บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ : วัดถ้ำดาวเขาแก้ว

บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ :  วัดถ้ำดาวเขาแก้ว

( Introduction  to Buddhaphumi philosophy :   Wat Thamdao Khao Kaew) 

คำสำคัญ : ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน, อริยมรรคมีองค์ ๘  โลกธรรม ๘  วัดถ้าำดาวเขาแก้ว,ปรัชญาพุทธภูมิ

 

๑.บทนำความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา                

          พระพุทธศาสนามีถิ่นกำเนิดผูกพันอยู่กับป่าธรรมชาติอย่างแนบแน่น นับตั้งแต่การประสูติภายใต้ต้นไม้สาละ ณ สวนลุมพินี (ปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตแคว้นแดนเนปาล) การตรัสรู้ใต้ร่มพระศรีมหาโพธิ์  ริมฝั่งแมน้ำเนรัญชรา แคว้นมคธ  แสดงปฐมเทศนาครั้งแรกที่อิสิปตนมฤคทายวัน ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองพาราณสีแห่งอาณาจักรกาสีและการเสด็จดับขันธปรินิพพาน   ณ สาลวโนทยาน เมืองกุสินารา แคว้นมัลละ

           ในสมัยพุทธกาล  เมืองพาราณสีเป็นเพียงหมู่บ้านเล็ก ๆ  ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำคงคา และเป็นดินแดนส่วนหนึ่งภายใต้การปกครองของอาณาจักรโกศล โดยมีพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเป็นผู้ปกครองอาณาจักรแห่งนี้ ต่อมาพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงพระราชทานเมืองนี้ ยกให้เป็นของขวัญวันอภิเษกสมรส   ระหว่างพระเจ้าพิมพิสารกับพระนางเวเทหฺิ พระขนิษฐาในพระเจ้าปเสนทิโกศล 

         ผืนป่าแห่งนี้ในอดีต มิได้เป็นเพียงที่อยู่อาศัยของสรรพสัตว์ตามพระราชกฤษฎีกาอภิทาน (Anomal  Sancturay ) ของพระเจ้าพรหมทัตทรงเป็นมหาราชาปกครองแคว้นกาสีเท่านั้น   พระองค์ทรงได้ประกาศให้ชาวแคว้นกาสีทั่วประเทศทราบว่า พระเจ้าพรมทัตทรงได้ประกาศให้อุทยานป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เป็นเขตอภัยทาน (animal sanctuary) หรือ ในปัจจุบันมักนิยมเรียกในชื่อว่า "เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่า" ห้ามมิให้ล่าสัตว์ป่าทุกชนิดและเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของกวางป่า 

         เมื่ออุทยานป่าอิสิปตนมฤคทายวันเป็นเขตอภัยทาน จึงเป็นพื้นที่สัปปายะ ที่เหล่านักบวช (priast) ฤาษี (acetic) ปริพาชกและพราหมณ์ ใช้เป็นที่พำนัก    เพื่อพัฒนาศักยภาพในการดำเนินชีวิตในวิถีการบำเพ็ญตบะเพื่อแสวงหาโมกขธรรม         แต่ทว่ากลุ่มคนเหล่านั้นคงติดอยู่อยู่ใต้กรอบคิดญาณวิทยาแบบเทวธิปไตยของพราหมณ์อารยัน ที่เชื่อว่า พระพรหมเป็นผู้สร้างมนุษย์และลิขิตระบบวรรณะขึ้นมา จนกระทั่งพระพุทธเจ้าศากยมุนีทรงพลิกฟื้นมุมมองใหม่ด้วยการแสดง "กฎธรรมชาติแห่งธรรมชาติ" เพื่อปลดปล่อยมนุษย์ให้หลุดพ้นจากมายาคติทางสังคม

          ในยุคต่อมา ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เป็นสถานที่ถือกำเนิดของพระพุทธศาสนา  ตั้งอยู่ในพระนครพาราณสีของแคว้นกาสี ในปัจจุบันชาวอินเดียเรียกสถานที่แห่งนี้ว่า "วัดพระพุทธเจ้า" (Buddha temple) ตำบลสารนารถ อำเภอพาราณสี รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย  เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนาแก่ปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวันเป็นครั้งแรกพระรัตนตรัยจึงกำเนิดขึ้นถือเป็นสิ่งสูงสุดที่ชาวพุทธควรบูชาและยึดถือเป็นที่พึ่ง ก็คือพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์โดยพระศากยมุนีพุทธเจ้า ผู้ตรัสรู้กฎธรรมชาติแห่งชีวิต พระองค์ทรงนำหลักธรรมที่แสดงกฎธรรมชาติอันเป็นแก่นแท้แห่งชีวิตมนุษย์ทั้งปวงเพื่ออธิบายให้ปัญจวัคคีย์จนเกิดความเลื่อมใสและตัดสินใจออกบวชเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา 

       เมื่อพัฒนาศักยภาพของชีวิตจนเกิดญาณทิพย์เหนือมนุษย์เฉกเช่นพระพุทธเจ้า ปัญจวัคคีย์จึงเป็นพระสงฆ์กลุ่มแรกในพระพุทธศาสนาที่เกิดขึ้นในป่าอิสิปตนมฤคทายวันแห่งนี้และนับเป็นศาสนสถานแห่งแรกในพระพุทธศาสนาดังนั้น ผู้เขียนจึงสามารถสันนิษฐานได้ว่าพระพุทธศาสนามีถิ่นกำเนิดในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน พระพุทธเจ้าตรัสรู้ในป่ามหาโพธิ์ที่ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลาเสนานิคมแห่งแคว้นมคธ  พระองค์ทรงประสูติที่ป่าสาละในสวนลุมพินีแห่งแคว้นสักกะ ปัจจุบันตั้งอยู่ที่จังหวัดหมายเลข ๕ ของประเทศเนปาล และทรงปรินิพพานที่ป่าสาละในสาลวโนทยาน เมืองกุสินาราเป็นเมืองหลวงแห่ง แคว้นมัลละ ในปัจจุบันเรียกว่า "อำเภอกุสินารา รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย เป็นต้น   

      จากโมเดล "วัดป่าแห่งแรก"ในสมัยพุทธกาลสู่บริบทของสังคมไทย "วัดถ้ำดาวเขาแก้ว" จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ ๒๕๐๕ ภายใต้สังกัดนิกายเทรวาท  ได้สืบทอดปฏิปทา และแนวคิดในการใช้ผืนป่าธรรมชาติ เป็นห้องเรียนทางจิตวิญญาณ  เพื่อให้พระสงฆ์และผู้ปฏิบัติธรรมได้หลีกเร้นบำเพ็ญภาวนาตามอริยมรรคมีองค์ ๘ มุ่งสู่วิชชาและอภิญญาญาณ    ทว่าในอดีต พื้นที่แห่งนี้ กลับเคยเคยมีสภาพเป็นภูเขาหัวโล้น  อันเกิดจากการบุกรุกแผ้วถางทำลายป่าเพื่อทำไร่เลื่อนลอย    จนแร่ธาตุลำลายสูญสิ้น ฝนแล้งไม่ตกต้องตามฤดูกาล ไร้ซึ่งม่านหมอก และร่มเงาไม้ ที่จะเอื้อต่อการตัดกระแสโลกธรรม ๘ ประการ   จึงเหมาะกับพระภิกษุผู้เบื่อหน่ายในอารมณ์ทางโลกมนุษย์ด้วยกัน เป็นต้น 

        จุดเปลี่ยนที่สำคัญเกิดขึ้น        เมื่อพระครูประโชติบุญญาภรณ์เจ้าอาวาสวัดถ้ำดาวเขาแก้วและพระวิปัสสนาจารย์ ได้รับอนุญาตจากกรมป่าไม้ให้ใช้พื้นที่ภูเขาลูกนี้จัดสร้างเป็น "พุทธอุทยาน" เพื่อพลิกฟื้นคืนชีวิตให้แก่ผืนป่าและใช้เป็นอู่ข้าวอู่น้ำทางปัญญา สถานที่แห่งนี้จึงกลายเป็นศูนย์กลางในการพัฒนาศักยภาพของนิสิตหลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาปรัชญาและพระพุทธศาสนา มหาวิทยาลัยวิทยาเขตนครราชสีมา มาอย่างต่อเนื่องยาวนาน

๒.ข้อจำกัดทางญาณวิทยาและประเด็นน่าสงสัยที่ควรศึกษา (Philosophical Doubt)

           มนุษย์มักรับรู้โลกภายนอกผ่านอายตนะภายในและขันธ์ ๕ แล้วบันทึกเรื่องราวเหล่านั้นไว้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ (ไว้เป็น "สัญญา" หรือความจำได้หมายรู้) ในดวงจิต เมื่อจิตใจถูกโลกธรรม ๘ (มีลาภ ยศ สรรเสริญ สุข และเสื่อมลาภ เสื่อมยศ นินนทา ทุกข์) เขามากระทบ หากขาดสมาธิและปัญญาปฏิบัติ ย่อมเกิดความหวั่นไหว หลงระเริงในสุขหรือทุรนทุรายในทุกข์ กลายสภาพเป็นผู้มีชีวิตที่อ่อนแอ 

     เมื่อผู้เขียนได้รับฟังข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการพลิกฟื้นคืนผืนป่าและการปฏิบัติธรรม ณ วัดถ้ำดาวเขาแก้ว  ในมิติเชื่อมโยงกับป่าอิสิปตนมฤคทายวันในอดีต ย่อมตระหนักถึงพระพุทธดำรัสในหลัก "กาลามสูตร" ที่ทรงสอนว่า อย่าด่วนปักใจเชื่อเพียงเพราะคำบอกเล่าสืบต่อกันมา  (อนุมินตรา)  แต่ต้องตั้ง "ข้อสงสัยทางปรัชญา" ขึ้นมาก่อน เพื่อเป็นแรงขับเคลื่อนในการตรวจสอบและค้นหาความจริง ประเด็นที่น่าสงสัยและท้าทายอย่างยิ่งในเชิงปรัชญาและวิทยาศาสตร์  ซึ่งควรเป็นหัวข้อในการศึกษาขั้นสูงต่อไปคือ :

          กระบวนการภายในจิตใจ สามารถแปรเปลี่ยนจากความรู้ระดับความจำ(สัญญา) ไปสู่ความรู้แจ้งเชิงประจักษ์ (อภิญญา/ปัญญาปฏิบัติ) ผ่านสิ่งแวดล้อมที่เป็นพุทธอุทานได้อย่างไร ? 

        ในเชิงนิติศาสตร์และปรัชญาสังคม     การบูรณาการระหว่างกฎหมายทางโลก (พระราชบัญญัติป่าไม้/กฎหมายสงฆ์) กับกฎธรรมชาติ (อริยมรรค) สามารถสร้างสร้างดุลยภาพในการปกป้องทั้งระบบนิเวศและระบบจิตวิญญาณของมนุษย์ ร่วมกันได้อย่างไร ? 

๓.วัตถุประสงค์และความสำคัญของบทความ

          ดังนั้น เมื่อผู้เขียนมุ่งมั่นศึกษาวิจัย เพื่อวิเคราะห์และรวบรวมพยานหลักฐาน ทั้งพยานเอกสาร (พระไตรปิฎก ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และอรรถกถา)  พยานวัตถุ (สภาพภูมิศาสตร์ โบราณสถานและพื้นที่พุทธอุทยาน)  รวมถึงพยานบุคคล  เพื่อพิสูจน์ความจริงเกี่ยวกับคุณค่าของ "Wat thamdao Khao Kaew" ภายใต้กรอบปรัชญาพุทธภูมิ

        บทความชิ้นนี้ นอกจากจะระลึกถึงคุณูปการของของพระครูประโชติบุญญาภรณ์ ตามหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬา ฯ  พระพุทธเจ้าทรงตรัสสอนว่าอย่าเชื่อทันทีว่าข้อเท็จจริงที่ได้ยิน เพราะเล่าสืบต่อกันมา ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนว่าไม่จริง จนกว่าจะได้ตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมหลักฐานให้เพียงพอก่อน     เพื่อเป็นข้อมูลในการวิเคราะห์หาเหตุผลเพื่อพิสูจน์ความจริงของคำตอบในเรื่อง Wat Thamdao khaokeaw (วัดถ้ำดาวเขาแก้ว) ตามหลักปรัชญาแดนพุทธภูมิ  บทความที่เขียนขึ้นในเรื่องนี้จะเป็นประโยชน์ต่อพระธรรมทูต และพระวิทยากร  เพื่อใช้เป็นมาตรฐานเนื้อหาในการบรรยายแก่ผู้แสวงบุญณ  สังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างพุทธประวัติในอดีตกับการประยุกต์ใช้ในศาสนสถานร่วมสมัยอย่างเป็นองค์รวมเป็นไปในทิศทางเดียวกัน  

        ประโยชน์ต่อนิสิตในระดับบัณฑิต (ปริญญาโท) : ทั้งในสาขาปรัชญา พระพุทธศาสนาและนิติศาสตร์  เพื่อใช้เป็นโมเดลหรือแนวทางในการทำวิจัยเชิงวิพากษ์ (Critical Research )   เพื่อให้ได้มาทั้งในสาขานอกจากนี้สาเหตุของการเขียนบทความนี้ผู้เขียนระลึกถึงคุณงามความดีของพระครูประโชติบุญญาภรณ์ เจ้าอาวาสวัดแห่งนี้ได้เมตตาให้ใช้สถานที่ของวัดถ้ำดาวเขาแก้ว เป็นสถานที่พัฒนาศักยภาพของนิสิตหลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิตสาขาปรัชญาและพระพุทธศาสนา ของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย    วิทยาเขตนครราชสีมาต่อเนื่องกันมาเป็นเวลาหลายปีแล้ว  ซึ่งเป็นบุญกุศลอย่างยิ่งที่ฝากไว้ ในพระพุทธศาสนาน  เพื่อเป็นการรักษาแนวทางประพฤติวัตรและปฏิบัติธรรมแก่อนุชนที่เกิดในภายหลังได้ ให้มีความรู้ความเข้าใจในพระพุทธศาสนายิ่ง ๆ  ต่อไปและกระบวนการพยานหลักฐานเพื่อพิสูจน์ความจริงในเรื่องนี้ จะเป็นประโยชน์นิสิตในระดับปริญญาเอกสาขาปรัชญา พระพุทธศาสนา และนิติศาสตร์ใช้เป็นแนวทางในการวิจัยระดับปริญญาเอก ให้ได้ความรู้ผ่านเกณฑ์การตัดสินที่สมเหตุสมผล  ปรากศจากข้อสงสัยในความจริงอีกต่อไป