บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ : วัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลกอย่างไร ?

บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ : วัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลกอย่างไร ?Introduction to  Buddhaphumi Philosophy : How was the Vajji, The World's First Democratic State  ?

คำสำคัญ รัฐประชาธิปไตย, พระไตรปิฎก, แคว้นวัชชี

๑.บทนำความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

     เป็นเวลาหลายปีแล้วตั้งแต่ปี ๒๐๐๒จนถึงปัจจุบัน ผู้เขียนเดินทางแสวงบุญไปยังเมืองศักดิ์สิทธิทั้ง ๔ ในอินเดียและเนปาล เมื่อเดินทางมาถึงอำเภอไวสารี รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย  คณะผู้แสวงบุญได้ค้นพบซากปรักหักพังของป้อมปราการของกษัตริย์ลิจฉวีแห่งเมืองไวสารี ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นที่ตั้งของรัฐสภาอันยิ่งใหญ่ของอาณาจักรวัชชี รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลก 

๑.ความเป็นมาของอาณาจักรวัชชี

            ในการศึกษาประวัติศาสตร์รัฐศาสตร์และการปกครองของโลก นักรัฐศาสตร์มักอ้างอิงถึงปรัชญากรีกโบราณ  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การยกย่อง "นครรัฐเอเธนส์" ว่าเป็นต้นกำเนิดและรากเหง้าของระบอบประชาธิปไตยของโลก ทว่าในความเป็นจริง หากเราย้อนเวลากลับไป ในสมัยพุทธกาล เมื่อกว่า ๒,๕๐๐ ปีที่แล้ว    ในดินแดนอนุทวีปอินเดียมีอาณาจักรนามว่า "แคว้นวัชชี (Vajji country)" ซึ่งได้สถาปนาตนเองขึ้นเป็นรัฐอิสระที่มีอำนาจอธิปไตยและได้รับการยอมรับจากนักวิชาการรัฐศาสตร์บางส่วนว่าเป็นหนึ่งในรัฐประชาธิปไตยที่ยิ่งใหญ่และเก่าแก่ที่สุดในโลก  โดยปกครองด้วยระบอบที่เรียกว่า "สามัคคีธรรม" หรือการปกครองแบบสถาบันที่กระจายอำนานร่วมกัน

       แคว้นวัชชีตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มแม่น้ำคงคาอันอุดมสมบูรณ์   ทิศเหนือจรดเทือกเขาหิมาลัย ซึ่งเป็นเทือกเขาสูงตั้งตระหง่านครอบคลุม ๕ ประเทศคือ  ปากีสถาน เนปาล อินเดีย ภูฐาน และจีน เป็นต้น  ทิศใต้จรดติดกับแคว้นมคธ กาสีและอังคะ ทิศตะวันตกติดกับอาณาจักรมัลละ   และทิศตะวันออกติดกับเมืองฮารัปปา   ภายใต้สังคมยุคโบราณที่ฝังรากอยู่กับระบบคุณค่าของศาสนาพราหมณ์  ซึ่งเชื่อว่าพระพรหมสร้างมนุษย์ และสร้างวรรณะขึ้นให้มนุษย์ปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะที่ตนเกิดมา   แคว้นวัชชีกลับบริหารจัดการรัฐผ่าน "สถาบันรัฐสภา" (สัณฐาคาร) ที่ประกอบสมาชิกรัฐสภาวัชชีจากวรรณะกษัตริย์ (เจ้าลิจฉวี) จำนวนถึง ๗,๗๐๗ พระองค์  ทำหน้าที่ร่วมกันในการใช้อำนาจนิติบัญญัติ บริหารและตุลาการ  โดยมีกฎหมายสูงสุด เป็นรัฐธรรมนูญจารีตประเพณีสูงสุดซึ่งรู้จักกันในชื่อว่า "ราชอปริหานิยธรรม" หรือ"ธรรมของกษัตริย์" ซึ่งเน้นยำความพร้อมเพรียงในการปรุม เลิกประชุมและการปฏิบัติหน้าที่

        ทว่าความยิ่งใหญ่ในอดีตนั้น  ปัจจุบันกลับเหลือเพียงซากปรักหักพังของป้อมปราการโบราณในอำเภอเวสารี รัฐพิหาร สาธารณรัฐอินเดีย (ตั้งอยู่ตรงข้ามกับเมืองปัตนะหรือเมืองปาฏลีบุตรในอดีต)เอกราชที่เคยเกรียงไกร กลับสูญเสียสูญเสียอธิปไตยไปเนื่องจากการแตกความสามัคคีภายใน นำมาซึ่งคำถามทางประวัติศาสตร์ และปรัชญาการเมืองที่ยังคงคลุมเครือ

ปัญหาทางญาณวิทยา : ภาพลวงตาจากความไม่รู้และข้อจำกัดของหลักฐาน

             จากการศึกษาของผู้เขียนในฐานะผู้มีประสบการณ์จาริกแสวงบุญและทำหน้าที่บรรยายแก่คณะผู้แสวงบุญในดินแดนพุทธภูมิมาตั้งแต่ปี ๒๐๐๒  พบว่าแม้เรื่องราวการดำรงอยู่ของแคว้นวัชชี จะถูกบันทึกไว้อย่างชัดเจนในพระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ๔๕ เล่ม    (ปกสีฟ้า)  และคัมภีร์อรรถกถา  ทว่าข้อเท็จจริงเหล่านั้นกลับกระจัดกระจายและขาดการบูรณาการ

สิ่งที่น่าสังเกตเชิงปรัชญาคือมนุษย์มักถูกครอบงำด้วยอคติ และข้ำจำกัดทางญาณวิทยา  (Epistemological Limitation) เรามักด่วนสรุป หรือยอมรับความจริงทางวิชาการประวัติศาสตร์ เพียงเพราะ "บอกเล่าสืบต่อกันมา " หรืออ่านจากพยานเอกสารเพียงด้านเดียว โดยละเลยเหตุผลเชิงประจักษ์  การรับรู้เนื้อหาเกี่ยวกับแคว้นวัชชี ที่ผ่านมาจึงมักติดอยู่มิติทางศาสนา หรือจินตนาการ  แต่ขาดความชัดเจน ในแง่องค์ประกอบความเป็นรัฐทางภูมิศาสตร์  รัฐศาสตร์การปกครอง  และหลักฐานทางโบราณวัตถุที่จับต้องได้   

    

            พระพุทธองค์ทรงสอนไว้ในหลัก   "กาลามสูตร" ว่าไม่ให้ด่วนเชื่อสิ่งใด เพียงเพราะเสียงเล่าลือ    หรือเพราะมีระบุไว้ในคัมภีร์ ด้วยเหตุนี้  ในทัศนะปรัชญาพุทธภูมิ การจะเข้าถึงความจริงที่แท้จริงได้นั้น วิญญูชนจำเป็นต้องตั้ง "ข้อสงสัยทางปรัชญาขึ้นมาก่อน เพื่อทลายอคติ ความหลง          และความไม่รู้ของตนเองแล้วจึงเรื่มต้นกระบวนการสืบค้นอย่างเป็นวิทยาศาสตรืเช่นเดียวกับเจ้าชายสิทธัตถะ 

วัตถุประสงค์และความสำคัญของการเขียนบทความวิชาการนี้

              อาณาจักรวัชชีแห่งนี้มีความแข็งแกร่งมากในการปกครองประเทศเพราะมีกฎหมายสูงสุดในการปกครองประเทศเรียกว่า  "หลักอปริหานิยธรรม"    เป็นธรรมะของกษัตริย์ที่ใช้ในการปกครองรัฐ   มีศักดิ์เทียบเท่ากับกฎหมายรัฐธรรมนูญในการปกครองประเทศในยุคปัจจุบัน  ประชาชนมีศักยภาพในการใช้ชีวิตและทักษะในการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพมีวินัยและความสามัคคีในการประชุมรัฐสภาพร้อม ๆ กันและเลิกพร้อมกันในการบัญญัติกฎหมาย ในการบริหารงานร่วมกันของสมาชิกรัฐสภา พิจารณาและตัดสินปัญหาสำคัญของประเทศ      การใช้อำนาจตุลาการสมาชิกรัฐสภาเป็นไปในทิศทางเดียวกัน  ที่ทำให้รัฐวัชชีมีความเจริญรุ่งเรืองเพียงฝ่ายเดียว แต่สุดท้ายแล้ว รัฐเอกราชนี้สูญเสียอำนาจอธิปไตยไปเพราะสมาชิกรัฐสภาแห่งอาณาจักรวัชชีแตกความสามัคคีกันเอง ในสมัยปัจจุบันแคว้นวัชชีเป็นเพียงอำเภอเวสาลีเป็น ๑ ใน ๑๔        อำเภอขึ้นตรงกับเขตปกครองของรัฐพิหาร สาธารณรัฐอินเดีย  ผู้เขียนเดินทางมาเยี่ยมชมภูมิภาคแห่งอาณาจักรวัชชีโบราณแห่งนี้หลายครั้ง    เพราะอยู่ตรงข้ามกับเมืองปัฏตาลีบุตรโบราณแห่งแคว้นมคธในยุคปัจจุบันเรียกว่า "เมืองปัตนะเมืองหลวงของรัฐพิหารในยุคปัจจุบัน"  

        เมื่อผู้เขียนฟังข้อเท็จจริงเกี่ยวกับอาณาจักรวัชชี รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกในพระไตรปิฎกข้างต้น พระพุทธองค์ทรงสอนว่าไม่ให้เชื่อข้อเท็จจริงที่ได้ยินจากการเล่าสู่กันฟังสืบต่อกันมา ควรตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนและผู้เขียนชอบที่จะศึกษาค้นหาความรู้ในเรื่องนี้ต่อไปและรวบรวมหลักฐานทั้งพยานเอกสาร พยานวัตถุ และพยานบุคคล ให้เพียงพอเพื่อพิสูจน์ความจริงเกี่ยวกับอาณาจักรวัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกในพระไตรปิฎก ต่อไป     เมื่อผู้เขียนตัดสินใจศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับ Vajji, The world's first democratic state in the Tripitaka (แคว้นวัชชี, รัฐประชาธิปไตยแห่งแรกของโลกในพระไตรปิฎก) โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากหลักฐานในพระไตรปิฎก อรรถกถา บันทึกจดหมายเหตุต่าง ๆ  พยานวัตถุได้แก่โบราณสถานๆ ที่ตั้งอยู่ในเขตเวสาลี รัฐพิหาร และแผนที่โลกของGoogle Maps  เป็นต้นบทความที่ได้จากการวิเคราะห์หลักฐาน จะเป็นข้อมูลต่อพระธรรมวิทยากรใช้บรรยายกับผู้แสวงบุญชาวไทยในแดนพุทธภูมิ ให้มีเนื้อหาสาระของพระพุทธศาสนาเป็นไปในทางเดียวกันได้รับความรู้ความเข้าใจในพุทธประวัติ วิธีคิดวิเคราะห์จะเป็นประโยชน์ต่อนิสิตระดับปริญญาเอกเป็นการอนุมานความรู้ที่ผ่านเกณฑ์การตัดสินที่สมเหตุสมผลปราศจากข้อสงสัยในความจริงอีกต่อไป