บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ

"บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ" 

Introduction  to  Buddhaphumi philosophy

บทนำ 

        เมื่อเอยถึงคำว่า     "พุทธภูมิ" คนส่วนใหญ่มักนึกถึงสภาวะจิตขั้นสูงสุดของพระโพธิสัตว์      ผู้มุ่งสู่อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ  หรือนึกถึงดินแดนสังเวชนียสถานอันศักดิ์สิทธิ์ในอินเดียโบราณ  ทว่าในบริบทของ "ปรัชญาพุทธภูมิ"           บนพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดในบล็อคแห่งนี้    ขอบเขตความหมายได้ถูกขยายให้ลึกซึ้งและครอบคลุมยิ่งขึ้น 

• ในมิติทางศาสนา"พุทธภูมิ" คือระดับจิตของมนุษย์และหนทางแห่งการบำเพ็ญบารมีเพื่อความรุ้แจ้ง
• ในมิติทางวิชาการและปรัชญา ปรัชญาพุทธภูมิคือกระบวนการนำประวัติศาสตร์ คัมภีร์   บริบททางสังคมและพระธรรมคำสอนในยุคพุทธกาล มาวิเคราะห์ด้วยเครื่องมือทางปรัชญาและตรรกวิทยา เพื่อค้นหาความจริงเชิงสัจธรรม 

บทความต่อจากนี้ จึงเป็นเชิญชวนให้ทุกท่านร่วมออกเดินทางไปมองพุทธศาสนาผ่านเลนส์แห่งการใช้เหตุผล  ประวัติศาสตร์เชิงประจักษ์และปรัชญาชีวิต  

๑. ปฐมบทแห่งการแสวงหาความจริง   (จากความฝันสู่ดินแดนพุทธภูมิ)   แรงบันดาลใจและการศึกษาต่อต่างประเทศ คือ 

                  ผู้เขียนมีความตั้งใจอันแรงกล้าที่จะศึกษาต่อต่างประเทศตั้งแต่เยาว์วัย จนกระทั่งปี ๒๕๔๕ ผู้เขียนมีอายุย่างเข้า ๔๓ ปี      ความฝันนั้นจะดูเลือนลาง  และดูห่างไกลออกไป    ทว่าด้วยวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน      และจินตนาการอันไร้ขอบเขต    ชีวิตจึงมีไม่เคยย่อท้อ   ผู้เขียนได้เพียรสั่งสมทุนทางปัญญาเรื่อยมา       จนกระทั่งในปี พ.ศ. ๒๕๔๕   ได้รับคำแนะนำอันมีค่าจากคณาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิ  ชี้ช่องทางการศึกษาต่อมหาวิทยาลัย ณ สาธารณรัฐอินเดีย    หลังสำเร็จการศึกษาจากคณะพุทธศาสตร์ ภาควิชาปรัชญา             มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย     วิทยาเขตขอนแก่น ในปี ค.ศ.๒๐๐๒ (พ.ศ.๒๕๔๕)   ผู้เขียนได้ตัดสินใจเข้าศึกษาต่อในระดับปริญญาโท   สาขาปรัชญาและศาสนา ณ       มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู (Banaras Hindu University : BHU)  เมืองพาราณสี สาธารณรัฐอินเดีย        ซึ่งเป็นสถาบันชั้นนำที่ได้รับการรับรองวิทยฐานะจากรัฐบาลไทย     โดยมีเป้าหมายแรกเริ่มคือการกลับมาพัฒนาการเรียนการสอนภาษาอังกฤษในโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญ ณ จังหวัดสกลนคร   ควบคู่ไปกับความปรารถนาส่วนตัวในการเข้าถึงความสงบภายในด้วยการปฏิบัติธรรม หรือ"ปัญญาปฏิบัติ"  

 

โครงการเดินตามรอยพระพุทธบาทคือจุดเปลี่ยนสำคัญของชีวิต

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในเดือนกันยายนพ.ศ. ๒๕๔๕     เมื่อผู้เขียนผ่านการคัดเลือกเข้าศึกษาต่อปริญญาโท โดยการประสานงานระหว่างฝ่ายวิเทศสัมพันธ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย          (วัดมหาธาตุ) และสมาคมนักศึกษาไทยในเมืองพาราณสี ในคราวนั้นได้จัดพิธีต้อนรับนักศึกษาใหม่ในโครงการ "เดินตามรอยพระพุทธบาท" ณ สังเวชนียสถานทั้ง     ๔ ตำบล เพื่อหล่อหลอมให้นักศึกษาใหม่ได้เรียนรู้การร่วมกัน และพัฒนาศักยภาพแห่งสติปัญญาผ่านการสวดมนต์  การทำสมาธิ  และรับฟังการบรรยายประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาเชิงลึก ณ สถานที่จริง 

การบรรยายดังกล่าว   ยึดหลักฐานจากพระไตรปิฎกทั้งฝ่ายเถรวาทและมหายาน      คัมภีร์อรรถกถา ตลอดจนจดหมายเหตุบันทึกการจาริกของพระภิกษุจาริกชาวจีนในสมัยนั้น       อาทิ พระฟาเหียน (Faxian) และพระหวนจัง (ZXuanzang/หลวงจีนหวนจัง) 

บทบาทผู้บรรยายธรรม 

การแสวงบุญในมุมมองปรัชญาพุทธภูมิ จึงไม่ใช่เพียงการเยี่ยมชมโบราณสถานอันศักดิ์สิทธิ์ แต่คือการเผยแผ่และการลงมือปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อเสริมสร้าง "พละ"     (กำลังทางจิตปัญญา)  ให้พุทธศาสนิกชนเกิดความเชื่อมั่นในศักยภาพของตนเอง       นำหลักศีล ๕   และสมาธิมาชำระจิตใจ         ขจัดกิเลสตัณหาอันเป็นรากเหง้าแห่งทุกข์   เพื่อสัมผัสถึงความจริงขั้นสูงสุด (ปรมัตถ์สัจจะ)  และนำปัญญานั้น  กลับมาขับเคลื่อนพัฒนาสังคม   

ผู้เขียนการได้รับโอกาสอันหาได้ยากยิ่ง ในการทำหน้าที่เป็นผู้บรรยายธรรมและประวัติศาสตร์พุทธศาสนาแก่คณะผู้แสวงบุญ ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ     ทั้งพระภิกษุผู้มีชื่อเสียงนักวิชาการ นักธุรกิจ ตลอดเส้นทางจาริกอันยาวไกลกว่า ๑,๒๐๐ กิโลเมตร   เป็นเวลา ๘ วัน ภารกิจอันยิ่งใหญ่นี้ท้าทายของผู้เขียน       ทั้งมิติในการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา และงานเผยแผ่พระพุทธศาสนา  ผู้เขียนจึงเตรียมพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ ค้นคว้าพระไตรปิฎกอย่างเข้มงวดเพื่อส่งต่อศรัทธาและปัญญาปฏิบัติแก่เพื่อนมนุษย์ 

๒.ข้อจำกัดทางญาณวิทยาของมนุษย์ ประสาทสัมผัส อคติและภาพลวงตาทางสังคม 

เป้าหมายของบทความทางวิชา      และจุดยืนทางปรัชญาของผู้เขียน เป้าหมายหลักของบล็อคนี้คือการนำเสนอข้อมูลเชิงลึก       เพื่อให้ผู้อ่านเกิดปัญญา  สามารถจำแนกแยกแยะระหว่าง         "สมมติสัจจะ"  (ความจริงระดับสมมติ /ข้อตกลงของสังคม)         และ   "ปรมัตถ์สัจจะ"    (ความจริงแท้ขั้นสูงสุดขั้นปรมัตถ์) ได้   

เพื่อความชัดเจนในตัวตนทางปรัชญาผู้เขียนขอนิยามจุดยืนของตนเองในฐานะ              "นักปรัชญาเหตุผลเชิงประจักษ์ทางพระพุทธศาสนา" (Buddhist  Empirical - Rationalist)  ที่เชื่อว่าความรู้ต้องผ่านการตรวจสอบด้วย "เหตุผล" (Rationalism)  ควบคู่ไปกับหลักฐานเชิงประจักษ์และการปฏิบัติจริง (Empiricism) ไม่ใช่การยอมรับอย่างงมงาย  

บทความวิชาการจำนวนมากในปัจจุบัน  มักขาดข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์ทำให้อ่านเข้าใจได้ยาก               และตัดขาดจากทางมิติทางจิตใจหรือจินตนาการภายใน    ส่งผลให้ผู้อ่านรู้สึกจับต้องไม่ได้และไม่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง     บทความทางวิชาการที่ดีจึงควรทำหน้าที่ดีปลุกเร้าสติปัญญาถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกและสร้างบันดาลใจงดงามให้แก่ผู้อ่านไปพร้อมกัน 

ญาณวิทยา(Epistemology)และปัญหาอคติในแวดวงวิชาการ

                  ในทางญาณวิทยา การพิสูจน์ความจริงของวิญญูชนหรือนักวิชาการที่ดี     เมื่อได้รับข้อมูลใด มาย่อมไม่ด่วนเชื่อทันที แต่จะตั้งข้อสงสัย ตรวจสอบหลักฐาน      (เช่น พยานเอกสาร พยานวัตถุ พยานบุคคลหรือหลักฐานดิจิทัลแล้ว)        แล้วนำหลักฐานเหล่านั้นมาวิเคราะห์โดยการอนุมานความรู้ด้วยเหตุผล

อย่างไรก็ดี บทความทางวิชาการออนไลน์ด้านปรัชญาและพระพุทธศาสนาในปัจจุบัน  มักมีความซ้ำซ้อน และขาดข้อเท็จจริงใหม่ ๆ  แม้ นักวิชาการจะใช้เหตุผลอธิบายคำตอบ แต่เนื่องจากมนุษย์มีข้อจำกัดในการรับรู้ผ่านอายตนะภายใน  (ตา หูจมูก ลิ้น กายและใจ) และมักถูกครอบงำด้วยอคติ ๔  (ความไม่รู้ ความรัก ความหลง ความกลัว)  ส่งผลให้นักวิชาการเหล่านี้ถูกปกคลุมไปด้วยความมืดมิด ขาดปัญญาที่จะเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้น และความจริงขั้นปรมัตถ์ดังนั้น 

หากนักวิชาการเหล่านั้น  แสดงทัศนะโดยอาศัยปฏิภาณไหวพริบเชิงตรรกะ และคาดคะเนความจริงจากสิ่งที่พวกเขาได้ยินมานั้น  ส่งผลให้ตีความทางปรัชญาและพระพุทธศาสนา บางครั้งก็ถูกต้อง บางครั้งก็ผิดพลาด  บางครั้งพวกเขาใช้เหตุผลแบบหนึ่งและบางครั้งก็กลับใช้เหตุผลอีกแบบหนึ่ง เมื่อเหตุผลคลุมเครือและเลือนลอยไม่ชัดเจนวิญญูชนอย่างเจ้าชายสิทธัตถะจึงไม่อาจยอมรับความคิดเห็นเหล่านั้น เป็นพยานยืนยันความจริงได้

   

ขันธ์ ๕ อายตนะภายในและกำเนิดแห่งความเชื่อ

 ในทัศนะของปรัชญาพุทธภูมิ พระพุทธศาสนาปรัชญาและวิทยาศาสตร์ ล้วนเป็นองค์ประกอบที่สมบูรณ์ของความรู้ ความรู้ของมนุษย์ไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ แต่สัมพันธ์อยู่กับ "ขันธ์ห้า" และการทำงานของ   "อายตนะภายใน" (ตา หู จมูก ลิ้น กายและใจ) ซึ่งทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมจิตกับโลกภายนอกบันทึกเป็น "ข้อมูลทางอารมณ์และสัญญา"(ความจำได้หมายรู้)  แล้วประมวลผลเป็นองค์ความรู้เพื่อการอยู่รอด 

• ตัวอย่างการเกิดความเชื่อ   เมื่อมนุษย์ในอนุทวีปอินเดียประสบภัยพิบัติทางธรรมชาติซึ่งเป็นประสบการณ์เชิงประจักษ์ ด้วยสัญชาตญาณแห่งความกลัวที่ขาดปัญญาญาณในขณะนั้น จึงทำอนุมานความรู้และแสวงหาที่พึ่งในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น     พระพรหมเพื่อขอความคุ้มครอง ซึ่งเป็นตามธรรมชาติของจิตที่พยายามหาเหตุผลอธิบายความจริงตามปฏิภาณของตน  

เนื่องจากนักวิชาการมักให้ตัวอย่างไม่เพียงพอที่จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจความจริงทางปรัชญาและพุทธศาสนาได้อย่างครอบคลุม บทความทางวิชาการจึงขาดข้อมูล    และข้อเท็จจริงที่น่าเชื่อถือในประเด็นเหล่านี้ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการอ่านบทความทางปรัชญาในชีวิตประจำวันยิ่งไปกว่านั้น         ตัวตนในแนวคิดของผู้เขียนบทความทางวิชาการเหล่านี้มักคลุมเครือทำให้ไม่ชัดเจนว่าพวกเขาเป็นนักอุดมคตินิยมนักเหตุผลนิยม นักปรัชญาสมัยใหม่    หรือนักปรัชญาการเมือง ในขณะที่บางคน             อาจนำเสนอแนวคิดที่สร้างแรงบันดาลใจให้ผู้อ่านศึกษาถึงกระบวนการพิจารณาความเป็นจริง และนำแนวคิดเหล่านั้นไปใช้ในชีวิตประจำวัน แม้ว่าความคิดเห็นส่วนใหญ่จะมาจากนักวิชาการที่มีชื่อเสียง  แต่การขาดข้อเท็จจริงใหม่ที่จะนำเสนอต่อสาธารณชน             เพื่อการวิเคราะห์หมายความว่า  เนื้อหาของบทความปรัชญาเหล่านั้น เป็นเพียงการทำนายความเป็นจริงในอนาคตโดยปราศจากหลักฐานสนับสนุนที่น่าเชื่อถือ

อย่างไรก็ตามนี่คือธรรมชาติของชีวิตมนุษย์ เมื่อจิตมนุษย์รับรู้เหตุการณ์ผ่านอายตนะภายใน  มันจะรวบรวมเหตุการณ์เหล่านั้นเป็นหลักฐานทางอารมณ์และสั่งสมไว้ในจิตใจ เมื่อจิตใจรับรู้สิ่งใดสิ่งหนึ่งมันจะคิดเกี่ยวกับสิ่งนั้น   โดยการอนุมานความรู้หรือคาดคะเนเพื่อพิสูจน์ความจริงโดยใช้เหตุผล   ซึ่งเป็นเครื่องมือที่นักปรัชญาใช้ในการอธิบายความจริง   อย่างไรก็ตาม นักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาเหล่านี้มักแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับความจริงของเรื่องใดเรื่องหนึ่ง โดยอาศัย "ปฏิภาณ" ของตนเองและคาดคะเนจากสิ่งที่ได้ยินนั้น เมื่อบุคคลเหล่านี้ ใช้เหตุผลเพื่ออธิบายความจริง บางครั้งพวกเขาใช้เหตุผลที่ถูกต้อง  บางครั้งก็ใช้เหตุผลที่ไม่ถูกต้อง บางครั้งพวกเขาใช้เหตุผลแบบหนึ่ง บางครั้งก็ใช้เหตุผลอีกแบบหนึ่ง  เมื่อเหตุผลสำหรับคำตอบนั้นคลุมเครือ     และไม่ชัดเจนว่าความจริงเกิดขึ้นได้อย่างไร ?  วิญญูชนเช่นเจ้าชายสิทธัตถะ  หรือพระพุทธเจ้าจะทรงไม่เชื่อความคิดเห็นของบุคคลเหล่านั้นว่า เป็นความจริงและไม่ยอมรับบุุคคลเหล่านี้เป็นพยานความจริงได้ 

   

ยกตัวอย่างเช่น ตามคำสอนของพระพุทธศาสนานั้น พราหมณ์บางกลุ่มในโลกซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์ และนักปรัชญาเชื่อว่าพระพรหมและพระอิศวรสร้างมนุษย์จากพระวร กายของพระองค์เอง และทรงสร้างวรรณะขึ้นเพื่อให้มนุษย์ปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะของตน อย่างไรก็ตาม เนื่องจากคำสอนของพราหมณ์เป็นทั้งหลักคำสอนทางศาสนาและกฎหมายวรรณะ ซึ่งมีผลผูกพันให้ประชาชนในอาณาจักรสักกะต้องปฏิบัติตามกฎหมายนั้นอย่างเคร่งครัด กล่าวคือ ห้ามการมีเพศสัมพันธ์(สมสู่)กับคนต่างวรรณะ และห้ามไม่ให้ปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่น 

• ภาพลวงตาทางสังคม  ความกลัวและความไม่รู้นี้เอง  นำไปสู่การยอมรับระบบคุณค่าแบบสมมติเช่นระบบวรรณะในสังคมพราหมณ์โบราณซึ่งมีสถานะ เป็นทั้งหลักศาสนาและกฎหมายภาคบังคับให้แว่นแคว้นต่าง ๆ รวมถึงแคว้นสักกะของเจ้าชายสิทธัตถะ มีการตรากฏเกณฑ์ ห้ามการสมสู่ข้ามวรรณะและห้ามปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่น โดยมีบทลงโทษอย่างรุนแรงเช่น "พรหมทัณฑ์" (ในความหมายทางโลกขณะนั้น คือการคว่ำบาตรทางสังคม อ้างว่าเป็นพระประสงค์ของพระพรหม) ผู้ฝ่าฝืนจะถูกขับไล่ออกจากสังคมตลอดชีวิตมนุษย์ในยุคนั้น จึงดำเนินชีวิตอยู่ใต้ความมืดมิด  ขาดความเชื่อมั่นในศักยภาพของตนเองและขาดปัญญาที่จะเข้าใจโครงสร้างที่แท้จริงของสมมติสัจจะ และปรมัตถสัจจะ

 

๓. กระบวนการพิจารณาความจริงของเจ้าชายสิทธัตถะในการบทวิพากษ์ระบอบเทวธิปไตย 

พระพุทธรูปปางปฐมเทศนา  

    ข้อสงสัยทางปรัชญาและการแสวงหาหลักฐานเชิงประจักษ์ ในยุคก่อนพุทธกาลสังคมชมพูทวีปตกอยู่ในอิทธิพลของเทวธิปไตย และความเชื่อในศาสนาพราหมณ์ซึ่งอ้างว่า "พระพรหมและพระอิศวรคือผู้สร้างมนุษย์"  มีการกำหนดโครงสร้างทางสังคมผ่านกฎหมายจารีตประเพณีอย่างเด็ดขาด (กฎหมายวรรณะ)  โดยอ้างเทวประสงค์ว่า หากผู้ใดฝ่าฝืนด้วยสมสู่ข้ามวรรณะหรือปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่น   จะต้องได้รับบทลงโทษทางกฎหมายและศาสนาที่เรียกว่า " พรหมทัณฑ์"   

เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะในฐานะ"วิญญูชนนักคิด" ทรงได้รับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับ อำนาจเทวประสงค์       การสร้างโลกและการลงโทษของพระพรหม พระองค์ทรงปฏิเสขที่จะเชื่ออย่างงมงาย พระองค์ทรงใช้"ข้อสงสัยทางปรัชญา"(Philosophical Doubt) เป็นจุดเริ่มต้นในการตั้งกระบวนพิจารณาความจริง 

พระพุทธองค์ทรงซักถาม และเสวนาธรรมกับคณาจารย์พราหมณ์จากสำนักต่าง ๆ จนพระองค์ทรงค้นพบหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าไม่มีคณาจารย์คนใดเคยเห็น หรือพิสูจน์การมีอยู่ของพระพรหมได้เลย ทัศนะเหล่านั้น เป็นเพียงการคาดคะเนด้วยตรรกะที่คลุมเครือ และเลื่อนลอยไร้หลักฐานเชิงประจักษ์ พระองค์จึงทรงปฏิเสขที่จะยอมรับบุคคลเหล่านั้นในฐานะ"พยานยืนยันความจริง" 

การตั้งคำถามของพระองค์ ได้กลายแบบแผนทางปัญญาซึ่งสอดคล้องกับหลัก "กาลามสูตร" ในเวลาต่อมา นั่นคือการไม่ด่วนเชื่อเพียงเพราะข่าวลือ การปฏิบัติตามจารีตประเพณี หรือข้อความที่บันทึกไว้ในคัมภีร์ทางศาสนา จนกว่าจะได้ตรวจสอบข้อเท็จจริงด้วยหลักฐานเชิงประจักษ์ และผ่านการไตร่ตรองด้วยปัญญาอย่างรอบคอบ (โยนิโสมนสิการ) 

การเชื่อมโยง วิทยาศาสตร์ ปรัชญาและพระพุทธศาสนา

      ในกระบวนการค้นหาความจริงของพระพุทธเจ้ามีความสอดคล้องอย่างยิ่งกับนี้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่

นักวิทยาศาสตร์พยายามเอาชนะข้อจำกัดของอายตนะภายใน  (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) และอคติทางอารมณ์ของมนุษย์  ด้วยการสร้างเครื่องมือวิทยาศาสตร์ขึ้นมาช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริง เพื่อรวบรวมข้อมูลเชิงประจักษ์  

อย่างไรก็ตาม ในขั้นตอนสุดท้าย การตีความคุณค่าของข้อมูลเพื่อนำไปใช้ดับทุกข์และพัฒนาศักยภาพชีวิตมนุษย์  ยังคงเป็นหน้าที่ร่วมกันของนักปรัชญานักวิทยาศาสตร์และพระธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนา

ผู้เขียนในฐานะเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิตสาขาปรัชญา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมา ผู้เขียนได้ศึกษาวิจัยและค้นพบข้อเท็จจริงว่า ระบบการศึกษาปัจจุบันมักแยกปรัชญา พุทธศาสนาและวิทยาศาสตร์ออกจากกันอย่างเด็ดขาด   ทั้งที่ในความเป็นจริง ศาสตร์เหล่านี้ ล้วนผุดบังเกิดขึ้นจากจิตใจของมนุษย์และมีเป้าหมายร่วมกัน คือ "การแสวงหาความจริง" 

การเรียนการสอนปรัชญาแบบเดิมที่เน้นท่องจำ จำพวกทฤษฎีไม่อาจตอบโจทย์ชีวิตจริงได้ การนำกระบวนการพิจารณาความจริงของพระพุทธเจ้า มาบูรณาการเข้ากับตรรกวิทยาและประวัติศาสตร์ จะช่วยให้ผู้เรียนเกิดการคิดวิเคราะห์อย่างความสมเหตุสมผลนำไปสู่การปฏิรูปปัญญาและการดำเนินชีวิตอย่างแท้จริง 

ผู้เขียนในฐานะผู้ที่อาสารับใช้พระพุทธเจ้า ผู้เขียนต้องพัฒนาศักยภาพชีวิตของตนเองผ่านการศึกษา วิจัยและแสวงหาความรู้ จากนั้นผู้เขียนแล้ว จึงนำความรู้นี้ไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติธรรมแก่ผู้แสวงบุญในสี่เมืองศักดิ์สิทธิ์ เราไม่ควรละเลยหน้าที่นี้เพราะผู้แสวงบุญ (pilgrims) หลายท่านที่ฟังการบรรยายของเรา อาจเป็นนักวิชาการด้านประวัติศาสตร์ ปรัชญา ศาสนาและวิทยาศาสตร์ นักธุรกิจที่ประสบความสำเร็จหรือพระภิกษุที่มีชื่อเสียง 

ผู้เขียนต้องจัดสรรเวลาเพื่อศึกษาและค้นคว้าพระไตรปิฎก ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเพื่อเสริมการเทศนาแก่ผู้แสวงบุญ ผู้เขียนยังใช้เวลาหลายชั่วโมงต่อวันในการอ่าน เพื่อสั่งสมความรู้สำหรับการสอบปลายภาคปริญญาโท  หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทแล้ว ผู้เขียนมีโอกาสศึกษาต่อในระดับปริญญาเอก และทำการวิจัยในหัวข้อที่น่าที่สนใจ   ผู้เขียนต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมหลักฐานเช่น หลักฐานที่พบในพระไตรปิฎก อรรถกถา และเอกสารทางวิชาการต่าง ๆ ของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เมื่อรวบรวมหลักฐานได้เพียงพอแล้ว ผู้เขียนจึงใช้หลักฐานเหล่านั้นในการวิเคราะห์เชิงอนุมานความรู้เพื่อพิสูจน์ความจริงนั้น โดยใช้เหตุผลเป็นเครื่องมือในการอธิบายความจริง 

ผู้เขียนเชื่อว่าการบรรยาย ๘ วันเกี่ยวกับประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาใน ๔ เมืองศักดิ์สิทธิ์ของพระพุทธเจ้าในสาธารณรัฐอินเดีย และสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเนปาล ควบคู่ไปกับการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาที่มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู เป็นรูปแบบหนึ่งของการปฏิบัติทางจิตวิญญาณ ที่ต้องอาศัยศรัทธาและความเพียรพยายาม เพื่อให้บรรลุเป้าหมายทั้งทางวิชาชีพและทางวิชาการ นอกจากนี้ยังเป็นเส้นทางการพัฒนาศักยภาพชีวิต นำไปสู่ความเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้นและความจริงขั้นปรมัต์ ซึ่งเป็นหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ความรู้ที่อยู่เหนือความเข้าใจของมนุษย์ ผู้เขียนได้ศึกษาคำสอนเหล่านี้มาหลายปี โดยไตร่ตรองอย่างมีสติเกี่ยวกับความรู้ทางประวัติศาสตร์ของพระพุทธศาสนาในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และถ่ายทอดความรู้นี้แก่ผู้แสวงบุญ นอกจากนี้ ผู้เขียนยังฝึกอบรมผู้แสวงบุญให้ปฏิบัติมรรคมีองค์ ๘ ประการ  พัฒนาสมาธิและปัญญา เพื่อให้เข้าใจความจริงที่สมมติขึ้นและความจริงขั้นปรมัติถ์ได้อย่างชัดเจน 

      

      แม้ว่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาที่ผู้เขียนเล่ามานั้น จะเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นไปแล้วมีอยู่มาระยะหนึ่ง และจะเลือนหายไปในที่สุด ก่อนที่เรื่องราวเหล่านั้นจะเลือนหายไป จิตใจของผู้เขียนรับรู้เรื่องราวเหล่านั้นแล้ว ก็จะเก็บเป็นหลักฐานทางอารมณ์ไว้ในจิตใจของตนเองเป็นความรู้ที่ผู้เขียนนำกลับมายังราชอาณาจักรไทย  เมื่อผู้เขียนรับหน้าที่สอนปรัชญา ความรู้เหล่านี้จึงถูกประยุกต์ใช้ในการสอนนักศึกษาหลักสูตรพระพุทธศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาปรัชญาและพระพุทธศาสนา ณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมาและยังคงดำเนินไปจนถึงทุกวันนี้

     เนื่องจากมนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีเหตุผลโดยธรรมชาติ และใช้เหตุผลในการอธิบายความเป็นจริงของเหตุการณ์ต่าง ๆ ในชีวิต  เมื่อวิญญูชนเช่น เจ้าชายสิทธัตถะหรือพระพุทธเจ้า ทรงได้ยินความคิดเห็นของพราหมณ์  ซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาเกี่ยวกับความจริงของมนุษยชาติ โลก และการมีอยู่ของเทพเจ้าหลายองค์ พระองค์จึงทรงสงสัยว่า ใครใช้เหตุผลถูกต้อง ใครใช้เหตุผลไม่ถูกต้อง        บางคนใช้เหตุผลแบบหนึ่ง ในขณะที่บางคนใช้เหตุผลอีกแบบหนึ่ง เป็นต้น   เมื่อเหตุผลของคำตอบของพวกเขายังคงคลุมเครือและไม่ชัดเจน เพื่อแก้ไขความไม่น่าเชื่อถือของความคิดเห็นของนักตรรกศาสตร์ และนักปรัชญาในสมัยพุทธกาล และไม่สามารถเป็นพยานยืนยันความจริงได้ เจ้าชายสิทธัตถะจึงทรงสร้างกระบวนการพิจารณาความจริง ซึ่งนำไปสู่การปฏิรูปการศึกษาหลักสูตรศิลปศาสตร์ในสมัยพุทธกาล เป็นต้น 

ในก่อนสมัยพุทธกาล  สังคมชมพูทวีปถูกครอบงำด้วยลัทธิจารีตประเพณีของศาสนาพราหมณ์  ซึ่งอ้างว่า "พระพรหมและพระอิศวรเป็นผู้สร้างมนุษย์" อย่างไรก็ตาม พิธีกรรมบูชายัญไม่ได้ประสบความสำเร็จตามที่ปรารถนาเสมอไป  นำไปสู่ความเสื่อมถอยของศรัทธาในเทพเจ้าเหล่านั้น แม้ว่าพราหมณ์จะสร้างเทพเจ้าใหม่รักษาศรัทธาของตนไว้ได้ก็ตาม แต่เมื่อเหตุผลอธิบายความจริงบางอย่างได้ แต่มันก็ไม่ได้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงเสมอไป เพื่อรักษาศรัทธาและผลประโยชน์ทางเมืองของตน  วรรณะกษัตริย์จึงได้บัญญติคำสอนทางศาสนาเป็นระบบวรรณะ  โดยอ้างว่าเมื่อพระพรหมสร้างวรรณะต่าง ๆ พระองค์ทรงกำหนดให้มนุษย์ปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะของตน  โดยมีสภาพทางสังคมทางสังคมและกฎหมายอย่างรุนแรงเช่นการลงโทษโดยพระพรหม ซึ่งเป็นบทลงโทษตามกฎหมายเรียกว่า "พราหมทัณฑ์" หากมีการสมสู่กับคนต่างวรรณะหรือการปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่น คำสอนทางศาสนาล้วนกดข่มศักยภาพของมนุษย์ ทำให้พวกเขาตกอยู่ในอำนาจพระประสงค์ของเทพเจ้า          

เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงได้ยินเรื่องราวการลงโทษของพระพรหม พระองค์ในฐานะ "วิญญูชนนักคิด" ทรงปฏิเสขที่จะเชื่อในทันที และทรงใช้ "ข้อสงสัยทางปรัชญา" เป็นเครื่องมือต้นทาง โดยทรงตั้งกระบวนการพิจารณาความจริงไว้เป็นเกณฑ์ตัดสินดังนี้ เมื่อได้ยินข้อความบอกเล่า/ข่าวลือ/ คัมภีร์ทางศาสนาแล้ว ก็ตั้งข้อสงสัย  เป็นต้น หลังจากนั้น พระพุทธเจ้าทรงซักถามพราหมณ์ในสำนักต่าง ๆ  พระองค์ทรงพบหลักฐานว่าไม่มีคณาจารย์คนใดเคยเห็น หรือพิสูจน์การมีอยู่ของเทพเจ้าได้จริง ทัศนะเหล่านั้น เป็นเพียงการคาดคะเนด้วยเหตุผลที่คลุมเครือ พระพุทธองค์จึงทรงปฏิเสขที่จะยอมรับบุคคลดังกล่าวนั้น เป็นพยานยืนยันความจริงและทรงสร้างพิมพ์เขียวทางปัญญาขึ้นใหม่ซึ่งสอดคล้องกับหลักกาลามสูตร ในเวลาต่อมา นั่นคือการไม่ด่วนเชื่อสิ่งใด ๆ เพียงเพราะเป็นข่าวลือ ประเพณีสืบทอดกันมาหรือบันทึกในคัมภีร์ จนกว่าจะได้ตรวจสอบด้วยหลักฐานเชิงประจักษ์และการพิจารณาอย่างรอบคอบ  

   อย่างไรก็ตาม แม้แต่นักวิทยาศาสตร์นั้น เมื่อรับรู้ความจริงเกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติหรือเหตุการณ์ทางสังคมผ่านอาตนะภายใน และสั่งสมหลักฐานทางอารมณ์ไว้ในจิตใจแล้ว    ใช้หลักฐานทางอารมณ์นี้เป็นข้อมูลสำหรับการวิเคราะห์เชิงอนุมานความรู้  ก็ยังคงไม่สามารถหาสาเหตุของปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ และเหตุการณ์ทางสังคมได้ เนื่องจากข้อจำกัดของการรับรู้ผ่านอายตนะภายใน  พวกเขายังมีแนวโน้มที่จะเอนเอียง  (อคติ) ไปทางใดทางหนึ่งซึ่งนำไปสู่ชีวิตที่มืดมิด  ดังนั้น นักวิทยาศาสตร์จึงขาดปัญญาที่จะเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้น (สมมติสัจจะ) และความจริงขั้นสูงสุด  (ปรมัตถสัจจะ) และจึงไม่สามารถใช้เหตุผล   เพื่ออธิบายความจริงจากประสบการณ์เหล่านี้ได้ ถึงกระนั้น นักวิทยาศาสตร์ก็สนใจที่จะศึกษาประเด็นนี้ต่อไป พวกเขาได้คิดค้นวิธีแก้ปัญหาเหล่านี้โดยการสร้างเครื่องมือวิทยาศาสตร์ เพื่อช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริง และรวบรวมหลักฐานสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลที่แม่นยำยิ่งขึ้นอย่างไรก็ตามขั้นตอนสุดท้ายในการตีความข้อมูลที่วิเคราะห์แล้วนั้นอยู่กับนักปรัชญา พระพุทธเจ้าและนักวิทยาศาสตร์ ในการตีความข้อมูลทั้ง ๓ ประเภทนี้  

       เมื่อได้ทราบข้อเท็จจริงเหล่านี้   ผู้เขียนจึงเกิดคำถามว่าเราสามารถสอนพระพุทธศาสนา โดยใช้กระบวนการพิจารณาความจริงแบบเดียวกับนักปรัชญาและนักวิทยาศาสตร์ได้หรือไม่ โดยอาศัยการอนุมานความรู้เพื่อพิสูจน์ความจริงได้ และอธิบายความจริงนั้นด้วยเหตุผล หลังจากศึกษาหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ผู้เขียนได้เรียนรู้ข้อเท็จจริงเบื้องต้นที่พระพุทธเจ้าทรงสอนว่าเมื่อได้ยินเรื่องราวของที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน หรือประเพณีหรือเมื่อค้นคว้าคัมภีร์หรือตำรา  เราไม่ควรเชื่อสิ่งใด ๆ ในทันที เราควรข้อสงสัยเสียก่อนจนกว่าเราจะตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมหลักฐาน เช่น พยานเอกสาร พยานวัตถุ พยานบุคคลและหลักฐานดิจิทัล เป็นต้น  เมื่อเรามีหลักฐานเพียงพอ   เราสามารถใช้หลักฐานเหล่านั้น เป็นข้อมูลสำหรับการวิเคราะห์เชิงอนุมานความรู้ เพื่อพิสูจน์ความจริงของคำตอบโดยใช้เหตุผล  ซึ่งเป็นเครื่องมือที่นักปรัชญาใช้ในการอธิบายความจริง ดังนั้น กระบวนการแสวงหาความรู้ในพระพุทธศาสนา จึงสอดคล้องกับกระบวนการแสวงหาความรู้ในปรัชญาและวิทยาศาสตร์ เพราะทั้งสองวิชาเริ่มต้นด้วยความสงสัยเป็นต้น

สังเวชนียสถานและสภาวะสังคมอินเดียร่วมสมัย  คือ "ห้องเรียนปรัชญาชีวิต      

Sengupta International  Hostel  

                      จากประสบการณ์ตรงผู้เขียนเป็นนักศึกษาต่างชาติ  ณ     มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู (BHU) เมืองพาราณสี    รัฐอุตตรประเทศ  ซึ่งเป็น ๑ ใน ๔ เมืองสังเวชนียสถาน  (The four Buddhist Holy places)ของพระพุทธเจ้า   พร้อมกับการทำหน้าที่บรรยายธรรมและประวัติศาสตร์พุทธศาสนาแก่ผู้แสวงบุญ    ณ  สังเวชนียสถานทั้ง๔  ตำบลในสาธารณรัฐอินเดียและสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตย เนปาล  เป็นระยะทาง ๑,๒๐๐  กิโลเมตร  ประสบการณ์เหล่านี้ได้กลายเป็นการปฏิบัติทางจิตวิญญาณที่หล่อหลอมปัญญาอย่างลึกซึ้ง  

เป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาและธรรมะที่ไม่เคยมีปรากฏในตำราเรียนใด ๆ  

การนำชมและบรรยาย ณ  ดินแดนพุทธภูมิของผู้เขียนได้แบ่งปันความรู้นี้กับผู้แสวงบุญชาวไทยระหว่างการเดินทางแสวงบุญไปยังเมืองศักดิ์สิทธิ์ทั้ง ๔ แห่งนี้          ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงได้รับนิมนต์ไปบรรยายเกี่ยวกับชีวิตของพระพุทธเจ้าอยู่บ่อยครั้ง แม้ว่าจะเป็นงานที่ท้าทายซึ่งต้องใช้ทักษะในการถ่ายทอดความรู้ทั้งความรู้เชิงทฤษฎี และเชิงปฏิบัติโดยมีเป้าหมาย        เพื่อเสริมสร้างพลังให้แก่ผู้แสวงบุญผ่านการปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘ ตามที่พระพุทธเจ้าทรงสอน

ด้วยเหตุนี้การเดินทางไปแสวงบุญ   ณ  สังเวชนียสถานทั้ง ๔   จึงไม่ใช่เพียงสถานท่องเที่ยวทางศาสนา          แต่คือ"ห้องเรียนปรัชญาและประวัติศาสตร์ชีวิตขนาดใหญ่" ที่ผู้แสวงบุญประกอบด้วยนักวิชาการพระภิกษุและนักธุรกิจ   ได้ฝึกฝนอายตนะภายในอละน้อมนำอริยมรรคมีองค์ ๘            มาปฏิบัติจริง ณ สถานที่จริง  การเดินทางไปแสวงบุญในอินเดียและเนปาลนั้น      ต้องอาศัยองค์ประกอบพร้อมทั้งศรัทธา  เวลา สุขภาพ  งบประมาน    และที่สำคัญคือผู้นำจิตทางวิญญาณ   ที่มีความรู้ทั้ง           "สมมติสัจจะ" (ความจริงที่มนุษย์ร่วมกันสมมติขึ้น) และ "ปรมัตถ์สัจจะ" (ความจริงขั้นสูงสุด)   

เนื่องจากนครศักดิ์สิทธิ์ทั้ง ๔  แห่งของพระพุทธศาสนาเป็นศูนย์กลางการบูชา(worship)  ของชาวพุทธทั่วโลก ทั้งนิกายเถรวาทและมหายานแม้จะมีวิธีการบูชาที่แตกต่างกัน แต่ก็ยังคงยึดมั่นในคำสอนของพระอาจารย์  ที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยอินเดียโบราณจนถึงปัจจุบัน   พวกเขายังคงปฏิบัติบูชาด้วยความศรัทธาอันแน่วแน่โดยเชื่อว่านี่คือหนทางเดียวที่จะยุติความทุกข์ได้ ยิ่งไปกว่านั้น  การแสวงบุญไปยังประเทศอินเดียและเนปาลยังเป็นช่องทางในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา   สอนให้ผู้แสวงบุญปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘  ซึ่งรวมถึงการแสวงหาความรู้ผ่านประสบการณ์ชีวิต  ผ่านอายตนะภายในและการสั่งสมความรู้ในจิตใจ   การปฏิบัติเช่นนี้หาได้ยาก เนื่องจากคัมภีร์ทางพุทธศาสนานั้น ขาดหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์ ดังนั้น จึงใช้การอนุมานความรู้หรือคาดคะเนความจริงเพื่อพิสูจน์ความจริงของเรื่องต่าง ๆ     

               สภาวะทางสังคมอินเดียและการแสวงบุญในโลกปัจจุบันเมื่อชาวพุทธได้เดินทางไปแสวงบุญ      ณ           สังเวชนียสถานทั้งในสาธารณรัฐอินเดียและเนปาลก็จะได้สัมผัสกับวิถีชีวิตแบบพหุเทวนิยมและเห็นความจริงเชิงประจักษ์            แม้รัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐอินเดียจะยกเลิกระบบวรรณะ        และประกาศรับรองสิทธิ       เสรีภาพ  ความเท่าเทียมกันในฐานะประเทศประชาธิปไตยที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลกแล้วก็ตาม            แต่ความเชื่อเรื่อง"พระพรหมสร้างมนุษย์และแบ่งวรรณะ"      ก็ยังคงฝังรากลึกอยู่ในจิตวิญญาณของผู้คน  ดังจะเห็นในข่าวสารปัจจุบันที่การแต่งงานข้ามวรรณะ       บางครั้งถูกลงโทษอย่างโหดร้าย          จนกลายเป็นโศกนาฏกรรมภายในครอบครัวเพื่อปกป้องเกียรติยศแห่งวรรณะตน  

  

การศึกษาในบล็อค    "ปรัชญาพุทธภูมิ "  จึงก้าวข้ามวิธีการสอนปรัชญาแบบดั้งเดิมที่เน้นท่องจำทฤษฎีของนักปรัชญาในสมัยอินเดียโบราณเพราะการท่องจำไม่อาจช่วยให้เราวิเคราะห์ได้ว่า เหตุผลใดถูก หรือเหตุผลใดผิด เมื่อเผชิญกับข้อขัดแย้งในชีวิตจริง ดังเช่นที่ ต้องหรือไม่       ซึ่งเป็นเครื่องมือที่นักปรัชญาใช้ในการอธิบายความจริง ดังเช่นที่  เจ้าชายสิทธัตถะทรงปฏิเสธทัศนะที่คลุมเครือเลื่อนลอย และทรงสถาปนา "กระบวนการพิจารณาความจริง" เพื่อเป็นบรรทัดฐานทางปัญญาให้มนุษย์ใช้ตัดสินความจริงในชีวิตประจำวันอย่างแท้จริง

๔.บทสรุปภาพรวมของหัวใจแห่ง "ปรัชญาพุทธภูมิ"

          บทความใน "บล็อคปรัชญาพุทธภูมิ" ของผู้เขียน มุ่งนำเนื้อหาจากคัมภีร์พระไตรปิฎก(โดยเฉพาะฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) มาวิเคราะห์ผ่านมุมองทางปรัชญา (Philosophy) ใน ๓ สาขาหลักคือ อภิปรัชญา ญาณวิทยาและสุนทรียศาสตร์ โดยสรุปสาระสำคัญได้ดังนี้  

       ๔.๑.ญาณวิทยา(Epistemology)  คือการมองพระพุทธศาสนาผ่านมิติทางปรัชญาและวิทยาศาสตร์        โดยใช้ตรรกวิทยาและเหตุผลเป็นเครื่องมือในการสืบค้นความจริง   มี"ความสงสัยเชิงปรัชญา"      เป็นจุดเริ่มต้นในการตั้งคำถาม ดังปรากฏในกาลามสูตรตลอดจนการศึกษา "ปัญหาทางญาณวิทยา"  เช่น ข้อสงสัยของพระพุทธเจ้า หรือกรณีศึกษาชาวเกสปุตตะเพื่อสะท้อนให้เห็นว่า พุทธศาสนาเปิดกว้างให้มนุษย์ใช้ปัญญาคิดวิเคราะห์และพิสูจน์ข้อเท็จจริงก่อนจะปักใจเชื่อ 

 

     ๔.๒ จริยศาสตร์และปรัชญา(มิติทางสังคมและสิทธิมนุษยชนในยุคโบราณ)  ในการวิพากษ์ระบบวรรณะและกลุ่มจัณฑาล   ในฐานะผู้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนในอินเดียโบราณ    เพื่อชี้ให้เห็นบทบาทของพระพุทธศาสนาในการปฏิรูปสังคม และการมองคุณค่าความเท่าเทียมกันของมนุษยชาติ

     ๔.๓  อภิปรัชญา       การตั้งคำถามและสิ่งเหนือธรรมชาติหรือสภาวะนามธรรม  เพื่อจำแนกแยกแยะความแตกต่างระหว่างความจริงเชิงประวัติศาสตร์ ความเชื่อทางศาสนาและหลักสัจธรรมในปรัชญาพุทธภูมิ

             ๔.๔ ประวัติศาสตร์และพุทธประวัติ ในการวิเคราะห์บริบททางสังคมและแรงจูงใจในการผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะ การการศึกษาด้าน "ศิลปศาสตร์"  และกฎหมายในวัยเยาว์ตลอดจนเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์โลก เช่น      การสถาปนาอาณาจักรโมริยะ (เมารยะ)   ให้เป็นมหาอำนาจของโลก และบทบาทการอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาของพระเจ้าพิมพิสาร  ซึ่งส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมของโลก

            ๔.๕ สุนทรียศาสตร์และการประยุกต์ใช้ในชีวิต      ในการตีความเกี่ยวกับความงามเชิงอัตวิสัยของพุทธสถาน    เช่น สวนลุมพินี สถานที่ประสูติ        ควบคู่ไปกับการเสนอแนวคิดการดำเนินชีวิตอย่างพอเพียงตามอริยมรรคมีองค์  ๘    เพื่อพัฒนาศักยภาพสูงสุดของมนุษยชาติ

"ปรัชญาพุทธภูมิ"  ในบล็อคนี้ จึงไม่ใช่เป็นเพียงเรื่องราวในอดีตหรือตำนานอันไกลตัว            แต่คือกระบวนการใช้ปัญญาและเหตุผล เพื่อกระเทาะเปลือก  "สมมติสัจจะ" เข้าถึง "ปรมัตถสัจจะ" ผ่านการนำเลนส์ทางปรัชญามาวิเคราะห์พระไตรปิฎกและประวัติศาสตร์ เพื่อเปิดมุมมองให้เห็นว่า    พระพุทธศาสนาคือองค์รวมแห่งศาสนา        ปรัชญาและวิทยาศาสตร์   ที่พร้อมรับใช้และเกื้อกูลมนุษย์อย่างแท้จริง