๓.โครงสร้างทางญาณวิทยาว่าด้วยการผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะในปรัชญาพุทธภูมิ :
( Epistemological Structure The Ordination of Prince Siddhartha inn Buddhaphumi Philosophy)
คำสำคัญ: ญาณวิทยา, ขันธ์ ๕ , พรหมทัณฑ์, สมมติสัจจะ, ปรมัตถ์สัจจะ, กาลามสูตร
๑.มายาภาพแห่งจินตนาการและข้อจำกัดทางญาณวิทยาของมนุษยชาติ
โดยทั่วไปแล้ว มนุษยชาติมีศักยภาพแห่งจิตใจคือการ "จินตนาการอันไร้ขอบเขต" และความทะเยอทะยานที่จะไขปริศนาแห่งจักรวาล ทว่าเมื่อจินตนาการถูกปรุงแต่งเป็นทฤษฎี หรือโครงสร้างความรู้ ภาพที่เกิดขึ้นในจิตใจ มักจะเป็นข้อเท็จจริงที่ถูกบดบังด้วยอคติ ๔ ประการคือ(ฉันทาคติ โทสาคติ โมหาคติ ภยาคติ) อันเกิดจากข้อจำกัดของอายตนะภายใน( ตา หู จมูก ลิ้น กายและใจ) ส่งผลให้มนุษย์ส่วนใหญ่ ติดกับดักทางปัญญาไม่สามารถแยกแยะระหว่าง "สมมติสัจจะ" (ความจริงเชิงข้อตกลงของมนุษย์สมมติขึ้น) และ "ปรมัตถ์สัจจะ" (ความจริงแท้ขั้นสูงสุด)ได้
ข้อจำกัดทางญาณวิทยาของมนุษย์นี้สะท้อนชัดในยุคพุทธกาล เมื่อเหล่านักตรรกศาสตร์และพราหมณ์พยายามอธิบายสัจจะ (เช่น การมีอยู่ของเทพเจ้า) ผ่านการคาดคะเนเชิงตรรกะหรือปฏิภาณไหวพริบของตนเชิงตรรกะ เมื่อพวกเขาอธิบายความเชื่อด้วยการบอกเล่าสืบทอดกันมา บางครั้งก็ถูกต้อง บางครั้งก็ผิดพลาด แปรเปลี่ยนข้อเท็จจริงไปตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า ด้วยเหตุนี้ วิญญูชนอย่างเจ้าชายสิทธัตถะ จึงทรงปฏิเสธการรับรองทฤษฎีเหล่านั้น โดยปราศจากการพิสูจน์ข้อเท็จจริงจากพยานหลักฐานและทรงตั้งคำถามสำคัญทางญาณวิทยา "ความรู้ที่แท้จริงคืออะไร? และมนุษย์จะเข้าถึงความจริงนั้นได้อย่างไร ?
๒.นิยามและองค์ประกอบของ"ความรู้"ตามเกณฑ์ญาณวิทยา
หากพิจารณาตามความหมายทั่วไปพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานพ.ศ. ๒๕๕๔ นิยาม "ความรู้" ว่าคือ สิ่งที่สั่งสมมาจากการศึกษาเล่าเรียน การค้นคว้าหรือประสบการณ์รวมทั้งความสามารถเชิงปฏิบัติ และทักษะเช่น ความรู้เรื่องประวัติศาสตร์สิ่งที่ได้รับมาจากการได้ยิน การฟัง การคิด หรือการปฏิบัติ เช่น ความรู้เรื่องสุขภาพ ความรู้เรื่องนิทานพื้นบ้าน เป็นต้น
ทว่าในมิติของปรัชญาพุทธภูมิ การเข้าถึงความรู้ไม่ได้เป็นเพียงแค่การจำหรือการคาดเดา แต่มีโครงสร้างทางญาณวิทยา จึงจำแนกออกเป็น ๕ มิติหลัก ดังนี้
๒.๑ มนุษย์ (ผู้รับรู้) ๒.๒ จิตใจมนุษย์หรือระบบการรับรู้ (อาตนะภายใน/ขันธ์ ๕) ๒.๓ สิ่งที่สั่งสมอยู่ในจิตใจ (สัญญา/ข้อมูลทางอารมณ์์) ๒.๔.กระบวนการพิจารณาความจริง (วิธีวิทยา/Method) ๒.๕ ผลการพิจารณาความจริง (สัจจะผ่านการพิสูจน์)
๒.๓ สิ่งที่สั่งสมอยู่ในจิตใจ (สัญญา/ข้อมูลทางอารมณ์) ใน ความทรงจำและร่องรอยแห่งประสบการณ์ที่ถูกบันทึกไว้ในจิต หากขาดการกำกับด้วยสติและปัญญา สัญญาเหล่านี้ย่อมถูกครอบงำด้วยด้วยอคติ ๔ (ฉันทาคติ โทสาคติ โมหาคติ ภยาคติ) จนกลายเป็น "ทฤษฎีมายา" ที่คอยบิดเบือนความจริง
๒.๔กระบวนการพิจารณาความจริง (วิธีวิทยา/Method) โดยระเบียบวิธีในการตรวจสอบ กลั่นกรองและทดสอบข้อมูล เพื่อก้าวพ้นจากตรรกะการคาดเดาเลื่อนลอย ไปสู่ความจริงเชิงประจักษ์ดัง เช่นหลักการในกาลามสูตร และแนวทางปฏิบัติสายกลางอย่างอริยมรรคมีองค์ ๘
๒.๕ ผลการพิจารณาความจริง (สัจจะผ่านการพิสูจน์) เมื่อผลลัพธ์แห่งปัญญาที่ผ่านการปฏิบัติและพิสูจน์ประจักษ์แจ้งแล้ว ซึ่งปรัชญาพุทธภูมิจำแนกออกเป็น ๒ ระดับคือ "สมมติสัจจะ" (ความจริงที่มนุษย์ตกลงร่วมกันสร้างขึ้น เพื่อสื่อสารและจัดระเบียบสังคม) และ "ปรมัตถ์สัจจะ" (ความจริงแท้ขั้นสูงสุดที่ดำรงอยู่เป็นอิสระจากกาลเวลาและข้อตกลงใด ๆ )
๓.พรหมทัณฑ์กับชนวนแห่งการออกผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะ
ในสังคมพราหมณ์ยุคโบราณ ชนชั้นปกครองและนักบวชซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาได้สร้างทฤษฎีกำเนิดโลกและระบบวรรณะขึ้น โดยอ้างสิทธิขาดว่า พระพรหมเป็นผู้กำหนดสถานะและหน้าที่ของมนุษย์ พร้อมทั้งวางกฎหมายจารีตประเพณีที่ห้ามการร่วมประเวณีข้ามวรรณะ หรือห้ามการปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่น หากผู้ใดฝ่าฝืนจะถูกลงโทษโดยพระพรหม โดยให้สังคมทำหน้าที่เป็นผู้ลง "พรหมทัณฑ์" (การขับไล่ออกจากชุมชน และตัดสิทธิ์ทางสังคมกลายเป็นคนไร้บ้าน หรือจัณฑาลไปตลอดชีวิต
เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงศึกษาหลักสูตรศิลปศาสตร์ ๑๘ สาขาวิชา พระองค์ทรงตั้งข้อสงสัยเชิงปรัชญาอย่างลึกซึ้งต่อความชอบธรรมของพรหมทัณฑ์และระบบวรรณะ พระองค์ทรงใช้พุทธวิธีวิทยาซักถามพราหมณ์ปุโรหิตถึงพยานหลักฐานเชิงประจักษ์ของการมีอยู่ของพระพรหม ปรากฏว่าไม่มีพราหมณ์ผู้ใดสามารถยืนยันที่มาที่แท้จริงของพระพรหมได้ สิ่งเหล่านี้เป็นเพียงการคาดคะเนเชิงตรรกะที่ไร้พยานหลักฐานรองรับ
ปมเงื่อนไขทางประวัติศาสตร์และกฎหมายจารีตประเพณี :
ในแง่กฎหมายจารีตประเพณี แม้เจ้าชายสิทธัตถะ จะทรงดำรงพระยศในวรรณะกษัตริย์ แต่พระองค์ทรงไม่มีสิทธิ และหน้าที่ในการประกอบพิธีกรรมบูชายัญ ซึ่งเป็นเอกสิทธิ์ขาดของวรรณะพราหมณ์ หากพระองค์ทรงฝ่าฝืนประกอบพิธีกรรมบูชายัญ เพื่อพิสูจน์การมีอยู่ของเทพเจ้าด้วยพระองค์เอง ย่อมถือเป็นการละเมิดกฎหมายวรรณะอย่างร้ายแรงและต้องถูกเนรเทศด้วย "พรหมทัณฑ์" ออกจากพระนครกบิลพัสดุ์เช่นเดียวกัน
ด้วยเหตุนี้ การสละราชสมบัติและออกผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะ จึงไม่ใช่เพียงเรื่องราวจากแรงบันดาลใจทางอภินิหาร หรือสลดใจต่อเทวทูตทั้ง ๔ เพียงอย่างเดียว หากแต่เป็นการตัดสินพระทัยครั้งประวัติศาสตร์ในการสละสิทธิ์ทางวรรณะกษัตริย์ เพื่อก้าวพ้นระบบสมมติ" ทรงยอมนำพระวรกายและจิตใจเข้าสู่นิเวศแห่งการทดลองเชิงประจักษ์ เพื่อแสวงหากระบวนการพิจารณาความจริงที่เป็นสากลและหลุดพ้นจากอวิชชาอย่างแท้จริง
๔. กระบวนการพิจารณาความจริงและวิธีแสวงหาความรู้
- ทัศนะพุทธภูมิ : เจ้าชายสิทธัตถะหรือองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเตือนว่า ไม่ควรด่วนเชื่อสิ่งใดเพียง เพราะฟังตามกันมา อ้างสืบต่อกันมาหรืออ้างคัมภีร์
ข้อจำกัดของอายตนะภายในของมนุษย์ การใช้เหตุผลเชิงตรรกะนั้น บางครั้งก็ก็ถูกต้อง บางครั้งก็ผิดพลาด บางครั้งก็ใช้เหตุผลในลักษณะนี้ บางครั้งเป็นเช่นนั้น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อจำกัดของอายตนะภายในและอคติของผู้คิดค้นบทสรุป การใช้เหตุผลเพียงอย่างเดียว โดยปราศจากการตรวจสอบเชิงประจักษ์จึงเป็นเพียง "โลกียปัญญา" ที่ไม่่อาจเข้าถึงความจริงแท้ได้เมื่อความคิดเห็นของมนุษย์เป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญา ดังกล่าวขาดความน่าเชื่อ เจ้าชายสิทธัตถะทรงแสวงหาความรู้และสร้างกระบวนการพิจารณาความจริงขึ้นใหม่ เพื่อเป็นเกณฑ์ตัดสินความจริงในประเด็นที่น่าสงสัย เช่น ประเด็นเรื่องพระพรหมลงโทษมนุษย์สาเหตุการผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะ เป็นต้น
๔.๓วิธีสังเกตและทดลองเชิงวัตถุ (Epistemolog Observation) ดังเช่น ที่นักวิทยาศาสตร์พัฒนาเครื่องมือขยายขีดจำกัดของอายตนะภายในของมนุษย์ เช่น กล้องโทรทรรศน์ หรือ นวัตกรรมเทคโนโลยี่ดิจิทัลในปัจจุบัน (การจัดเก็บพระไตรปิฎก ๔๕ เล่มและอรรถกถา ๙๑ เล่มในระบบคอมพิวเตอร์)
ทัศนะพุทธภูมิ แม้วิธีนี้จะช่วยอำนวยความสะดวกและขยายขอบเขตความรู้ได้อย่างแม่นยำ แต่ในมิติทางปรัชญาพุทธภูมิ สิ่งเหล่านี้ยังเป็นเพียงความรู้ระดับ "ประสาทสัมผัส" ซึ่งเป็นโลกิยะที่ไม่อาจพาจิตวิญญาณให้หลุดพ้นจากอวิชชาได้
๕.เบื้องหลังการออกผนวชและวิธีวิทยาของนักปรัชญา
๕.๑ พรหมทัณฑ์ : ชนวนแห่งการตัดสินพระทัยครั้งประวัติศาสตร์แม้ว่าเจ้าชายสิทธัตถะจะประสูติในวรรณะกษัตริย์ และทรงมีพระราชอำนาจปกครองแคว้นสักกะ ภายใต้กฎหมายบ้านเมือง(กฎหมายวรรณะ) แต่พระองค์ก็ทรงไม่มีสิทธิตามจารีตสามารถประกอบพิธีกรรมบูชายัญ ซึ่งถือเป็นเอกสิทธิ์ขาดของวรรณะพราหมณ์ หากพระองค์ทรงฝ่าฝืนประกอบพิธีกรรมบูชายัญเพื่อพิสูจน์ความจริงด้วยพระองค์ ก็จะถูกมองว่าละเมิดกฎหมายวรรณะและคำสอนในศาสนาพราหมณ์ตามอย่างร้ายแรง
บทลงโทษพระองค์จะทรงต้องเผชิญกับ "พรหมทัณฑ์" คือการถูกสังคมขับไล่ออกจากชุมชนตลอดชีวิต ต้องกลายเป็นคนเร่ร่อนและไร้สถานะทางสังคม
จุดเปลี่ยน การเสด็จออกผนวชของเจ้าชายสิทธัตถะ เป็นพระโพธิสัตว์จึงไม่ใช่เพียงแรงบันดาลใจจากความสลดใจต่อเทวทูตทั้ง ๔ เท่านั้นแต่เป็นการตัดสินครั้งประวัติศาสตร์ในการสละอภิสิทธิ์แห่งวรรณะ เพื่อนำพระวรกายและจิตใจเข้าสู่กระบวนการทดลองเชิงประจักษ์จนกระทั่งค้นพบอริยมรรคมีองค์ ๘ บรรลุความรู้ขั้นปรมัตถ์และอภิญญา๖ นำไปสู่ความเข้าใจสัจธรรมชีวิตอย่างแท้จริง
๕.๒.วิธีการแสวงหาความรู้ของนักปรัชญา ตามคำสอนเรื่อง "ขันธ์ห้า" มนุษย์ประกอบด้วยร่างกายและจิตใจ (ร่างกายและนามรูป) จิตใจของมนุษย์ใช้อายตนะภายในรับรู้สิ่งต่าง ๆ รอบตัวมนุษย์ ภายใต้ข้อจำกัดอันคับแคบ ยิ่งไปกว่านั้น จิตใจมนุษย์มักถูกครอบงำด้วยอคติและความลำเอียง ทำให้บางครั้งมีการบิดเบือนข้อเท็จจริงเข้าข้างตนเองหรือพวกพ้อง แม้ว่าตนเองจะขาดประสบการณ์ชีวิตตรงผ่านประสาทสัมผัสก็ตาม (เช่นคดีความผิดเกี่ยวกับฆาตกรรมชีวิตและความผิดฐานละเมิดต่อชีวิตและทรัพย์สินของผู้อื่น
ในส่วนของอภิปรัชญา แม้จะมีหน้าที่ศึกษาปัญหาความจริงของชีวิต โลก ธรรมชาติและการดำรงอยู่ของเทพเจ้า โดยอาศัยการอนุมานความรู้ โดยใช้เหตุผลในการอธิบายความจริงจากประสบการณ์ของเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่ข้อเท็จจริงเรื่องเทพเจ้านั้น กลับเป็นความรู้ที่อยู่เหนือวิสัยการรับรู้ของมนุษย์ เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงซักถามพราหมณ์ปุโรหิตถึงต้นกำเนิด และประวัติความเป็นมาของเทพเจ้านั้น กลับไม่มีผู้ใดให้คำตอบที่กระจ่างได้แสดงว่าพยานบุคคลเหล่านี้ ขาดประสบการณ์ตรงและประจักษ์พยานเหนือประสาทสัมผัส การอ้างอิงเรื่องเทพจริง จึงเป็นเพียงการคาดคะเนที่ไร้หลักฐานรองรับ
๕.๓ บทบาทของญาณวิทยา เพื่อตอบคำถามที่มนุษย์สงสัยว่า"เราจะรู้ความจริงได้อย่างไร?" ญาณวิทยาจึงเข้ามาทำหน้าที่ศึกษาและตรวจสอบต้นกำเนิด โครงสร้าง และวิธีการแสวงหาความรู้ที่สมเหตุสมผล ซึ่งนักปรัชญาสำคัญ เช่น เจ้าชายสิทธัตถะ, (พระโคตมะพุทธเจ้า) เรอเน เดการ์ตส์ ได้พยายามศึกษาค้นคว้าเพื่อหาคำตอบที่ถูกต้อง โดยผ่านกระบวนการพิจารณาความจริงที่สำคัญ ดังที่ปรากฏในแนวคิดเรื่องความเชื่อของพราหมณ์แล้วคิดเชิงประจักษ์ในเวลาต่อมา
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น