หลักสูตรศิลปศาสตร์ : การศึกษากฎหมายของเจ้าชายสิทธัตถะ

Liberal Art Program : A  study of the  Laws of Prince Siddhartha

บทนำ

       โดยทั่วไปแล้ว พุทธศาสนิกชนทั่วโลกคุ้นเคยกับเรื่องราวการศึกษาของเจ้าชายสิทธัตถะ พระองค์ทรงศึกษาศิลปศาสตร์ถึง ๑๘ สาขา เพื่อเตรียมตัวเป็นรัชทายาทแห่งอาณาจักรสักกะ และพระมหากษัตริย์ผู้สืบทอดราชบัลลังก์ต่อจากพระบิดาคือพระเจ้าสุทโธทนะ  เรื่องราวเหล่านี้ปรากฏอยู่ ในการบรรยายของครูในโรงเรียนและอาจารย์สอนในมหาวิทยาลัยทั่วโลก  ในพระธรรมเทศนาของพระภิกษุทั้งในนิกายเถรวาทและมหายานในวันสำคัญทางพุทธศาสนา และในการศึกษาของพระภิกษุสามเณรในสำนักธรรมสนามหลวงของทั่วทุกจังหวัดในประเทศไทย    เป็นต้น    

                เมื่อผู้เขียนศึกษาประวัติศาสตร์อาณาจักรสักกะจากหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เราได้เรียนรู้ในเบื้องต้นว่า ในรัชสมัยพระเจ้าสุทโธทนะ ผู้ปกครองอาณาจักรสักกะ พระองค์ทรงมีโอรส ๒ พระองค์ คือ เจ้าชายสิทธัตถะทรงเป็นรัชทายาทองค์แรก และเจ้าชายนันทะทรงเป็นรัชทายาทองค์ที่ ๒ แห่งราชวงศ์ศากยะ    ทั้งสองพระองค์ทรงมีสิทธิและหน้าที่ในการปกครองอาณาจักรสักกะ ตามวรรณะกษัตริย์ของเจ้าชายสิทธัตถะทรงศึกษาศิลปศาสตร์(Liberal Arts ) เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการขึ้นครองราชย์ หลังจากพระราชบิดาสวรรคต ตามระบอบการปกครองตามรัฐธรรมนูญในสมัยนั้น ซึ่งเรียกว่า "หลักธรรมของกษัตริย์" ซึ่งนักวิชาการด้านพุทธศาสนาเรียกว่า "หลักธรรมสำหรับผู้บริหาร" 

     

ancient Apilavastu  

             ดังปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่มที่  ๒๒  พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๑๔ อังคุตตรนิกาย ปัญจนิกบาต [๓.ตติปันนาสก์] ๔.ราชวรรค ๕.ปฐมปัตถนาสูตร ๑ ว่าด้วยความปรารถนาสูตรที่ ๑  [๑๓๕] "ดูก่อนพระภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์โตของพระมหากษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ทรงมีคุณสมบัติห้า ประการ  พระองค์ทรงปรารถนาคุณสมบัติ ๕ ประการใดสำหรับราชอาณาจักร ?           

      ๑. พระองค์ทรงมีชาติกำเนิดอันสูงส่งทั้งฝ่ายพระมารดาและพระบิดา ทรงครรภ์บริสุทธิ์ดีตลอดเจ็ดชั่วบรรพบุรุษไม่มีใครคัดค้านหรือตำหนิด้วยราชสมบัติอันสูงส่ง

        ๒. พระองค์ทรงมีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส มีผิวพรรณผ่องใส

        ๓. พระองค์ทรงเป็นที่รักใคร่ของพระมารดาและพระบิดา

        ๔. พระองค์ทรงเป็นที่รักใคร่ของชาวเมืองและชาวชนบท

    ๕.พระองค์ทรงศึกษาศิลปศาสตร์  เป็นอย่างดี เช่นศิลปศาสตร์เรื่องช้าง ม้า รถ หรือดาบ พระราชโอรสองค์ใหญ่นั้นทรงมีพระดำริอย่างนี้ว่า"เรามีชาติกำเนิดดีทั้งฝ่ายพระมารดาและฝ่ายบิดาถือปฏิสนธิบริสุทธิ์ตลอดเจ็ดชัวบรรพบุรุษไม่มีใคร"   

         จากการศึกษารายละเอียดของหลักสูตรศิลปศาสตร์ (Liberal Arts  Program )      สาขานิติศาสตร์ ที่เจ้าชายสิทธัตถะทรงศึกษา โดยใช้หลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย    พบข้อเท็จจริงในเบื้องต้นว่า เจ้าชายสิทธัตถะทรงได้สำเร็จหลักสูตรศิลปศาสตร์  สาขาวิชานิติศาสตร์       ในฐานะเจ้าชายสิทธัตถะทรงเป็นพระโอรสองค์โตของพระเจ้าสุทโธทนะ     พระองค์จึงทรงเป็นรัชทายาทลำดับแรก ทรงมีสิทธิและหน้าที่ตามวรรณะกษัตริย์ เพื่อที่จะได้รับการแต่งตั้งเป็นพระมหากษัตริย์สืบราชบัลลังก์ เจ้าชายสิทธัตถะทรงเตรียมตัวพร้อมสำหรับการครองราชย์โดยพัฒนาศักยภาพแห่งชีวิต  พระองค์ทรงมีพละ ๕ ประการคือ ๑. สัทธาพละ ๒. วิริยพละ ๓.สติพละ ๔.สมาธิพละ๕. ปัญญาพละ  เป็นต้น    

 

          เมื่อเจ้าชายสิทธัตถทรงสำเร็จการศึกษาศิลปศาสตร์แล้ว กฎหมายเป็นวิชาหนึ่งที่ถูกบรรจุไว้ในหลักสูตร เพื่อเตรียมพระองค์สำหรับการครองราชย์ในอนาคต  การศึกษาเหล่านี้ทำให้พระองค์ทรงมีความเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงสิทธิและหน้าที่ในการปกครองประเทศ รวมถึงติดตามเหตุการณ์ปัจจุบัน      และความคิดเห็นของสาธารณชน เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมระดับโลกอย่างรวดเร็วที่เผยแพร่ผ่านอินเตอร์เน็ต   ซึ่งนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางความคิดและประยุกต์แนวคิดเหล่านี้ในชีวิตประจำวัน  อย่างไรก็ตาม พฤติกรรมบางอย่างที่เผยแพร่ทางออนไลน์นั้นขัดต่อศีลธรรม และกฎหมายของประเทศและยังละเมิดต่อชีวิตและทรัพย์สินของผู้อื่นด้วย การค้นคว้าความจริงของกฎหมายจากหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยและตำราอื่น ๆ แม้จะไม่ได้กล่าวถึงคำว่า "นิติศาสตร์" โดยตรงก็ตาม  แต่คำว่า  "ธรรมกษัตริย์" ซึ่งเป็นหลักกฎหมายรัฐธรรมนูญจารีตประเพณี และขบธรรมเนียมสำหรับการปกครองประเทศ      ในอรรถกถาต่าง ๆ ก็ใช้คำว่า "ธรรมกษัตริย์เช่นกัน  โดยอ้างถึงหลักการของนิติศาสตร์ กล่าวกันว่า วรรณะกษัตริย์ทรงใช้หลักนิติกรรมในการปกครองประเทศ