The Metaphysical Buddhaphumi Philosophy : Shirakawa-go Village.
ปัญหาอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ : หมู่บ้านชิราคาวาโกะ
- นิยามอภิปรัชญา : อภิปรัชญา ในปรัชญาพุทธภูมิ เป็นความรู้ของมนุษย์ที่เรียกว่า "นักอภิปรัชญา" พวกเขาอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ มุ่งศึกษาความจริงของชีวิตและสรรพสิ่งนั้น ตามคำสอนของพระพุทธเจ้านั้น "ทุกสิ่งแปรเปลี่ยนตามเหตุปัจจัย และไร้ตัวตนถาวร " กล่าวอีกนัยหนึ่ง อภิปรัชญาเป็นความรู้ของมนุษย์ มีมาตั้งแต่สมัยก่อนพุทธกาล มนุษย์สนใจศึกษาชีวิตของตนเอง เพราะชีวิตเต็มไปด้วยความทุกข์ เนื่องจิตปรารถนาสิ่งใดแล้ว ไม่ได้สิ่งนั้น ชีวิตเต็มไปด้วยความทุกข์ มนุษย์จึงหาทางแก้ไขความทุกข์ของตนเองด้วยการทำพิธีกรรมบูชายัญเทพเจ้าด้วยสิ่งของมีค่าต่าง ๆ จึงเกิดพราหมณ์ซึ่งเป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญา แสดงความเห็นของตนเองโดยอาศัยปฏิภาณไหวพริบตามหลักเหตุผล เกี่ยวกับมีอยู่ของเทพเจ้าและมนุษย์สามารถสื่อสารกับเทพเจ้าได้เฉพาะผ่านพิธีกรรมบูชายัญของพราหมณ์อารยันเพื่อขอพรให้ประสบความสำเร็จในชีวิต อย่างไรก็ตาม การประกอบพิธีกรรมบูชายัญเหล่านี้ ความสำเร็จไม่ได้เกิดขึ้นเสมอไป
- บทวิพากษ์แนวคิดคู่แข่งในอดีต : ข้อจำกัดของเทวนิยม พราหมณ์โบราณ (Determinism) ที่อ้างว่า พระพรหมสร้างมนุษย์ และระบบวรรณะนั้น รวมถึงการลงทัณฑ์ (โดยพระพรหมลงทัณฑ์) ซึ่งผู้คนในอนุทวีปยอมรับโดยขาดการพิสูจน์ นำไปสู่การริดรอนสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง
- การเชื่อมโยงสู่ปรากฏการณ์ระดับสากล : ชี้ให้เห็นว่าความจริงทางอภิปรัชญาไม่ใช่สิ่งที่มีอยู่จับต้องได้ แต่เป็นความจริงที่สามารถตามไปพิสูจน์และเยี่ยมชมผ่านอายตนะภายในของตนเอง เช่น หมู่บ้านชิราวาคาวาโกะ หรือ ภูเขาไฟฟูจิ การศึกษาความจริงทางพระพุทธศาสนาและปรัชญามีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะจะช่วยให้เราเข้าใจว่าควรปฏิบัติหรือปฏิบัติต่อสิ่งต่าง ๆ อย่างไร
๒.อภิปรัชญาและระดับความจริง:"สมมติสัจจะ"กับ"ปรมัตถสัจจะ" โดยหลักการใหญ่ที่ได้รับการยอมรับมากที่สุด คือการแบ่งความจริงออกเป็นสองระดับที่เรียกว่า "สัจจะ ๒ ดังนี้ :
๑.สมมติสัจจะ (Conventional Truth) ความจริงโดยสมมติ หรือบัญญัติที่ตกลงกันในกลุ่มนักวิชาการในสาขาต่างๆ เพื่อใช้สื่อสารกันได้ เช่น การตั้งชื่อบุุคล (เจ้าชายสิทธัตถะ พระอานนท์ พระสารีบุตร )หรือสถานที่ ในปัจจุบันนักศึกษาทั่วโลกมักติดกอยู่กับการศึกษา "แนวคิดของนักปรัชญา" มากกว่าการฝึกฝน "กระบวนการคิดเชิงปรัชญา" ทำให้มองไม่เห็นขอบเขตของความรู้ที่แท้จริง นำไปสู่การถ่ายทอดความรู้ที่ไม่เป็นตามหลักตรรกะอย่างที่เข้าใจกันโดยทั่วไป
๒.ปรมัตถสัจจะ (Absolute Truth) : ความจริงขั้นสูงสุดที่เข้าถึงได้ด้วยจิตที่ศจากอคติ
ตามหลักญาณวิทยา (Epistemology) มนุษย์มีอายตนะภายใน (ประสาทสัมผัส) ที่จำกัดในการรับรู้ปรากฏการณ์ที่อยู่ห่างไกล และมักถูกครอบงำด้วยอคติ ๔ ประการ (ความรัก ความเกลียด ความกลัว ความไม่รู้) พระพุทธเจ้าและนักปรัชญา จึงไม่รับฟังข้อเท็จจริงที่ปราศจากหลักฐาน ดังนั้น ทฤษฎีประจักษ์นิยมเชิงประจักษ์นิยม (Empistemology) จึงเน้นย้ำว่า ต้นกำเนิดความรู้ที่แท้จริงต้องมาจากประสบการณ์ตรงผ่านประสาทสัมผัสของพยานบุคคล" ที่ได้ไปประสบพบเจอและบันทึกข้อเท็จจริงจริงนั้นไว้ในจิตใจ หากปราศจากประสบการณ์ตรง แต่ด่วนสรุป ย่อมถือว่าเป็นหลักฐานเท็จที่เกิดจากความคิดคาดคะเนของตนเอง
๓.ปัญหาที่มาของความรู้และภูมิปัญญาแห่งหมู่บ้านชิราคาวาโกะ
ในฐานะที่ผู้เขียนเป็นพยานบุคคล (Witness) ได้นำอายตนะภายในไปรับรู้(ผัสสะ) และสั่งสมประสบการณ์ตรง ณ หมู่บ้านชิราคาวาโกะ (Shirakawa-go) ซึ่งตั้งอยู่ใจกลางเกาะฮอนชู ประเทศญี่ปุ่น ข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์พบว่า หมู่บ้านตั้งอยู่กลางหุบเขาที่ล้อมรอบด้วยภูเขาสูง ในฤดูหนาวจะมีหิมะตกหนักและถูกตัดขาดจากโลกภายนอก เป็นเวลานาน สภาวะจำกัดทางอภิปรัชญานี้ บังคับให้มนุษย์ต้องใช้เหตุผล เพื่อความอยู่รอด เกิดเป็นภูมิปัญญาการพึ่งพาตนเอง (Self-Reliance) เช่น :
สถาปัตยกรรมก้าวข้ามธรรมชาติ : การสร้างบ้านแบบกลาสโช ซูกูรี หลังคาลาดชัน๖๐ องศา คล้ายการพนมมือบูชาธรรมชาติ มุงด้วยหญ้าหนากว่า ๑ เมตร ที่ทนทานนานถึง ๓๐ ปี เพื่อป้องกันแรงกดทับและความเย็นจัดของหิมะ
ระบบนิเวศเกื้อกูล : การทำนาข้าวในพื้นที่จำกัด ข้างบ้านโดยอาสัยน้ำใสที่เกิดจากการละลายของหิมะ บนยอดเขาไหลรินผ่านท่อระบายน้ำ และร่องน้ำขนาดเล็ก และร่องน้ำขนาดเล็กตลอดปี สามารถเลี้ยงปลากในร่องน้ำได้ สะท้อนถึงการอยู่ร่วมกันระหว่างมนุษย์และธรรมชาตินิยม (Naturalism)
วิถีชีวิตที่พอเพียง : การปลูกหม่อน เลี้ยงไหม และทอผ้าใช้เองในอดีต
สภาวะธรรมชาตินี้ดำเนินอยู่ด้วยเหตุและปัจจัย จนกระทั่งรัฐบาลญึ่ปุ่นเส้นทางคมนาคมตัดถนนผ่านหุบเขา เปิดเผยภูมิปัญญาอันชาญฉลาดนี้สู่สายตาโลก เปลี่ยนจากหมู่บ้านปิดสู่ "สถานศึกษาที่มีมูลค่าเพิ่ม" และมรดกโลกที่ดึงดูดนักท่องเที่ยว ให้มาผัสสะความงามผ่าน ตา หู จมูก ลิ้น และกายสัมผัส ท่ามกลางกระแสธารโลกทุนนิยมร่วมสมัย
ปัญหาเกี่ยวกับที่มาของความรู้ของหมู่บ้านชิราคาวาโกะ (Shirakawa-go) ในเรื่องนี้ผู้เขียนอ้างตนเป็นพยานบุคคล เพราะผู้เขียนมีความรู้จากประสบการณ์ชีวิตรับผ่านประสาทสัมผัสของตนเองและสั่งสมประสบการณ์ชีวิตไว้ในจิตใจของตนเอง เมื่อผู้เขียนเดินทางท่องเที่ยวไปที่หมู่บ้านชิราคาวาโกะ จึงจะถือว่าเป็นความรู้ที่แท้จริงของผู้เขียน ตั้งอยู่ใจกลางของเกาะฮอนชูซึ่งเป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ บนกลางหุบเขามีลักษณะเป็นพื้นที่ราบที่ล้อมรอบด้วยภูเขาหลายลูกในฤดูหนาวมีหิมะปกคลุมเป็นเวลาหลายเดือน ชาวบ้านไม่สามารถติดต่อโลกภายนอกได้ พวกเขาต้องใช้ชีวิตตัดขาดการติดต่อโลกภายนอกเป็นเวลานาน พวกเขาจำเป็นต้องคิดหาวิธีดำรงชีวิตแบบพึ่งพาตนเองได้ โดยการทำนาบนพื้นที่หายาก ปลูกข้าวในนาเล็ก ๆ ข้างบ้านมีคันนาเป็นถนนที่ลาดด้วยซิเมนต์ ที่เห็นได้ทั่วไปในญี่ปุ่น จากท้องทุ่งกว้างไกลสุดลูกหูลูกตาได้เป็นนาข้าวที่สวยงาม ตามร่องน้ำของหมู่บ้าน มีน้ำซับละลายจากหิมะที่เกิดขึ้นในฤดูหนาวยังคงไหลลงมายังหมู่บ้านตั้งแต่เดือนมีนาคมจนถึงเดือนมิถุนายน ผู้เขียนและคณะนักท่องเที่ยวทั่วโลก ได้เห็นน้ำใสไหลลงมาจากท่อระบายน้ำบนภูเขา จนพวกเรามองเห็นปลาที่เลี้ยงในท่อระบายน้ำซ่องเล็ก ๆ ทุกอย่างมีประโยชน์เพียงแต่มองหาคุณประโยชน์ของสิ่งที่อยู่ล้อมรอบตัวเรา อากาศในหมู่บ้านดีมากมีลมพัดจากภูเขาตลอดเวลา หุบเขาแห่งนี้ไม่ร้อนและมีอากาศถ่ายเทตลอดเวลา แม้จะเดินเป็นระยะทางไกลก็ไม่มีเหงื่อไหลซึมจำนวนมากออกมาจากกายของผู้เขียนแต่อย่างใดผู้เขียนได้ชมธรรมชาติในหมู่บ้านชิราวาโกะที่ดำรงอยู่ด้วยปัจจัยต่างๆ ที่มีอยู่และเดินเที่ยวชมไปอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อยด้วยฝีเท้าเล็กๆของผู้เขียน เมื่อตั้งสติสลัดอารมณ์และความสนใจออกไป เพราะสิ่งเหล่านี้แค่กิเลสที่ผ่านเข้ามาและก็ผ่านไป หากชีวิตที่ยึดติดสิ่งที่ผ่านไป การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ทอผ้าใช้เอง จึงเป็นชีวิตที่พอเพียงของชาวหมู่บ้านชิรากาวาโกะ จนกระทั่งรัฐบาลของญี่ปุ่นได้ตัดถนนผ่านหมู่บ้านชิรากาวาโกะแห่งนี้เพื่อเปิดเผยให้โลกเห็นถึงภูมิปัญญาอันชาญฉลาด ของชาวชิราวาโกะ ที่ดำเนินชีวิตด้วยสติปัญญาของตนเองเพื่อให้ผู้คนมาเรียนรู้ภูมิปัญญา จนหมู่บ้านของชาวชิราวาโกะนี้กลายเป็นสถานศึกษาที่มีมูลค่าเพิ่ม ที่ผู้เรียนต้องเสียค่าเข้าชมผ่านตา หู จมูก ลิ้น ผ่านการผัสสะกับการเสียดสีทางร่างกาย อากาศในหมู่บ้านนี้ อากาศเย็นสบายมาก แม้ในฤดูฝน แต่น้ำในลำธารในหมู่บ้านชิรากาวาโกะยังใสและเย็นมาก แม้น้ำจะน้อยแต่ก็ไหลตลอดเวลาเพราะหิมะละลายจากภูเขาสูง
ความรู้ของผู้เขียนในหมู่บ้านชิรากาวาโกะ
เมื่อผู้เขียนมาถึงหมู่บ้านแห่งนี้ จิตใจของผู้เขียนได้ผัสสะกับความงามตามธรรมชาติของขุนเขาสูง ในหมู่บ้านแห่งนี้มีลำธารขนาดเล็ก ๆ ที่เกิดจากการละลายของหิมะในหน้าฝนที่มีน้ำใสไหลรินตามท่อระบายอยู่ตลอดเวลา ตั้งแต่จุดเริ่มต้นที่จอดรถการเข้าเที่ยวเขาจัดดูแลตั้งแต่สถานที่จอดรถ ตาของผู้เขียนกระทบกับสะพานข้ามแม่น้ำที่ธารน้ำไหลจากการละลายของหิมะจากภูเขาสูง เสียงน้ำไหลแรงมากกระทบกับโขดหินน้ำสีใสไหลงลงสู่ที่ต่ำบ่งบอกการอนุรักษ์ไว้ว่าให้มนุษย์อยู่อย่างผสมกลมกลืนกับธรรมชาติ ทางเดินเข้าสู่หมู่บ้านมีศาลเจ้าแห่งหนึ่งที่รักษาความเชื่อในเทพเจ้าไว้ ผู้เขียนเดินผ่านศาลเจ้าเข้าไปสู่บ้านชิรากาวาโกะ วันนี้เป็นวันอาทิตย์มีร้านค้าหลายแห่งเปิดทำการให้นักท่องเที่ยว ซื้อของที่ระลึกในหมู่บ้าน หากไม่มีนักท่องเที่ยวแล้ว จะเป็นหมู่บ้านที่มีความเงียบสงบมากท่ามกลางลมเย็นแห่งหุบเขา เมื่อได้รับการยกย่องว่าเป็นมรดกโลกแล้วจึงมีนักท่องเที่ยวจำนวนมากมายมหาศาลมาเที่ยวชมไม่ขาดสายตลอดทั้งปี. บ้านแบบกลาสโช ซูกูริ (Gassho zukuri) ที่ปลูกสร้างขึ้นมาเพียงแห่งเดียวเพื่อใช้เป็นที่อยู่อาศัยจริง และมีผู้คนอาศัยอยู่ในบ้านจริงเพื่อสอดคล้องกับฤดูต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นใน ๑ ปีบ้านหลังคาลาดชันประมาณ ๖๐ องศา หน้าจั่วคล้ายกับรูปพนมมือบูชาธรรมชาติของพวกเขา เนื่องจากพวกเขาใช้ชีวิตอยู่ตามธรรมชาติ หลังคาบ้านปกคลุมด้วยหญ้าที่มีความหน้าประมาณ ๑ เมตรเขาบอกว่ามีความทนทานได้ถึง ๓๐ ปี ลดความชื่นและความเย็นจากหิมะได้มากในฤดูหนาว ผู้เขียนเดินทางเข้าสู่กลางหมู่บ้านเพื่อขึ้นไปสู่จุดชมวิวที่ตั้งอยู่บนยอดเขาเป็นทางลาดชันขึ้นไปข้างบนจุดชมวิวสูงไม่มากเป็นทางลาดชันที่เอารสบัสขึ้นไปสู่ข้างบนได้ ผู้เขียนยื่นอยู่บนหน้าผาชันมองมาสู่เบื้องล่าง มองเห็นพื้นดินมีทุ่งนามีบ้านแบบ กลาสโซปลูกเป็นย่อม ๆ ได้อรรถรสอีกแบบหนึ่ง เป็นความงามที่แตกต่างหาชมได้ยากเพราะมีอยู่ที่แห่งนี้ที่เดียวที่มีทัศนยภาพเช่นนี้
๔. บทสรุปความจริงเชิงอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ
การวิเคราะห์ปรากฏการณ์หมู่บ้านชิราคาวาโกะผ่านเลนส์ของอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ นำมาสู่ข้อสรุปความมมมมมจริงที่ชัดเจน ๓ ประการ :
๔.๑ สัจธรรมแห่งกฎปฏิจจสมุปบาท : วิถีชีวิตและภูมิปัญญาการสร้างบ้านทรงพนมมือของชาวชิราคาวาโกะ ไม่ได้เกิดขึ้นจากพรหมลิขิตหรือการบันดาลของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ (ปฏิเสขเทวนิยมของพราหมณ์) แต่เป็นผลลัพธิ์ของการปรับตัวมนุษย์ให้สอดคล้องกับกฏเกณฑ์ของเหตุปัจจัยทางธรรมชาติอย่างแท้จริง
๔.๒ขีดจำกัดของโลกดิจิทัล : ข้อมูล รูปภาพ หรือวีดีโอนับล้านที่แชร์บนโลกอินเตอร์เน็ต ถือเป็นความจริงระดับ "สมมติสัจจะ" และเป็นความไม่รู้ไม่สมบูรณ์ ตราบใดทีมนุษย์ยังไม่นำเอาอายตนะภายในของตนไปสัมผัสเชิงประจักษ์กับอากาศที่เย็นสบาย เสียงน้ำไหลกระทบโขดหิน และรอยยิ้มที่สงบภายในของชาวหมู่บ้านชิราคาวาโกะ ย่อมไม่อาจเข้าถึงข้อเท็จจริงที่ปราศจากอคติได้
๔.๓การรู้เท่าทันโลก : การเปลี่ยนแปลงจากหมู่บ้านเปิดสู่แหล่งท่องเที่ยวระดับโลก สะท้อนกฏไตรลักษณ์ (อนิจจัง) สิ่งจรเข้ามาสัมผัสชีวิต ไม่ว่าจะเป็นการตื่นตาตื่นใจในพุทธศิลป์หรือสิ่งที่เร้าดึงดูด ล้วนเป็นเพียงสภาวะธรรมที่เกิดขึ้นและผ่านไป หากจิตใจมนุษย์ตั้งสติ สลัดอารมณ์กิเลสเหล่านั้นออก ไม่ยึดติดกับสิ่งที่ผ่านไป ย่อมสามารถค้นพบความสงบเย็นภายในจิตใจ ดั่งชีวิตพึ่งตนเองที่สุภาพและแน่วแน่ของชาวชิราคาวาโกะนั่นเอง
เอกสารอ้างอิง
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (๒๕๓๙).พระไตรปิฎกภาษาไทยฉับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ราชบัณฑิต. (๒๕๕๖). พจนานุกรมฉบับราชบัณทิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔. กรุงเทพ; ราชบัณฑิตยสถาน.
Google Maps. (2026). แผนที่โลกกูเกิลทางภูมิศาสตร์; หมู่บ้านชิราคาวาโกะ จังหวัดกิฟุ เกาะฮออนชู ประเทศญี่ปุ่น.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น