ปัญหาอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ : ยุคศิวิไลซ์

 ปัญหาอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ  :  ยุคศิวิไลซ์

The Metaphysical Problems in Buddhabhumi Philosophy  : The Civilized Era

๑.บทนำ: ปัญหาอภิปรัชญาว่าด้วย"ยุคศิวิไลซ์ (Civilized Era)"

     การศึกษาปัญหาทางอภิปรัชญาที่เกี่ยวข้องกับยุคศิวิไลซ์   (civilized era) ถือเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมและปัญญาที่ทรงคุณค่า ต่อการพิเคราะห์อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น เนื่องจากส่งผลกระทบโดยตรงต่อโครงสร้างความคิด สภาวะจิตใจ และวิถีชีวิตของมนุษยชาติ 

ในทางปรัชญาพุทธภูมิ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงวางรากฐานทางปัญญาไว้ว่าเมื่อเราได้รับฟังข้อมูล  ข้อเท็จจริงคัมภีร์ ตำรา ตลอดจนขนบธรรมเนียมจารีตประเพณีที่สืบทอดกันมาจากอดีต เราพึง "กังขาและสงสัยไว้ก่อน"  ไม่พึงด่วนเชื่อโดยทันที  จนกว่าจะได้ดำเนินการตรวจสอบข้อเท็จจริง  รวบรวมพยานหลักฐานอย่างรอบด้าน และนำมาวิเคราะห์ด้วยหลักเหตุผลและการอนุมานความรู้ เพื่อพิสูจน์ความจริงของเรื่องนั้น  หรืออธิบายของคำตอบในเรื่องนั้นได้อย่างสมเหตุสมผล หากข้อเท็จจริงใดไร้หลักฐานเชิงประจักษ์ย่อมถือเป็นเพียง "คำบอกเล่าจากพยานเดี่ยว" (Single Testimony) ซึ่งขาดความน่าเชื่อถือทางตรรกวิทยา  วิญญูชนเช่นพระพุทธเจ้าเองก็ทรงมิยอมรับข้อเท็จจริงเช่นนั้นเป็นความจริงแท้  

ข้อจำกัดทางธรรมชาติของมนุษย์ที่รับรู้โลกผ่านอายตนะภายในทั้ง ๖ (ประสาทสัมผัส) มักถูกบดบังด้วยอคติ อันเกิดจากความโลภ ความกลัว ความอิจฉา หรือความไม่รู้ (อวิชชา) ด้วยเหตุนี้  คำบอกเล่าตามความเชื่อโบราณจึงไม่อาจนำมาอ้างอิงเป็นความจริงเชิงอภิปรัชญาได้ 

เมื่อมนุษย์สนใจแสวงหาความจริงสูงสุดเกี่ยวกับธรรมชาติของชีวิต โลก จักรวาลและสภาวะเหนือประสาทสัมผัส ปรัชญาพุทธภูมิจึงจำแนก โครงสร้างความจริงเชิงอภิปรัชญา (metaphysical Reality)ออกเป็น ๒ ระดับอย่างชัดเจน ได้แก่ สมมติสัจจะ และปรมัตถสัจจะ

 

๒.โครงสร้างความจริงทางอภิปรัชญา ๒ ระดับ

     

     ๒.๑.ความจริงระดับสมมติขึ้น(Fictious/Relative reality)  

      โดยทั่วไป สมมติสัจจะคือความจริงเชิงปรากฎการณ์ทางธรรมชาติและเหตุการณ์ทางสังคม ที่มนุษย์รับรู้ได้ผ่านอายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลื้น กาย ใจ)สิ่งเหล่านี้มีลักษณะเกิดขึ้น  ตั้งอยู่เพียงช่วงระยะเวลาหนึ่งแล้วก็ดับไปตามกฎแห่งอนิจจัง ตัวอย่างเช่น 

• ปรากฏการณ์ธรรมชาติ :  เหตุการณ์แผ่นดินไหว พายุในอ่าวไทย น้ำท่วมในจังหวัดต่าง ๆ ของประเทศไทย ซึ่งปรากฏขึ้นในช่วงเวลาหนึ่ง แล้วดับสูญไป  
• เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์และสังคม : การประสูติของเจ้าชายสิทธัตถะ การศึกษาด้านศิลปศาสตร์ ๑๘ หลักสูตร การแสดงปฐมเทศนาของพระพุทธเจ้า และการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า หรือการประสูติของเจ้าชายสิทธัตถะ  พระพุทธเจ้าทรงดำรงพระชนม์ชีพ ๘๐ ปี และเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานที่เมืองกุสินารา การดำเนินชีวิตของพระพุทธเจ้าคือ ความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านอายตนะภายใน และสั่งสมอยู่ในจิตใจของพระอานนท์ เป็นต้น 

  ความจริงระดับนี้ เป็นสิ่งสมมติที่พระพุทธเจ้าทรงกำหนดขึ้น เพื่อการสื่อสาร และการดำรงชีวิต  แม้ชีวิตมนุษย์จะมีอายุยืนยาวต่างกัน เช่น เจ้าชายสิทธัตถะทรงประสูติที่สวนลุมพินี พระองค์ทรงมีพระชนมาชีพได้ ๘๐ พรรษา  หรือพระนางประชาบดีโคตรมีทรงมีพระชนมาชีพได้ ๑๒๐ พรรษา  แต่ทั้งหมดต่างตกอยู่อยู่ภายใต้ความเป็นจริงที่สมมติขึ้นและต่างดับสูญไปในที่สุด  เป็นต้น   

 ๒.๒.ความจริงระดับปรมัตถ์สัจจะ (Ultimate Reality)

         ปรมัตถ์สัจจะหรือ "สัจธรรม"คือความจริงแท้ขั้นสูงสุดที่อยู่นอกจากขอบการรับรู้ด้วยประสาทสัมผัสบริสุทธิ์ของมนุษย์ โดยทั่วไปและไม่อาจเข้าถึงได้ด้วยการคาดเดาทางตรรกศาสตร์หรือวิทยาศาสตร์เชิงเครื่องมือเพียงอย่างเดียว

      ทัศนะของศาสนาพราหมณ์(เทวนิยม) : อ้างว่าพระพรหมและพระอิศวรเป็นผู้สร้างมนุษย์และระบบวรรณะ  โดยเชื่อว่ามนุษย์จะเข้าถึงความจริงของเทพเจ้าได้ ผ่านพิธีกรรมบูชายัญเท่านั้น อย่างไรก็ดี เมื่อพระโพธิสัตว์ทรงซักถามพราหมณ์ปุโรหิตถึงต้นกำเนิดและประวัติที่มาของพระพรหม กลับไม่มีพราหมณ์คนใดสามารถอธิบาย เหตุผลเชิงประจักษ์ การอ้างอิงดังกล่าวจึงเป็นเพียงข้อเท็จจริงเชิงโครงสร้างอำนาจ และการรักษาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและการเมืองในยุคนั้น

  

          ทัศนะของปรัชญาพุทธภูมิ : พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสละฐานันดรศักดิ์  เพื่อค้นหาสัจธรรมและทรงสั่งสมปัญญาบารมีจนบรรลุ"อภิญญา ๖ และอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ" ทรงค้นพบว่าโครงสร้างชีวิตเกิดจากปัจจัยทางร่างกาย(รูป) และจิตใจ(นาม)  มาประชุมพร้อมกันตามกฎอิทัปปัจจตาและทรงเห็นสถาวะวิญญาณ ที่เวียนว่ายตายเกิดในสุคติภูมิและทุกคติภูมิด้วยญาณทิพย์ ซึ่งเป็นความจริงระดับปรมัตถ์ที่อยู่เหนือประสาทสัมผัสปกติ 

๓.การวิเคราะห์ประเด็นยุคศิวิไลซ์ :ศีลธรรม กฎหมายและอายธรรม

       เมื่อพิจารณาคำว่า "ศิวิไลซ์ (Civilized Era)หรืออารยธรรมตามพจนานุกรมแปลไทย - ไทยของอาจารย์เปลื้อง ณ นคร แปลว่า "อารยธรรมคือความเจริญ" และพจนานุกรมฉบับแปลไทย - ไทยของราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๕๔ หมายถึงอารยธรรมคือ ความสงบสุขของสังคมที่ตั้งอยู่บนรากฐานแห่งศีลธรรมและกฎหมาย หรือ อีกนัยหนึ่งความเจริญเนื่องด้วยองค์การทางสังคม เช่น การเมือง กฏหมาย เศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุตสาหกรรมความเจริญด้วยขนบธรรมเนียมอันดีงาม ซึ่งผู้เขียนสามารถวิเคราะห์ผ่าน ๒ ประเด็นหลักได้แก่  

        ๓.๑. ยุคศิวิไลซ์เป็นยุคที่มนุษย์มีความสงบสุขในสังคม 

        ๓.๒. ความสงบสุขบนพื้นฐานศีลธรรมและกฎหมาย

๓.๑ :  ความสงบสุขของมนุษย์ในสังคมยุคศิวิไลซ์

      โดยธรรมชาติของชีวิตมนุษย์ตามคำสอนของพระพุทธเจ้ามีองค์ประกอบชีวิตที่เกิดจากปัจจัยทางร่างกายและจิตใจรวมกันในครรภ์มารดาเป็นเวลา ๙ เดือน เมื่อทารกเกิดและมีชีวิตอยู่ก็มีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แห่งราชอาณาจักรไทยซึ่งเป็นการกำเนิดชีวิตมนุษย์ใหม่ เพื่อให้จำลักษณะที่ปรากฏได้ง่ายขึ้นจึงตั้งชื่อตามกฎหมายไว้โดยธรรมชาติ จิตใจมนุษย์ยังคงมีความเห็นแก่ตัว ตัณหาและอคติ(ความรัก ความโกรธ ความกลัว ความโง่เขลา) หากมนุษย์ขาดการปฏิบัติตาม "อริยมรรคมีองค์ ๘" แล้ว  สังคมจะตกอยู่ในความมืดมิด

 

      บทเรียนทางประวัติศาสตร์ :  ในยุคศาสนาพราหมณ์กำลังเจริญเรื่องอำนาจทางการเมืองมีการสร้างกฎหมายจารีตประเพณีเรื่องระบบเพื่อควบคุมสังคม  แต่เนื่องจากกฎหมายขัดต่อธรรมชาติของมนุษย์   และละเมิดสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานผู้ที่กระทำผิดในการแต่งงานข้ามวรรณะจึงถูกลงโทษอย่างรุนแรง กล่าวคือเป็น "จัณฑาล" ต้องใช้ชีวิตเร่ร่อนและไร้ที่พึ่ง แม้เจ้าชายสิทธัตถะจะทรงเมตตาและประสงค์ปฏิรูปโครงสร้างสังคม แต่ก็ติดขัดด้วยกฎหมายรัฐธรรมนูญจารีตประเพณีสูงสุดในยุคนั้น(อปริหานิยธรรม) ที่ห้ามเพิกถอนกฎหมายเดิม สิ่งนี้ชี้ให้เห็นอารยธรรมที่สร้างขึ้นจากจินตนาการ หรือ โครงสร้างอำนาจเพียงอย่างเดียวไม่อาจนำพาความสงบสุขที่แท้จริงสู่มนุษยชาติ

๓.๒.ความสงบสุที่เกิดจากศีลธรรมและกฎหมายอย่างแท้จริง 

    ในยุคปัจจุบัน ความเจริญรุ่งเรืองทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี่สารสนเทศ  ช่วยให้มนุษย์สามารถสื่อสารและแบ่งปันความรู้ได้อย่างกว้างขวาง  แต่เทคโนโลยี่เป็นเพียง "เครื่องมือ" หาใช่ตัวสัจธรรมไม่

    มาตรฐานศีลธรรม(ศีล๕): ถือเป็นบรรทักฐานทางจริยธรรมขั้นพื้นฐานที่ช่วยป้องกันไม่ให้มนุษย์ เบียดเบียนกัน  ซึ่งต่อมาได้รับการพัฒนาและประยุกต์ใช้กลายเป็นกฎหมายอาญา และข้อบังคับทางจริยธรรมวิชาชีพ ในสังคมร่วมสมัย

      การข้ามพ้นข้อจำกัดของด้วยปัญญา : ความสงบสุขในยุคศิวิไลซ์ที่แท้จริงจะเกิดขึ้นได้ ก็ต่อเมื่อมนุษย์นำองค์ความรู้ทางปรัชญาพุทธภูมิมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาจิตใจ ควบคู่ไปกับการใช้เหตุผลทางวิทยาศาสตร์ และการบังคับใช้กฎหมายที่ยุติธรรม ปราศจากอคติ

๔.บทสรุปทางอภิปรัชญา (Metaphysical Conclusion)

       สรุปได้ว่า "ยุคศิวิไลซ์"  ในมรรคาแห่งปรัชญาพุทธภูมิ  มิใช่เพียงยุคสมัยแห่งความเจริญรุ่งเรืองทางวัตถุเทคโนโลยี่ หรือ ข้อสันนิษฐานคำทำนายทางโหราศาสตร์ที่ไร้พยานหลักฐาน หากแต่เป็นยุคที่มนุษย์สามารถก้าวข้ามอคติและความโง่เขลาด้วยการใช้หลักการตรวจสอบความจริงอย่างมีเหตุผล (กามลามสูตร) 

ยุคศิวิไลซ์ที่แท้จริง ต้องเป็นยุคที่ประสานความสัมพันธ์ระหว่างสมมติสัจจะ (บริหารจัดการสังคมด้วยกฎหมายและจริยธรรม)และ"ปรมัตถสัจจะ"(การยกระดับจิตใจให้สูงขึ้นด้วยด้สยฝึกตนตามอริยมรรคมีองค์ ๘) เพื่อบรรลุความสงบสุขทั้งในระดับบุคคลและสังคมอย่างยั่งยืน