เหตุผลประการที่ ๒ คือแรงบันดาลใจในการ เขียนปรัชญาพุทธภูมิ
(The second reson concerns the Inspiration for writeฺ on Buddhaphumi Philosophy)
ผู้แต่ง : พระครูวิสุทธิมงคลบัณฑิต,ผศ.ดร (ยุทธนา พูลเพิ่ม)
สังกัด : หลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาปรัชญา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมา
บทคัดย่อ (Astract)
บทความนี้สะท้อนถึงเบื้องหลังหรือแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์บล็อกออนไลน์ "ปรัชญาพุทธภูมิ" ซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากการศึกษาค้นคว้าพระไตรปิฎกลงพื้นที่สำรวจสังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่ง ณ สาธารณรัฐอินเดีย และสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเนปาล ควบคู่ไปกับการปฏิบัติบูชา และการทำหน้าที่เป็นพระธรรมทูตบรรยายธรรมแก่พุทธศาสนิกชน ผู้แสวงบุญ ประสบการณ์อันทรงคุณค่าเหล่านี้ประกอบด้วยเสียงสะท้อนและคำแนะนำจากพระนักศึกษา ทำให้เกิดการประยุกต์องค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนามานำเสนอในรูปแบบดิจิทัล เพื่อเผยแผ่แก่นธรรมคำสอน และหลักอริยมรรคมีองค์ ๘ สู่สาธารณชนอย่างไร้ขีดจำกัด มุ่งหวังให้ผู้ศึกษาใช้เป็นคลังปัญญาในการทำความเข้าใจชีวิต และแก้ปัญหาด้วยสันติวิธี
คำสำคัญ (Keyword) : ปรัชญาพุทธภูมิ, สังเวชนียสถาน, พระพุทธศาสนา, อริยมรรคมีองค์ ๘, พระธรรมทูต
บทนำ
แต่เดิมผู้เขียนไม่ได้ตั้งใจที่จะเขียนบทความวิชาการเกี่ยวกับ "ปรัชญาพุทธภูมิ" อย่างเป็นกิจจะลักษณะ ทว่าจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นจากประสบการณ์ยาวนานในฐานะพุทธศาสนิกชน นักเผยแผ่ธรรมและการได้ไปพำนักอยู่ในสาธารณรัฐอินเดีย เป็นเวลาหลายปี โอกาสดังกล่าว ทำให้ผู้เขียนได้ศึกษาคัมภีร์พุทธศาสนาอย่างลึกซึ้ง พร้อมทั้งลงพื้นที่สำรวจแหล่งโบราณคดีและพุทธสถานศักดิ์สิทธิ์หลายแห่ง
นอกเหนือจากการศึกษาวิชาการแล้ว ผู้เขียนยังได้น้อมนำหลักธรรมมาสู่การปฏิบัติบูชาทั้งการสวดมนต์ นมัสสการ การเจริญจิตภาวนา และการรับฟังบรรยายประวัติศาสตร์พุทธศาสนา ณ สถานที่จริงที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยทรงจำพรรษาและแสดงธรรม จากพระธรรมทูตสายต่างประเทศประสบการณ์อันล้ำค่าเหล่านี้ รวมถึงการทำหน้าที่นำพุทธศาสนิกชนชาวไทยเดินทางไปแสวงบุญ ณ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งได้กลายเป็นรากฐานความรู้และแรงบันดาลใจอันยิ่งใหญ่ในการสร้างสรรค์งานเขียนชิ้นนี้ บทความนี้จึงเปรียบเสมือนการถ่ายทอด "ความทรงจำอันล้ำค่า" เพราะการได้อุทิศตนรับใช้พระพุทธเจ้า ณ ดินแดนต้นกำเนิดพระพุทธศาสนาถือเป็นวาสนาที่หาได้ยากยิ่ง ความสำเร็จในการทำงานพระธรรมทูตย่อมไม่อาจเกิดขึ้นได้หากปราศจากความมุ่งมั่น ความรักในการเรียนรู้ และความวิริยะอุตสาหะ แม้บางครั้งจะต้องแลกมาด้วยปัญหาสุขภาพ ทว่าผลลัพธ์ที่ได้กลับช่วยเติมเต็ม และขยายขอบเขตความรู้มาจากสถาบันการศึกษาให้กว้างขวางและลึกซึ้งยิ่งขึ้น
เมื่อกว่า ๒,๕๐๐ปีที่แล้ว พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนาและหลักธรรมเกี่ยวกับการดำเนินชีวิตมนุษย์รวมถึงการปฏิบัติตาม"อริยมรรคมีองค์ ๘" ณ เมืองพาราณสี เพื่อพัฒนาศักยภาพของเวไนยสัตว์ให้บรรลุถึงปรมัตถ์สัจจะ ในสมัยพุทธกาลนั้น เมืองพารณาสีนับเป็นศูนย์กลางแห่งจิตวิญญาณ และเป็นหนึ่งในพุทธสถานที่สำคัญพระพุทธองค์ทรงส่งเสริมให้พุทธบริษัท ดำรงศรัทธาอันมั่นคงในพระรัตนตรัยตระหนักถึงการศึกษา ยกระดับสติปัญญาและใช้เหตุผลอันเป็นเครื่องมือทางปรัชญาในการอธิบายความจริงเพื่อเผชิญหน้าและแก้ไขปัญหาชีวิตด้วยตนเอง
ในปีพ.ศ.๒๕๔๕ (ค.ศ.๒๐๐๒)ผู้เขียนตัดสินใจเดินทางไปศึกษาต่อในระดับปริญญาโท ณมหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู (Banaras Hindu University) เมืองพาราณสี รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย ซึ่งในเวลานั้น ผู้เขียนไม่เคยรู้จักชื่อเสียงสถาบันแห่งนี้มาก่อนเลย ทว่าช่วงเวลาที่ได้ศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัยบาณารัสฮินดู และใช้ชีวิตคลุกคลีอยู่ในสังคมอินเดีย ทำให้เรียนรู้ทั้งข้อกฎหมาย ประเพณี และขนบธรรมเนียมอันเป็นรากเหง้าภูมิปัญญาโลกประสบการณ์ดังกล่าวได้เปลี่ยนมุมมอง และทัศนะคติที่มีต่อพระพุทธศาสนาของผู้เขียนไปอย่างสิ้นเชิง นำมาซึ่งความเลื่อมใสศรัทธาที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก สาขาปรัชญาจากมหาวิทยาลัยบาณารัสฮินดู (ซึ่งเป็นสถาบันชั้นนำที่ติดอันดับที่ ๖๐๑ - ๘๐๐ ของโลก) ในปี พ.ศ. ๒๕๕๔ ผู้เขียนเข้าดำรงตำแหน่งอาจารย์ประจำหลักสูตรพุทธศาสตร์มหาบัณฑิตสาขาปรัชญา ที่มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมา แม้จะเริ่มต้นชีวิตการเป็นอาจารย์ในวัย ๕๒ ปี แต่คลังความรู้จากมหาวิทยาลัย บานารัสฮินดู และความเข้าใจในสังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งซึ่งสั่งสมผ่านอายตนะภายในมาเนิ่นนาน กลับไม่เคยจางหายไปตามกาลเวลา ตรงกันข้ามความรู้ทางอารมณ์นี้และปัญญาเหล่านี้ ยังคงเจริญงอกงาม และพร้อมที่จะถ่ายทอดเกื้อกูลแก่วงการวิชาการในประเทศไทย
๒.แรงบันดาลใจในการเขียนปรัชญาพุทธภูมิ
ประเด็นที่เป็นแรงบันดาลใจและสาเหตุสำคัญในการเขียน สามารถสรุปได้เป็นประเด็นหลัก ดังนี้ ๒.๑.วิกฤตการศึกษาปรัชญาในปัจจุบัน
ปัญหาการเรียนการสอนในการศึกษาวิชาปรัชญา ในปัจจุบัน (รวมถึงในประเทศไทย และสถาบันการศึกษาต่าง ๆ) มักมุ่งเน้นไปที่การให้ผู้เรียน "ท่องจำเนื้อหา" และแนวคิดของนักปรัชญาในยุคต่าง ๆ มากกว่าการทำความเข้าใจถึงต้นกำเนิด โครงสร้างของความรู้ วิธีพิจารณาความจริงของความรู้ และความสมเหตุสมผลของความรู้
ขาดเครื่องมือคิดวิเคราะห์(Methodology) เมื่อหลักสูตรขาดการสอน "ระเบียบวิธีพิจารณาความจริง" ทำให้ผู้เรียนขาดทักษะการคิดชั้นสูง (Critcal Thinking) ส่งผลให้นักศึกษาเกิดคำถามว่า "เรียนปรัชญาไปทำไม?" และบัณฑิตที่จบด้านปรัชญามักประสบปัญหาความยากลำบากในการหางานทำในตลาดแรงงาน
๒.๒ ความเข้าใจผิดและข้อจำกัดทางญาณวิทยาในอดีตและปัจจุบัน
การครอบงำทางความคิด : ในยุคอินเดียโบราณ ความรู้ของมนุษย์มักถูกผูกขาดด้วยระบบอำนาจและความเชื่อที่งมงาย (การอ้างเทวประสงค์ของพระพรหมหรืออำนาจเหนือธรรมชาติ) โดยปราศจากการตรวจสอบเชิงประจักษ์(พยานบุคคล, พยานเอกสาร, พยานวัตถุ)
ข้อจำกัดของมนุษย์(ขันธ์ห้า)มนุษย์รับรู้โลกผ่านอายตนะภายใน (ตา จมูก ลิ้น กาย ใจ) และจิตที่มีความปรุงแต่งทำให้เกิดอคติและความหลงผิดได้ง่าย (สมมติสัจจะ) ซึ่งปรัชญาพุทธภูมิเข้ามาช่วยตอบโจทย์ในการสร้างเครื่องมือ ตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเป็นระบบ
๓.การสืบค้นและสงเคราะห์ "ระเบียบวิธีพิจารณาความจริง"ของพระพุทธศาสนา
เมื่อมนุษย์มีข้อจำกัดในการรับรู้ผ่านอายตนะภายในและสั่งสมเรื่องราวเหล่านั้น เป็นหลักฐานทางอารมณ์ในจิตใจ เมื่อวิเคราะห์หลักฐานทางอารมณ์ผ่านกระบวนการอนุมานความรู้หรือคาดคะเนเชิงตรรกะ บางครั้งก็ใช้เหตุผลอย่างถูกต้อง บางครั้งไม่ถูกต้อง แปรเปลี่ยนไปตามบริบทสังคมในขณะนั้น วิญญูชนอย่างพระพุทธเจ้าทรงไม่เชื่อถือทัศนะที่เลือนลอยว่าเป็นความจริง พระองค์ทรงวางระบบกระบวนการพิจารณาความจริงไว้
ดังนั้น ผู้เขียนจึงศึกษาและดึงเอาแก่นของปรัชญาพุทธภูมิ (จากพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) มาบูรณาการเข้ากับบริบทสังคมร่วมสมัย เพื่อนำเสนอระเบียบวิธีพิจารณาความจริง ๔-๕ ขขั้นตอน(เช่นการละทิ้งความเชื่อดังเดิม, การสืบค้นหลักฐาน, การวิเคราะห์เชิงอนุมาน, และการพิสูจน์ผ่านการปฏิบัติจริง) ให้กลายเป็นมือพิสูจน์ความจริงระดับสากล
๔.การประยุกต์ใช้ปรัชญาในการเรียนการสอน
แรงบันดาลใจสำคัญอีกประการหนึ่งคือเมื่อผู้เขียนก้าวบทบาทของการเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัย ผู้เขียนได้นำองค์ความรู้และประสบการณ์ตรงจากประเทศอินเดียและเนปาล มาประยุกต์ใช้ในการสอนแก่พระนักศึกษาและนิสิตภาควิชาพระพุทธศาสนา ของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมา
เรื่องเล่าและประสบการณ์จริงเหล่านี้ ได้จุดประกายความมุ่งมั่นให้พระนักศึกษา (Buddhist student) หลายรูป จะก้าวไปเป็น "พระธรรมทูตสายต่างประเทศ" เพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนาต่อไปจนกระทั่งในภาคการศึกษาที่ ๒ ของปีการศึกษา ๒๕๕๘ ขณะที่ผู้เขียนกำลังบรรยายรายวิชาพระพุทธศาสนา พระนักศึกษารูปหนึ่งได้เสนอความคิดเห็นอันน่าสนใจว่า
"อยากให้อาจารย์ (ผู้เขียน)จัดทำบล็อคออนไลน์ เพื่อเขียนบทความถ่ายทอดความรู้ทางพระพุทธศาสนาเกี่ยวกับสังเวชนียสถานเพื่อแบ่งปันความรู้นี้สู่โลกอินเตอร์เน็ต "
พระนักศึกษาได้ให้เหตุผลเพิ่มเติมว่า การบรรยายเชิงลึกซึ้งในชั้นเรียนช่วยให้เข้าใจในวิชาพระพุทธศาสนาได้อย่างชัดเจน สามารถจำแนก "สมมติสัจจะ"และ "ปรมัตถ์สัจจะ" จะได้อย่างหมดข้อสงสัย อีกทั้งยังสร้างแรงบันดาลใจให้อยากเดินทางไปแสวงบุญ ณ ดินแดนของพุทธภูมิสักครั้งในชีวิตด้วยเสียงสะท้อนอันทรงคุณค่าของนักศึกษารูปนี้ จึงเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญ ที่ทำให้ผู้เขียนตัดสินใจสร้างสรรค์บล็อคออนไลน์ "ปรัชญาพุทธภูมิ" ขึ้นมา เพื่อเผยแผ่แก่นธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในรูปแบบที่เข้าถึงง่าย ไร้ขีดจำกัดด้านเวลาและสถานที่
บทความนี้จึงเป็นความพยายามของผู้เขียนที่จะชุบชีวิต วิชาปรัชญา ให้ก้าวข้ามจากการท่องจำทฤษฎี สู่การเป็นชุดเครื่องมือคิดเชิงวิพากษ์ อันทรงคุณค่าที่มนุษย์ทุกสาขาวิชาสามารถนำไปใช้แสวงหาความจริงและเอาตัวรอดในโลกที่มีความซับซ้อน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น