นวัชชี

๑.บทนำความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

     เป็นเวลาหลายปีแล้วตั้งแต่ปี ๒๐๐๒จนถึงปัจจุบัน ผู้เขียนเดินทางแสวงบุญไปยังเมืองศักดิ์สิทธิทั้ง ๔ ในอินเดียและเนปาล เมื่อเดินทางมาถึงอำเภอไวสารี รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย  คณะผู้แสวงบุญได้ค้นพบซากปรักหักพังของป้อมปราการของกษัตริย์ลิจฉวีแห่งเมืองไวสารี ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นที่ตั้งของรัฐสภาอันยิ่งใหญ่ของอาณาจักรวัชชี รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลก 

๑.ความเป็นมาของอาณาจักรวัชชี

            ในการศึกษาประวัติศาสตร์รัฐศาสตร์และการปกครองของโลก    นักรัฐศาสตร์ มักอ้างอิงถึงปรัชญากรีกโบราณ  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ได้กล่าวถึงนครรัฐเอเธนส์ว่าเป็นต้นกำเนิดของระบอบประชาธิปไตยของโลก อย่างไรก็ตาม หากเราย้อนเวลากลับไปในสมัยพุทธกาล เมื่อกว่า ๒,๕๐๐ ปีที่แล้ว    ในดินแดนอนุทวีปอินเดีย อาณาจักรวัชชี (Vajji country) เป็นรัฐเล็ก ๆ ที่ตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มแม่น้ำคงคาอันอุดมสมบูรณ์   พรมแดนด้านเหนือติดกับเทือกเขาหิมาลัย ซึ่งเป็นเทือกเขาสูงตั้งตระหง่านครอบคลุม ๕ ประเทศคือ  ปากีสถาน เนปาล อินเดีย ภูฐาน และจีน เป็นต้น  พรมแดนด้านใต้ติดกับแคว้นมคธ กาสีและอังคะ พรมแดนด้านทิศตะวันตกติดกับอาณาจักรมัลละ พรมแดนด้านตะวันออกติดกับเมืองฮารัปปา     

    แคว้นวัชชีได้สถาปนาตนเองเป็นรัฐอิสระที่มีอำนาจอธิปไตยของตนเองไม่ขึ้นอยู่กับอาณาจักรอื่นใด ก่อนที่เจ้าชายสิทธัตถะจะทรงละทิ้งวรรณะกษัตริย์ เพื่อผนวชเป็นพระโพธิสัตว์ในการค้นหาความจริงของชีวิตมนุษย์ที่ว่า พระพรหมและพระอิศวรทรงสร้างมนุษย์จากพระวรกายของพระองค์ และทรงตั้งระบบวรรณะขึ้น เพื่อให้ผู้คนทำงานตามระบบวรรณะของตนที่เกิดมา  อาณาจักรวัชชีได้รับการยกย่องจากนักวิชาการด้านรัฐศาสตร์ เป็นหนึ่งในหลายรัฐประชาธิปไตยที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลกและมีชื่อเสียงในด้านปรัชญาการเมือง  เป็นรัฐศาสนาพราหมณ์ มีระบบการปกครอง"แบบสามัคคีธรรม"   โดยแบ่งหน้าที่ในการทำงาน โดยแบ่งประชาชนในรัฐออกเป็น ๔ วรรณะ โดยวรรณะกษัตริย์แห่งแคว้นวัชชี มีส่วนร่วมในการใช้อำนาจอธิปไตยในการปกครองประเทศ 

       รัฐสภาแห่งราชอาณาจักรวัชชีมีอำนาจนิติบัญญัติในการออกกฎหมาย  อำนาจบริหารในปกครองประเทศ  และอำนาจตุลาการในการตัดสินคดีความทั้งหมด สมาชิกรัฐสภาวัชชีทั้ง ๗,๗๐๗ พระองค์ล้วนมาจากวรรณะกษัตริย์  เจ้าชายลิจฉวีทรงดำรงตำแหน่งประธานรัฐสภาโดยตำแหน่ง อาณาจักรวัชชีมีรัฐธรรมนูญจารีตประเพณีสูงสุดซึ่งรู้จักกันในชื่อว่า "ราชอปริหานิยธรรม" หรือ"ธรรมของกษัตริย์" ซึ่งในการปกครองประเทศ ประชากรส่วนใหญ่ของอาณาจักรวัชชีนับถือศาสนาพราหมณ์ และตามกฎหมายระบบวรรณะประชากรถูกแบ่งออกเป็น ๔ วรรณะได้แก่ วรรณะพราหมณ์ วรรณะกษัตริย์, วรรณะแพศย์ และวรรณะศูทร เป็นต้น ตามคำสอนของศาสนาพราหมณ์ พวกเขาเชื่อว่าพระพรหมสร้างมนุษย์และวรรณะต่าง ๆ  เพื่อปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะของตน

             อย่างไรก็ตาม    เมื่อศึกษาหลักฐานเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของอาณาจักรวัชชีในพระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ๔๕ เล่ม    (ปกสีฟ้า)  และอรรถกถา  ผู้เขียนพบว่าแม้ว่า การดำรงอยู่ของอาณาจักรวัชชี              แม้จะมีหลักฐานเอกสารจะถูกกล่าวไว้ในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย       และเป็นที่ยอมรับโดยปริยายว่าเป็นความจริง แต่ข้อเท็จจริงกลับกระจัดกระจายอยู่ในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และอรรถกถาหลายเล่ม      เมื่อวิเคราะห์หลักฐานต่าง ๆ ผ่านการอนุมานเพื่อพิสูจน์ความจริงโดยการใช้เหตุผล ซึ่งเป็นเครื่องมือทางปรัชญาใช้ในการอธิบายการมีอยู่ของอาณาจักรวัชชีนั้น   ก็ยังขาดความถูกต้อง   เพราะองค์ประกอบของความเป็นรัฐของอาณาจักรวัชชีนั้นไม่ชัดเจนเพราะหลักฐานที่มีอยู่มีเพียงพยานเอกสารคือพระไตรปิฎกไม่มีพยานวัตถุใด     ที่จะยืนยันที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ของอาณาจักรวัชชีได้   ดังนั้น ความรู้เกี่ยวกับการดำรงอยู่จริงของอาณาจักรวัชชีจึงยังคงไม่ชัดเจน    โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของการดำรงอยู่เป็นชุมชนการเมืองมที่มีอาณาเขต ที่กำหนดไว้   และมีประชาชนที่มีอำนาจอธิปไตยเป็นของตนเองในการปกครองประเทศผ่านสามฝ่าย คืออำนาจนิติบัญญัติ    อำนาจบริหาร  และอำนาจตุลาการ  เป็นต้น     

    

            เมื่ออาณาจักรวัชชีเป็นรัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลกซึ่งมีอยู่ก่อนสมัยพุทธกาล        สมาชิกรัฐสภามาจากการเลือกตั้งโดยตัวสมาชิกเองมาจากวรรณะกษัตริย์ในหลายราชวงศ์  ปกครองด้วยระบอบสามัคคีธรรม     โดยวรรณะกษัตริย์ทุกพระองค์มีส่วนรวมในการบริหารและปกครองหมุนเวียนกันหรือที่เรียกว่า "สหพันธรัฐ"   ประธานรัฐสภามาจากเลือกตั้งของสมาชิกรัฐสภา สมาชิกรัฐสภาทำหน้าที่ในการบัญญัติกฎหมายจารีตประเพณี ทำหน้าที่เป็นผู้บริหารประเทศ   และทำหน้าที่เป็นตุลาการในการพิจารณาตัดสินคดี ด้วยสมาชิก ๗,๗๐๗ พระองค์  รัฐสภาแห่งรัฐวัชชี จึงเป็นรัฐสภาที่ใหญ่ที่สุดในโลกและสถานที่ประชุมของรัฐสภานั้นเรียกว่า"สันฐาคาร" สมาชิกรัฐสภา     คือเจ้าลิจฉวีที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นสมาชิกรัฐสภานี้ เรื่องการประชุมของเจ้าลิจฉวีมีเป็นหลักฐานข้อความที่กล่าวถึงในพระไตรปิฎกออนไลน์หลายฉบับด้วยกัน    

              อาณาจักรวัชชีแห่งนี้มีความแข็งแกร่งมากในการปกครองประเทศเพราะมีกฎหมายสูงสุดในการปกครองประเทศเรียกว่า  "หลักอปริหานิยธรรม"    เป็นธรรมะของกษัตริย์ที่ใช้ในการปกครองรัฐ   มีศักดิ์เทียบเท่ากับกฎหมายรัฐธรรมนูญในการปกครองประเทศในยุคปัจจุบัน  ประชาชนมีศักยภาพในการใช้ชีวิตและทักษะในการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพมีวินัยและความสามัคคีในการประชุมรัฐสภาพร้อม ๆ กันและเลิกพร้อมกันในการบัญญัติกฎหมาย ในการบริหารงานร่วมกันของสมาชิกรัฐสภา พิจารณาและตัดสินปัญหาสำคัญของประเทศ      การใช้อำนาจตุลาการสมาชิกรัฐสภาเป็นไปในทิศทางเดียวกัน  ที่ทำให้รัฐวัชชีมีความเจริญรุ่งเรืองเพียงฝ่ายเดียว แต่สุดท้ายแล้ว รัฐเอกราชนี้สูญเสียอำนาจอธิปไตยไป          เพราะสมาชิกรัฐสภาแห่งอาณาจักรวัชชีแตกความสามัคคีกันเอง ในสมัยปัจจุบันแคว้นวัชชีเป็นเพียงอำเภอเวสาลีเป็น ๑ ใน ๑๔ อำเภอขึ้นตรงกับเขตปกครองของรัฐพิหาร สาธารณรัฐอินเดีย  ผู้เขียนเดินทางมาเยี่ยมชมภูมิภาคแห่งอาณาจักรวัชชีโบราณแห่งนี้หลายครั้ง    เพราะอยู่ตรงข้ามกับเมืองปัฏตาลีบุตรโบราณแห่งแคว้นมคธในยุคปัจจุบันเรียกว่า "เมืองปัตนะเมืองหลวงของรัฐพิหารในยุคปัจจุบัน"  

        เมื่อผู้เขียนฟังข้อเท็จจริงเกี่ยวกับอาณาจักรวัชชี รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกในพระไตรปิฎกข้างต้น พระพุทธองค์ทรงสอนว่าไม่ให้เชื่อข้อเท็จจริงที่ได้ยินจากการเล่าสู่กันฟังสืบต่อกันมา ควรตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนและผู้เขียนชอบที่จะศึกษาค้นหาความรู้ในเรื่องนี้ต่อไปและรวบรวมหลักฐานทั้งพยานเอกสาร พยานวัตถุ และพยานบุคคล ให้เพียงพอเพื่อพิสูจน์ความจริงเกี่ยวกับอาณาจักรวัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกในพระไตรปิฎก ต่อไป     เมื่อผู้เขียนตัดสินใจศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับ Vajji, The world's first democratic state in the Tripitaka (แคว้นวัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลกในพระไตรปิฎก) โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากหลักฐานในพระไตรปิฎก อรรถกถา บันทึกจดหมายเหตุต่าง ๆ  พยานวัตถุได้แก่โบราณสถานๆ ที่ตั้งอยู่ในเขตเวสาลี รัฐพิหาร และแผนที่โลกของGoogle Maps  เป็นต้นบทความที่ได้จากการวิเคราะห์หลักฐาน จะเป็นข้อมูลต่อพระธรรมวิทยากรใช้บรรยายกับผู้แสวงบุญชาวไทยในแดนพุทธภูมิ ให้มีเนื้อหาสาระของพระพุทธศาสนาเป็นไปในทางเดียวกันได้รับความรู้ความเข้าใจในพุทธประวัติ วิธีคิดวิเคราะห์จะเป็นประโยชน์ต่อนิสิตระดับปริญญาเอกเป็นการอนุมานความรู้ที่ผ่านเกณฑ์การตัดสินที่สมเหตุสมผลปราศจากข้อสงสัยในความจริงอีกต่อไป