แนวคิดอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ : เหตุใดมนุษย์จึงจำเป็นต้องปฏิบัติธรรม ?

 แนวคิดอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ :  เหตุใดมนุษย์จึงจำเป็นต้องปฏิบัติธรรม ? 

(Metaphysics Concepts to Buddhabhumi Philosophy:  Why is it necessary for humans to practice Dharma?)

๑.บทนำ     

     

         ในขอบข่ายของปรัชญาบริสุทธิ์ "อภิปรัชญา"(Metaphysics)  คือศาสตร์ที่มุ่งสืบค้นความจริงขั้นสูงสุด  (Ultimate Reality)   อันเป็นสากล รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างกายกับจิต ทว่าในมิติ "ปรัชญาพุทธภูมิ"  อภิปรัชญาไม่ได้เป็นเพียงทฤษฎีที่จับต้องไม่ได้   แต่คือการตั้งคำถามสำคัญต่อการมีอยู่ของมนุษย์ เหตุใดมนุษย์ที่มีธรมชาติทางกายภาพเหมือนกัน  จึงจำเป็นต้องพัฒนาศักยภาพชีวิตผ่านการปฏิบัติธรรม"  ?

         คำตอบเชิงลึกระบุว่า  เพราะมนุษย์ในโลกพระภูมิ (โลกแห่งการเวียนว่ายเกิด) มักถูกลวงตาด้วย "สมมติสัจจะ" และมายาการที่มนุษย์สร้างขึ้นเอง  จนนำไปสู่การสูญเสียทั้งระดับปัจเจกและสังคม  ตามหลักญาวิทยา  (Epistemology) ปรัชญาพุทธภูมิเชื่อว่า ความรู้ที่แท้จริงที่จะปลดเปลื้องตนจากมายาการเหล่านี้ได้  ต้องเป็นความรูที่ตระหนักรู้ผ่านอายตนะภายในและสั่งสมกลั่นกรองอยู่ภายในจิตใจอย่างแท้จริงเท่านั้น 

ข้อจำกัดของจิตวิญญาณและธรรมชาติของมนุษย์

                   ข้อจำกัดของจิตวิญญาณทรงชี้ให้เห็นว่า  จิตวิญญาณของมนุษย์อาศัยอยู่ในกายหยาบ           มีหน้าที่เชื่อมโยงโลกภายนอกผ่านอายตนะภายใน(ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ)           และจิตวิญญาณสั่งสมอารมณ์ของความรู้เหล่านั้นไว้ในจิตใจ  อย่างไรก็ตาม    จิตวิญญาณ ยังมีธรรมชาติของการเป็น "ผู้คิด" และตีความอีกด้วย  

เมื่อรับรู้สิ่งใด  จิตก็จะคิดและตอบสนองต่อสิ่งนั้น          แต่ด้วยอายตนะภายในที่จำกัดในการรับรู้ประกอบกับการขาดกำลังแห่ง "สมาธิ"  มนุษย์ส่วนใหญ่จึงมักปล่อยใจให้ไหลไปตามความชอบ ความชังและความหลงไหลส่นตน   ปราศจากปัญญาที่จะมองเห็นสิ่งที่เป็นประโยชน์แท้จริงต่อชีวิต  ปํญญาที่มืดบอดและอคตินี้เอง คือบ่อเกิดแห่งความทุกข์และการไม่สามารถพึ่งพาตนเองได้ในยามที่โลกโลกีย์ชัดสาดปัญหาเข้าใส่

บทเรียนจากพุทธประวัติ : การท้าทายกรอบสมมติสู่ความจริงแท้

            เพื่อความเข้าใจที่ชัดเจน  เราสามารถศึกษาได้จากพุทธประวัติของเจ้าชายสิทธัตถะ  ในมิติหนึ่งของพระองค์ คือผู้มีฐานันดรสูงสุด ในวรรณะกษัตริย์       ทรงสมบูรณ์ด้วยโลกียสุข มีปราสาท ๓ หลัง และข้าบริพารมากมาย ทว่าปลายทางของความสุขทางประสาทสัมผัสกลับจบลงที่  "ความเบื่อหน่าย"     

เมื่อเสด็จประพาสเพื่อเรียนรู้สัจธรรมของโลก        พระองค์ทรงพบเห็นความทุกข์ยากของเพื่อมนุษย์ที่ถูกกดขี่ด้วยกฎหมายและจารีตประเพณีระบบวรรณะ   ซึ่งตราให้มนุษ์บางกลุ่มเป็นคนไร้ค่าหรือคนข้างถนน ยามเจ็บ      และยามตายต้องเผชิญกับพรหมทัณฑ์และการขับไส่ไล่ส่งจากสังคม

ในมมุมมองเชิงปฏิรูป   เจ้าชายสิทธัตถะทรงมองเห็นว่าระบบวรรณะคืออุปสรรคต่อความสงบสุข        พระองค์ทรงพยายามเสนอแนวคิดปฏิรูปสังคมผ่านระบบรัฐสภาแห่งศากยวงศ์     แต่กลับถูกปฏิเสขเรื่องจากขัดต่อกรอบจารีตประเพณีเดิมของรัฐศาสนาพราหมณ์    เมื่อพระองค์ทรงตระหนักว่า ฐานันดรกษัตริย์    และโครงสร้างสังคมแบบสมมติ (มนุษย์ร่วมกันสร้างขึ้น)     ไม่สามารถดับทุกข์ให้ปวงมนุษย์ได้อย่างแท้จริง    พระองค์จึงทรางตัดสินพระทัย    "สละวรรณะกษัตริย์"  สู่เพศบรรพซิต  เพื่อค้นหากฎธรรมชาติ  อันเป็นอภิปรัชญาขั้นสูงสุด  จนกระทั้งตรัสรู้และเกิดญาณทัศนะหยั่งรู้ถึงกฎแห่งกรรม

"อินทรย์ ๕":มาตรฐานวัดศักยภาพและการตื่นรู้ของจิตวิญญาณ

               ปรัชญาพุทธภูมิเน้นย้ำว่ามนุษย์ทุกคนมีศักยภาพที่จะหลุดพ้นจากกรอบที่กดขี่     และมายาการของโลกได้เท่าเทียมกันขึ้นอยู่กับการพัฒนา "การพัฒนาอินทรย์ ๕ (พละพลังทางจิตวิญญาณ)   ซึ่งแบ่งออกเป็น ๒ ด้านอย่างชัดเจน " 

อินทรีย์อ่อน(ผู้แพ้ต่อมายาการ)        อินทรีย์แก่กล้า(ผู้เข้มแข็งและเข้า                                                           ถึงธรรม)ไร้ศรัทธา :  ปล่อยชีวิตไปตาม          เปี่ยมด้วยศรัทธา : เลื่อมใสใน        ยถากรรม ท้อถอยต่อข้อจำกัด          ศักยภาพของตนเองเชื่อว่าตน                                                                 พัฒนาได้ 

เกียจคร้านยอมจำนนต่ออารมณ์       มีความเพียร   : มุ่งมั่นฝึกฝนตนเอง

และความยากลำบาก                       อย่างไม่ย่อท้อ

สติหลงลืม : มัวเมาในสิ่งเร้า             สติตั้งมั่น : เท่าทัน อารมณ์แจ้งใน  ขาดความระลึกรู้                              ปัจจุบันขณะ

จิตไม่ตั้งมั่น ซัดส่ายไปตาม              จิตตั้งมั่น (สมาธิ): สงบ นิ่ง มี        ความชอบความชัง                           กำลังในการพิจารณาความจริง

ปัญญาทราม :หลงเชื่อคำลวงตา     ปัญญาดี :  รู้แจ้งในกฎแห่งกรรม      มืดบอดต่อเหตุผล                           แยกแยะสมมติสัจจะจากปรมัตถ                                                             สัจจะ 

บทสรุป :  การปฏิบัติธรรมคือการคืนสู่เสรีภาพของชีวิต

                 ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ นิยามคำว่า "ศรัทธา"หมายถึงความเชื่อและความเลื่อมใสในทางอภิปรัชญาพุทธภูมิ       ศรัทธาแรกเริ่มที่สำคัญที่สุดคือการศรัทธาในศักยภาพของจิตวิญญาณตนเองว่าเราสามารถหลุดพ้นจากสิ่งสมมติ         และพัฒนาอินทรีย์ให้แก่กล้าได้

การปฏิบัติมิใช่เรื่องไกลตัว  หรือการหลีกหนีโลก แต่คือ ความจำเป็นขั้นสูงสุดของมนุษย์   เพื่อที่จะรู้เท่าทันโลก ไม่ถูกหลอกลวงด้วยมายาการและอคติ และร่วมสร้างสังคมที่ตั้งอยู่บน "เมตตาธรม"  เกื้อกูลด้วยความเป็นมิตรและสามัคคีธรรม เปลี่ยนแปลงตนเองจากผู้มีอินทรีย์อันอ่อนแอ สู่ผู้มีจิตวิญญาณที่เข้มแข็งและเสรีภาพภายในอย่างแท้จริง