บทนำ การสร้างจักรพรรดิโมริยะเป็นมหาอำนาจของโลก

 Introduction the Creation of the Mauryan Empire as a World Power by King Ashoka the Great

๑.บทนำ   ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา  

               ตลอดประวัติศาสตร์อันยาวนานกว่า ๒,๕๐๐ ปี  เรื่องราวของพระเจ้าอโศกมหาราช  และจักรพรรดิโมริยะ (Maurya Empire)  ได้รับการยกย่องในฐานะมหาอำนาจยุคโบราณที่รุ่งเรืองทั้งด้านการทหาร การปกครอง และการเป็นองค์อุปถัมภ์พระพุทธศาสนา       อย่างไรก็ตาม  เมื่อพิจารณาผ่านคัมภีร์พระไตรปิฎก (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย)    จะพบว่าบันทึกด้านโครงสร้างทางการเมืองและภูมิศาสตร์พุทธศาสนาในยุคโบราณมีอยู่อย่างจำกัด เช่น รายละเอียดของราชทูตเมืองปิปผลิวัน  ผู้ได้รับพระอังคาร หลังพิธีถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ  ซึ่งส่งผลให้นักวิชาการสมัยใหม่ไม่สามารถจำลองแผนที่และขอบเขตขัณฑสีมาของจักพรรดิโมริยะได้อย่างครอบคลุมของทุกแคว้นได้อย่างสมบูรณ์   

         ความท้าทายทางประวัติศาสตร์  นำมาสู่ปัญหาสำคัญเชิงวิชาการ :ในฐานะมนุษย์ที่มีข้อจำกัดด้านการรับรู้ผ่านอายตนะภายในและมีอคติ ส่งผลให้ชีวิตมนุษย์เต็มไปด้วยความืดมิด   การแสดงแสดงความคิดเห็นของนักตรรกศาสตร์หรือนักปรัชญา โดยอาศัยปฏิภาณไหวพริบเชิงตรรกะ หรือเรื่องเล่าสืบต่อกันมา  อาจนำไปข้อสรุปความจริงที่คลาดเคลื่อน   

       ดังนั้น การตั้งข้อสงสัยเชิงปรัชญา  (Philosophical  Skepticism) และการวิพากษ์หลักฐาน  (Hitorical Criticism) จึงเป็นสิ่งที่จำเป็น เพื่อไม่ให้ด่วนสรุป ว่า จักรพรรดิโมริยะ เป็นมหาอำนาจในทันที จนกว่าจะได้ตรวจสอบพยานวัตถุ เช่นเสาอโศก และการใช้เครื่องมือการพัฒนา "กระบวนการพิจารณาความจริง" ที่บูรณาการหลักปรัชญาพุทธภูมิ  เข้ากับระเบียบวิธีการทางวิทยาศาสตร์สมัยจึงมีความสำคัญยิ่ง     เพื่อส่งเสริมพัฒนาศักยภาพทางปัญญา ให้สามารถจำแนกและทำความเข้าใจระหว่าง  "สมมติสัจจะ" (ความจริงที่สมมติขึ้น)   และ "ปรมัติสัจจะ"  (ความจริงขั้นสูงสุด)     โดยพวกเขาใช้เหตุผลเชิงปรัชญาเป็นเครื่องมือสำคัญในการอธิบายความจริงได้อย่างสมเหตุสมผล     ซึ่งสอดคล้องกับการขับเคลื่อนชีวิตด้วยหลัก "พละ๕"  (ศรัทธา  วิริยะ  สติ  สมาธิ  และปัญญา)  เพื่อให้มนุษย์สามารถเผชิญหน้ากับอุปสรรค และพัฒนาตนเองได้อย่างเป็นระบบ ผ่านสงครามจนสามารถรวมแคว้นต่าง ๆ     ในอนุทวีปอินเดียให้เป็นบึกแผ่น  แม้ว่าประชากรส่วนใหญ่    ในจักรพรรดิขณะนั้นจะไม่ได้นับถือพระพุทธศาสนา และหากย้อนกลับไปในอดีต      นับแต่ช่วงถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ    ราชทูตแห่งเมืองปิปผลิวัน  ทำสงครามเพื่อเปลี่ยนอาณาจักรเล็ก ๆ ให้กลายเป็นมหาอำนาจระดับโลก พระองค์ทรงใช้อิทธิพลทางการเมือง โดยส่งกองทัพไปรบในดินแดนต่าง   ๆ ทั่วโลก  จนในที่สุดพระองค์ทรงขยายอาณาจักรโมริยะไปทั่วอนุทวีปอินเดีย  ชาวโมริยะส่วนใหญ่ไม่ได้นับถือศาสนาพุทธ        (สายสัมพันธ์ของราชวงศ์โมริยะ)     อย่างไรก็ตาม  แปดวันหลังพระพุทธเจ้าปรินิพพาน  ราชทูตแห่งอาณาจักรโมริะได้รับเพียงพระอังคาร (เถ้ากระดูก)    ของพระพุทธเจ้าจากพระเจ้ามัลละแห่งเมืองกุสินารา ไปสักการะบูชาเท่านั้น เมื่อพระเจ้าอโศกมหาราชทรงหันมานับถือพระพุทธศาสนา    พระองค์ทรงได้เปลี่ยนจากการใช้กำลังทางทหารมาเป็น "ธรรมวิชัย"     หรือชนะด้วยธรรม  ทรงส่งเสริมจริยธรรมและปฏิบัติตามอริยมรรคมีองค์ ๘ ของพระพุทธเจ้า  ให้เป็นแนวทางดำเนินชีวิตของประชาชน  เป็นต้น    

                 สิ่งนี้ทำให้นักประวัติศาสตร์ทั่วโลก         ยกย่องพระองค์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก       คือ การถ่ายทอดแนวคิด  และบันทึกทางประวัติศาสตร์ผ่าน "เสาอโศก" (Asshoka Pillars)ที่จารึกด้วยอักษรพราหมี            เสาหินเหล่านี้ไม่เพียงแต่บอกเล่าคำสอนและเหตุการณ์ทางสังคมในสมัยพุทธกาลเท่านั้น     แต่ยังเป็นพยานวัตถุชิ้นที่สำคัญที่ยืนยันการมีอยู่ของพระพุทธเจ้า        และการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเถรวาทและมหายาน ยิ่งไปกว่านั้น การส่งพระธรรมทูตไปยังดินแดนตะวันตกในยุคจักรพรรดิโมริยะ   ยังทำให้นักคิดและนักปรัชญาได้เรียนรู้หลักการใช้เหตุผลเชิงพุทธ    ซึ่งส่งอิทธิพลต่อพัฒนาทางความคิด ปรัชญาและวิทยาศาสตร์ในเวลาต่อมา   

                     เมื่อพระพุทธศาสนาเผยแพร่ไปสู่โลกตะวันตก     นักปรัชญาและนักตรรกะศาสตร์ชาวตะวันตก    ได้ศึกษาคำสอนและแนวปฏิบัติของมรรคมีองค์        ๘ ของพระพุทธเจ้าจากหลักฐานในพระไตรปิฎก    ฉบับพระเจ้าอโศกมหาราช          ซึ่งน่าจะบันทึกไว้เป็นอักษรพราหมีโดยผู้เขียนอนุมานความรู้ที่จารึกไว้บนเสาอโศก   เป็นอักษรพราหมีที่วัดมายาเทวี    สวนลุมพีนี  จังหวัดลุมพินี  ประเทศเนปาล   และอีกหลายแห่งในสาธารณรัฐอินเดีย  พระไตรปิฎกฉบับนี้ถูกส่งไปพร้อมกับพระธรรมทูตต่างประเทศแห่งราชอาณาจักรโมริยะไปยังโลกตะวันตกส่งผลต่อแนวคิดปรัชญาจริยธรรมของโลกตะวันตก   โดยใช้เหตุผลในพระพุทธศาสนา  เพื่ออธิบายความจริงในปรัชญาจริยธรรมของตน    การใช้เหตุผลทางปรัชญาจึงกลับมาเจริญรุ่งเรืองอีกครั้ง หนึ่ง         แต่การเกิดขึ้นของเหตุผล ซึ่งเป็นเครื่องมือที่นักปรัชญา            ใช้เพื่ออธิบายความรู้ที่อยู่เหนือขอบเขตการรับรู้ผ่านอายตนะภายในของมนุษย์นั้น      ได้ช่วยให้มนุษย์เกิดความรู้ความเข้าใจในความจริงที่สมมติขึ้นและความจริงขั้นปรมัตถ์ แต่การใช้เหตุผลแบบเทวนิยม ไม่สามารถเข้าถึงความจริงได้           เพื่อขจัดความสงสัยเกี่ยวกับความจริงของสิ่งต่าง ๆ     นักปรัชญาตะวันตกจึงสร้างเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ขึ้นมา      เพื่อช่วยยืนยันข้อเท็จจริงและเรียกตัวเองว่านักวิทยาศาสตร์ในปัจจุบัน  เป็นต้น 

                  ประวัติศาสตร์ของจักรพรรดิโมริยะนั้น  ปรากฏแก่ประชาคมโลกเมื่อผู้เขียนได้ศึกษาหลักฐานเอกสาร  ในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยแล้ว  ก็ได้ยินข้อเท็จจริงว่ากษัตริย์แห่งเมืองปิปผลิวันทรงทราบข่าวว่า       พระพุทธเจ้าปรินิพพานที่เมืองกุสินารา  จึงทรงส่งราชทูตไปทูลเจ้าชายมัลละแห่งเมืองกุสินาราว่า พระพุทธเจ้าประสูติในวรรณะกษัตริย์และพวกเราก็ประสูติในวรรณะกษัตริย์เช่นกัน  เราควรได้รับส่วนแบ่งในพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า       เราจะสร้างเจดีย์และเฉลิมฉลองพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า        เจ้าชายมัลละแห่งเมืองกุสินาราตรัสว่า    พระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าไม่มีอีกแล้ว    เราได้แบ่งพระบรมสารีริกธาตุให้แก่กษัตริย์ทั้ง ๘  เมืองไปหมดแล้ว  พวกท่านควรนำพระอังคารไปจากที่นี่   ราชทูตแห่งเมืองปิปผลิวันนั้นจึงนำพระอังคารของพระพุทธเจ้าไปจากเมืองกุสินารา   

                       อย่างไรก็ตาม  ในเชิงวิชาการ  การรับรู้เรื่องราวความยิ่งใหญ่ของจักรพรรดิ      จำเป็นต้องผ่านกระบวนการตั้งข้อสงสัย          และการวิพากษ์หลักฐาน (Historical  Criticism)   เพื่อสืบค้นความจริง ผู้เขียนจึงมุ่งศึกษาและรวบรวมหลักฐานรอบด้านทั้งหลักฐานทางโบราณคดี         พยานเอกสาร เช่น     พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย        พยานวัตถุ เช่น เจดีย์บรรจุพระอังคารของพระพุทธเจ้า               เครื่องมือทางภูมิศาสตร์ดิจิทัล (Gogle  Earth)    เช่น      แผนที่อนุทวีปอินเดียในสมัยพุทธกาลและแผนที่โลกกูเกิล   เป็นต้น   เพื่อพิสูจน์ที่ตั้งที่ตั้งอันแท้จริงของเมืองปิปผลิวัน   และขอบขัณฑสีมาของจักรพรรดิโมริยะในอนุทวีปอินเดีย    เมื่อพิจารณาแผนที่โบราณในสมัยพุทธกาลที่เผยแพร่กันทางอินเตอร์เน็ต ก็ไม่พบหลักฐานใด   ๆ เกี่ยวกับจักรพรรดิโมริยะ  ซึ่งทำให้ผู้เขียนสงสัยว่า จักรพรรดิโมริยะตั้งอยู่ส่วนใดของอนุทวีปอินเดีย       มีเพียงเจดีย์ที่สร้างขึ้นเพื่อบรรจุเถ้ากระดูก(พระอังคาร)ของพระพุทธเจ้าเท่านั้น    ที่สามารถระบุตำแหน่งที่ตั้งเมืองปิปผลิวันของราชวงศ์โมริยะได้อย่างไรก็ตามนักประวัติศาสตร์ได้บันทึกเรื่องราวของราชวงศ์โมริยะ  ซึ่งสร้างประเทศโมริยะ           และเปลี่ยนแปลงชาติโมริยะให้กลายเป็นมหาอำนาจระดับโลกในด้านการทหาร  พระพุทธศาสนา เศรษฐศาสตร์ และวัฒนธรรม           สิ่งนี้ทำให้มหาวิทยาลัยทั่วโลกเปิดสอนหลักสูตรเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของอาณาจักรโมริยะ     เพื่อให้นักศึกษาได้เรียนรู้และเข้าใจโลกมนุษย์อย่างต่อเนื่อง     แทนที่จะใช้ชีวิตตามโชคชะตาชีวิต ทำให้จิตวิญญาณของพวกเขาจะต้องเวียนว่ายตายเกิดอย่างไม่จบสิ้น เป็นต้น 

๒.ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ของอาณาจักรโมริยะ     

                อาณาจักรโมริยะหรืออาณาจักรโมริยะ (Maurya Empire)       มีความสำคัญญยิ่งในหน้าประวัติศาสตร์อินเดียและประวัติศาสตร์โลก โดยถือเป็นยุคทองที่วางรากฐานทางการเมืองการปกครองและศาสนาที่ส่งผลมาถึงปัจจุบัน ดังนี้คือ  

๒.๑.การรวมแผ่นดินอินเดียเป็นหนึ่งครั้งแรก ก่อนหน้านี้ชมพูทวีปแยกออกเป็นแว่นแคว้นเล็กแคว้นใหญ่ (มหาชนบท ๑๖ แคว้น)     แต่อาณาจักรเมารยะภายใต้การนำของพระเจ้าจัณฑคูุปต์เมารยะ (ผู้ตั้งราชวงศืเมารยะ)      และเสนาบดีคู่กายอย่างจาณักยะ  ได้ทำการรวบรวมแคว้นต่าง    ๆ   เข้าด้วยกัน  จนกลายเป็นจักรพรรดิ ที่ยิ่งใหญ่และมีอาณาจักร กว้างขวางที่สุดในประวัติศาสตร์อินเดีย  ครอบคลุมพื้นที่เกือบทั้งหมดของอนุทวีปอินเดีย (ยกเว้นส่วนใต้สุด) รวมถึงพื้นที่ปากสถานและอัฟกานิสถานในปัจจุบัน

๒.๒.ระบบการปกครองของการบริหารส่วนกลางที่เข้มแข็ง

               มีการจัดตั้งระเบียบการบริหารแผ่นดินที่มีประสิทธิภาพสูง  มีการเก็บภาษีที่เป็นระบบ     ระบบสายลับ (Espionage) และการทหารที่เกรงขามวรรณกรรมชิ้นสำคัญอย่าง "อรรถศาสตร์"      ของจาณักยะ  ซึ่งตำราว่าด้วยการเมือง การปกครอง และยุทธศาสตร์การทหารได้ถูกเขียนขึ้นในยุคนี้ และกลายเป็นแม่แบบการปกครองของรัฐในเอเซียได้ในเวลาต่อมา

๒.๓.การทำนุบำรุงและแผ่ขยายพระพุทธศาสนา

         ในรัชสมัยพระเจ้าอโศก (Emperor Ashoka)  จักรพรรดิเมารยะได้เปลี่ยนแปลงทิศทางจากการขยายดินแดนสงครามมาเป็นการใช้ธรรมะปกครอง  (ธรรมวิชัย) หลังจากสงครามกลิงคะ

• การสังคายนาพระไตรปิฎก : ทรงเป็นองค์อุปถัมภ์การสังคายนา  พระไตรปิฎกครั้งที่ ๓  ณ  เมืองปาฏลีบุตร
• การส่งสมณทูต :   ทรงพระภิกษุไปเผยแผ่พระพุทธศาสนายังดินแดนต่าง ๆ   ๙ สาย รวมถึงสายของพระโสณะและพระอุตตรมายังดินแดนสุวรรณภูมิ  (เอเซียตะวันออกเฉียงใต้)    ซึ่งทำให้พระพุทธศาสนากลายเป็นศาสนาระดับนานาชาติ  

๔.เสาอโศกและศิลาจารึก (Ashoka's Edicts) 

                      พระเจ้าอโศกมหาราชทรงโปรดให้สลักหลักธรรมคำสอน กฎหมายและนโยบายการบริหาร ไว้บนหน้าผา และเสาหินทรายขนาดใหญ่ (เสาอโศก) ทั่วราชอาณาจักร        จาริกเหล่านี้ไม่เพียงแต่แต่เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ที่จับต้องได้   ที่เก่าแก่ที่สุดของอินเดีย แต่ยังสะท้อนถึงแนวคิดเรื่อง "สิทธิมนุษยชน"  การคุ้มครองสัตว์และความอดทนอดกลั้นทางศาสนา

๕.มรดกตกทอด สู่สัญญลักษณ์ชาติอืนเดียอินเดียยุคใหม่

                หัวสิงห์แกะสลักบนเสาอโศกที่เมืองสารนารถ (Lion Capital of Ashoka) ได้รับเลือกให้เป็น "ตราแผ่นดินของอินเดีย" ในปัจจุบัน  และวงล้อธรรมจักร   (Ashoka  Chakra) ปรากฏอยู่ตรงกลาง "ธงชาติอินเดีย" ซึ่งแสดงให้เห็นว่าอารยธรรมและความยิ่งใหญ่ของอาณาจักรเมารยะยังคงเป้นจิตวิญญาณ และสัญญาลักษณ์แห่งความภาคภูมิใจของประเทศอินเดียมาจนถึงทุกวันนี้

๖.ข้อสงสัยและสมมติฐานเชิงปรัชญาในการเขียนบทความนี้           ด้วยเหตุนี้เมื่อพิจารณาถึงข้ออ้างทางประวัติศาสตร์ที่ว่า       "พระเจ้าอโศกมหาราชทรงสถาปนา "จักรวรรดิโมริยะให้ก้าวขึ้นสู่ความเป็นมหาอำนาจของโลก"      ในทัศนะทางปรัชญาจึงยังมิควรด่วนสรุป  หรือยอมรับในทันทีเราไม่ควรเชื่อทันที   เราควรตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนว่าสิ่งนั้นไม่เป็นความจริง   จนกว่าเราจะได้ตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับจักรพรรดิโมริยะ             เป็นมหาอำนาจของโลกและรวบรวมหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้    เมื่อรวบรวมได้หลักฐานเพียงพอแล้ว   ผู้เขียนจะนำหลักฐานนั้น  เป็นข้อมูลในการวิเคราะห์โดยการอนุมานความรู้ตามหลักเเหตุผล        หรือคาดคะเนความจริงเพื่อพิสูจน์ความจริงของเรื่องนี้        โดยการใช้เหตุผลซึ่งเป็นเครื่องมือของนักปรัชญาในการอธิบายความจริงในเรื่องนั้นอย่างมีเหตุผล    ผลการศึกษาเชิงวิเคราะห์นั้น จะเขียนเป็นบทความวิชาการด้านปรัชญา     ซึ่งจะเป็นข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อพระธรรมทูตสายต่างประเทศของราชอาณาจักรไทย ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในวัดต่าง ๆทั่วโลกไปในทิศทางเดียวกัน  

    

                   ท้ายที่สุด กระบวนการวิเคราะห์หลักฐานหรือวิธีพิจารณาความจริงของพระพุทธเจ้านี้ จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อระบบการศึกษาของไทย ในการปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้ช่วยให้นักศึกษาสามารถบูรณาการปรัชญาพุทธภูมิเข้ากับวิทยาศาสตร์สมัยใหม่  เกิดการคิดวิเคราะห์ไม่สยบต่อโชคชะตาและใช้พลังสมาธิ สติปัญญาในการแก้ไขปัญหาชีวิต  ส่วนกระบวนการพิจารณาความจริงจะเป็นประโยชน์ต่อนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา (ปริญญาเอก) สาขาปรัชญา และพระพุทธศาสนา  ในการใช้เป็นแนวทางสร้างสรรค์วิทยานิพนธ์ที่สมเหตุสมผล   ปราศจากความคลางแคลงใจ และสร้างองค์ความรู้อันเป็นประโยชน์ต่อสังคมสืบไป