บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ: อาณาจักรโกศลในพระไตรปิฎก

Introduction to  Buddhaphumi philosophy: The Kingdom of Kosol region in Tripitaka 

๑.บทนำ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา  

        โดยทั่วไป  อาณาจักรโกศลเป็นชุมชนการเมือง    ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา   เป็นฉากหลังและบริบทที่สำคัญสำหรับเหตุการณ์  และเรื่องราวมากมายที่เกิดขึ้นในสมัยพุทธกาลอาณาจักรนี้เคยเจริญรุ่งเรืองทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง  มีบทบาทสำคัญในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาโดยพระพุทธเจ้าเอง  นอกจากนี้ ยังเป็นสถานที่เกิดของบุคคลสำคัญหลายท่าน  ในประวัติศาสตร์พุทธศาสนา ราชวงศ์ที่ปกครองอาณาจักรโกศลในสมัยพุทธกาลคือราชวงศ์อิกษวากุ(โอกกากะ)ซึ่งมีอำนาจและอิทธิพลเหนืออาณาจักรโกศลมาเป็นเวลานาน    ในปี พ.ศ.๒๒๒ อาณาจักรโกศลถูกผนวกเข้ากับจักรพรรดิเมารยะ เมืองหลวงของอาณาจักรโกศลคือเมืองสาวัตถีกลายเป็นเมืองร้าง   เหลือเพียงวัดเชตวันมหาวิหารซึ่งคงอยู่มาเกือบพันปีความเสื่อมถอยของเมืองสาวัตถีดำเนินต่อไป   เนื่องจากภูมิภาคต่าง ๆ ได้รับเอกราชจากอังกฤษแล้วประเทศใหม่ได้การสถาปนาขึ้นเรียกว่า สาธารณรัฐอินเดียอาณาจักรโกศลโบราณในปัจจุบัน คือ   อำเภอสาวัตถี(Shravasti district)  ขึ้นอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย ในปี๒๐๐๒  ผู้เขียนและคณะผู้แสวงบุญซึ่งเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัย ได้เดินทางมาแสวงบุญครั้งแรกในเมืองสาวัตถี  พักอยู่ในช่วงฤดูหนาว อากาศเย็นมาก  เพื่อไปแสวงบุญที่วัดเชตวันมหาวิหารเพื่อปฏิบัติบูชาที่มูลคันธกุฎีของพระพุทธเจ้า  ต้นอนันตโพธิ์  บ้านเกิดขององคุลีมาล  และบ้านอนถบิณฑิกะเศรษฐี  เมืองโบราณแห่งนี้เป็นเพียงชุมชนเล็ก ๆ  เป็นต้น

๒.ประวัติศาสตร์ของอาณาจักรโกศล

       อาณาจักรโกศลเป็นหนึ่งใน  ๑๖ อาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ของอนุทวีปอินเดียในสมัยพุทธกาล  ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของสาธารณรัฐอินเดีย  ในปัจจุบัน  นครสาวัตถี เมืองหลวงของอาณาจักรโกศลนั้นตั้งอยู่เขตสาวัตถีภายใต้การปกครองของรัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย  อาณาจักรโกศลครอบคลุมหลายจังหวัดในสาธารณรัฐอินเดียโดยเฉพาะบริเวณลุ่มแม่น้ำคงคาตอนบน   ซึ่งเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์สำหรับการเพาะปลูก    ดังนั้น ดินแดนของอาณาจักรโกศลจึงอุดมสมบูรณ์ไปด้วยการเกษตรกรรมเป็นแหล่งผลิตข้าวและผลิตผลทางการเกษตรที่สำคัญ     ซึ่งมีส่วนช่วยสร้างความเจริญรุ่งเรืองส่งผลทางเศรษฐกิจของอาณาจักรโกศล  

๓.ความสำคัญของอาณาจักรโกศลในพระไตรปิฎก 

     ๓.๑ ความเป็นมาของประวัติศาสตร์เหตุการณ์สำคัญ :  เมื่อศึกษาประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา จะพบเหตุการณ์สำคัญมากมายที่เกิดขึ้นในอาณาจักรโกศลได้แก่  เช่น การเสด็จไปโปรดพุทธมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ การสร้างวัดเชตวันมหาวิหาร การสร้างวัดบุพผารามและการที่พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่นั่นเป็นเวลา ๒๕ ปีเพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา เป็นต้น     เมื่อเหตุการณ์สำคัญเหล่านี้เกิดขึ้นในอาณาจักรโกศล   จึงทำให้อาณาจักรโกศลมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อพระพุทธศาสนา

  

     ๓.๒ ศูนย์กลางการเผยแผ่พระพุทธศาสนา  อาณาจักรโกศลเป็นหนึ่งในอาณาจักรที่พระพุทธเจ้า ประทับอยู่เป็นเวลา ๒๕ พรรษาเพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา  พระองค์ทรงสั่งสอนชาวโกศลให้พัฒนาชีวิตตามอริยมรรคมีองค์ ๘    เพื่อพัฒนาชาวโกศลเพื่อให้พวกเขาเห็นความจริงของชีวิต และเห็นดวงวิญญาณคนชั่วที่ไปชดใช้กรรมในนรกทำให้มีพระภิกษุ พระภิกษุณี อุบาสถ  และอุบาสิกาจำนวนมาก ทำให้อาณาจักรโกศล  เป็นศูนย์กกลางสำคัญในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่สำคัญมีการสร้างวัด อาราม และสถานที่ปฏิบัติธรรมมากมาย

     ๓.๓ บ้านเกิดของบุคคลสำคัญในพระพุทธศาสนา เมื่อศึกษาเรื่องบุคคลสำคัญในอาณาจักรโกศลจากหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ฟังข้อเท็จจริงเบื้องต้นได้ว่า   เมืองสาวัตถีแห่งแคว้นโกศล เป็นบ้านเกิดของบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์พุทธศาสนา เช่น พระเจ้าปเสนทิโกศล ผู้มีความศรัทธาอย่างแรงกล้าในพระพุทธศาสนา พระองคุลีมาลซึ่งเป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในพระพุทธศาสนา   นอกจากนี้ยังอนาถบิณฑิกะเศรษฐี ซึ่งเป็นสาวกคนสำคัญของพระพุทธเจ้าที่ช่วยงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาในอาณาจักรโกศล          

      ๓.๔ ภาพสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมในสมัยพุทธกาล เมื่อพระไตรปิฎกกล่าวถึงอาณาจักรโกศล ก็สะท้อนถึงวิถีชีวิต  สังคมและวัฒนธรรมของคนในสมัยพุทธกาล ทั้งระบบการปกครอง   เศรษฐกิจ ศาสนา   ความเชื่อ  ซึ่งเป็นข้อมูลทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีที่สำคัญ ดังนั้น อาณาจักรโกศลในพระไตรปิฎกจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาและการศึกษา  อาณาจักรโกศล ช่วยให้เราเข้าใจบริบทประวัติศาสตร์พุทธศาสนา สังคมและวัฒนธรรมในสมัยพุทธกาลได้ดียิ่งขึ้น และยังช่วยให้เราเข้าใจถึงความสำคัญของพระพุทธศาสนาในประวัติศาสตร์โลกอีกด้วย        

       เมื่อปีค.ศ.๒๐๐๒   ผู้เขียนและกลุ่มผู้แสวงบุญชาวไทยได้เดินทางไปยังอำเภอสาวัตถี  รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดียเป็นครั้งแรก     บริเวณนี้เชื่อกันว่าเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณสาวัตถี เมืองหลวงของอาณาจักรโกศลที่เจริญรุ่งเรืองในสมัยพุทธกาล  ในปีนั้น มีผู้แสวงบุญชาวไทย ๓๐ คน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักศึกษาปริญญาโทและปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยเมืองพาราณสี   รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดีย  ในเวลานั้น เมืองสาวัตถีถูกปกคลุมไปด้วยหมอกและอากาศหนาวจัด  เมืองยังไม่พัฒนามากนัก    และมีผู้แสวงบุญเพียงไม่กี่คนที่ปฏิบัติธรรมอยู่ที่วัดเชตวันมหาวิหาร    อย่างไรก็ตาม ผู้แสวงบุญอย่างพวกเรามีความศรัทธาในคำสอนของพระพุทธเจ้า และพร้อมที่จะปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้าและพร้อมที่จะปฏิบัติตามอย่างขยันขันแข็ง  พวกเราตระหนักรู้ถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าและนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำ 

       เมื่อ ๑๘ ปีก่อนผู้เขียนและผู้แสวงบุญอีก ๓๐ คนขึ้นรถบัสจากวัดมายาเทวี จังหวัดลุมพินีในประเทศเนปาลท่ามกลางลมหนาวที่พัดมาจากเทือกเขาหิมาลัย     หลังจากผ่านด่านตรวจคนเข้าเมืองเบลาฮิยา  (ฺBelahiya  Border)  ในเนปาลเข้าสู่ด่านตรวจคนเข้าเมืองโสเนาลี (Sonauli Border)    เมื่อคณะของเรามาถึงจุดหมายปลายทางที่เมืองสาวัตถี รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดียเมื่ออากาศในเมืองโบราณนี้หนาวเย็น  ถูกปกคลุมด้วยหมอกหนาทึบทั่วที่ราบกว้างใหญ่ที่ล้อมรอบอาณาจักรโกศลทั้งหมด ผู้คนทุกวรรณะรู้สึกถึงความหนาวเย็นอย่างลึกซึ้งในจิตใจ    ผู้แสวงบุญแต่ละคนนั่งเงียบ  ๆ กอดตัวเองไว้ท่ามกลางความหนาว นี่เป็นช่วงเวลาที่ไม่มีใครหนีพ้นความหนาวเย็นได้    เมื่อแรงโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์ได้เหวี่ยงโลกออกไปยิ่งขึ้น   ความร้อนบนโลกก็ลดลงในขณะความเย็นแทรกซึมเข้ามาแทนที่ ซึ่งเป็นกฎธรรมชาติที่สิ่งมีชีวิตไม่อาจหลีกเลี่ยงได้  

บ้านของอนาถบิณฑิกคหบดี๒๕๖๓  

       ระหว่างการเดินทางแสวงบุญไปยังเมืองโบราณสาวัตถีนั้น   ผู้เขียนและนักศึกษามหาวิทยาลัยเมืองพาราณสีได้ค้นพบว่าเมืองโบราณสาวัตถีนั้น  เหลือเพียงซากปรักหักพังของสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ เช่น  วัดเชตวันมหาวิหาร เจดีย์ของบ้านปุโรหิต บิดาของ พระองคุลีมาลและเจดีย์บ้านของอนาถบิณฑิกเศรษฐีเท่านั้น ขณะที่รถบัสที่บรรทุกผู้เขียนและผู้แสวงบุญ ๓๐  คน  แล่นไปตามถนนแคบ  ๆ ผ่านหมู่บ้านต่าง  ๆ    ก็ไม่พบวัดพุทธเหลืออยู่เลย  มีเพียงวัดฮินดูส่วนใหญ่ทาสีแดง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตของผู้คนที่ยังอุทิศตนให้กับพิธีกรรมบูชาและการสวดมนต์เพื่อความสำเร็จในชีวิตท  ตามถนนแคบ ๆ  ผู้เขียนได้เห็นนาข้าวในฤดูฝนและถั่วที่ปลูกไว้สำหรับเป็นอาหารมังสวิรัต ซึ่งแสดงถึงความบริสุทธิ์ของร่างกายและจิตใจตามแนวคิดของศาสนาฮินดู หน่วยงานราชการและโรงเรียนยังเปิดทำการอยู่ตลอดเส้นทาง 

       การดำรงอยู่ของอาณาจักรโกศล    แม้ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์ในเมืองโบราณสาวัตถีของอาณาจักรโกศลไปตามกาลเวลา ก็ยังคงเป็นหัวข้อที่น่าสนใจและมีคุณค่าสำหรับการศึกษา เพื่อพัฒนาศักยภาพชีวิตของผู้คน แม้ว่าระยะทางจะไม่ไกลมากนักก็ตาม  อย่างไรก็ตาม สภาพถนนไม่เหมาะสมกับความเร็วของรถบัส ทำให้เราใช้เวลาอย่างน้อย ๗ - ๘ ชั่วโมงกว่าจะถึงวัดไทยที่เราพักค้างคืน  ซึ่งควรจะถึงไม่เกิน ๒๑.๐๐  น. เช้าวันรุ่งขึ้นเวลา ๖.๐๐  น. เราจะเดินทางต่อไปยังวัดเชตวันมหาวิหาร

       เมื่อเรามีความศรัทธาในพระพุทธเจ้าเราจะเรียนรู้ว่าพระองค์ทรงค้นพบวัฏสงสารของดวงวิญญาณมนุษย์    ซึ่งเป็นกฎธรรมชาติที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เนื่องจากกรรมของตนเอง   พระพุทธเจ้าทรงเห็นว่าดวงวิญญาณออกกายไปเกิดใหม่ในภพภูมิต่าง ๆ     การกลับไปยังดินแดนต้นกำเนิดของพระพุทธศาสนา  ดินแดนที่เคยเจริญรุ่งเรืองมาก่อน  แต่ปัจจุบันกำลังเสื่อมถอยลง เนื่องจากความไม่รู้ของผู้ที่เกิดในภายหลัง     ผู้ตั้งอยู่ในความประมาทใช้ชีวิต และหมกมุ่นอยู่กิเลสภายมากกว่าการแสวงหาอริยทรัพย์ภายใน    เป็นประสบการณ์ที่พบเห็นได้ทั่วไป  หลายชีวิตเหนื่อยล้าจากการทำงานหนักตลอดทั้งปี เพื่อหารายได้ ซื้อทรัพย์สินทางมาโภคทรัพย์ที่ไม่สามารถนำติดตัวไปได้หลังความตาย พวกเขายังหลงใหลในสิ่งที่เห็น รส กลิ่น เสียง สัมผัส  ยึดติดกับอารมณ์เหล่านีและสั่งสมความเครียดจากการทำงานตลอดชีวิต       

            โดยทั่วไปชาวพุทธทั่วโลกเคยได้ยินข้อเท็จจริงเรื่อง "อาณาจักรโกศล (Kosala country)   "จากพระธรรมเทศนาของพระภิกษุสงฆ์ทั้งฝ่ายเถรวาทและมหายานในวันธรรมสวนะ   วันวิสาขบูชาและวันมฆบูชา แม้ว่าอาณาจักรโกศลมิใช่หนึ่งใน ๔ สถานที่จาริกแสวงบุญ   ที่พระพุทธเจ้าทรงยกย่องให้เป็นเมืองศักดิ์สิทธิ์ในพระพุทธศาสนา     แต่ตามประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาเป็นเมืองที่พระพุทธเจ้าทรงจำพรรษานานที่สุดถึง ๒๕  พรรษา    

       ปัญหาว่าเมืองเวชนียสถานทั้ง ๔ เมืองได้แก่เมืองใดบ้าง  เมื่อผู้เขียนได้ศึกษาหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย  และได้ยินข้อเท็จจริงเบื้องต้นว่า เมื่อพระองค์ปรินิพพานแล้ว    พระสาวกทั้งหลายไม่มีโอกาสไปเข้าเฝ้าพระองค์อีกต่อไปควรจะทำอย่างไร    พระพุทธเจ้าทรงตรัสสอนว่า  เมื่อพระสาวกทั้งหลายยังมีศรัทธาต่อพระองค์  ให้เดินทางไปแสวงบุญยังสังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งเพื่อปฏิบัติบูชาและพัฒนาศักยภาพชีวิตด้วยการปฏิบัติธรรมตามแนวมรรคมีองค์   ๘ จนบรรลุความรู้ขั้นอภิญญา ๖  

       ดังมีหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาฯเล่มที่ ๑๐พระสุตันตปิฎกเล่มที่ ๒ ทีฆนิกายมหาวรรค ๓ มหาปรินิพพานสูตรเรื่องคำถามพระอานนท์ ข้อ.๒๐๒ พระอานนท์กราบทูลว่า  "ข้าพระองค์ผู้เจริญเมื่อก่อนภิกษุทั้งหลายผู้จำพรรษาในทิศทั้งหลาย  มาเฝ้าพระตถาคตข้าพระองค์ทั้งหลาย     ย่อมได้พบได้ใกล้ชิดภิกษุทั้งหลายผู้เป็นที่เจริญใจก็เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จล่วงลับไป ข้าพระองค์ทั้งหลายจะไม่ได้พบไม่ได้ใกล้ชิดภิกษุทั้งหลายผู้เป็นที่เจริญใจอีก  "พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "อานนท์ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งนี้เป็นสถานที่(เป็นศูนย์รวม)ที่กุลบุตรผู้มีศรัทธาควรไปดู สังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งอะไรบ้าง คือ 

     ๑.สังเวชนียสถาน  ที่กุลบุตรผู้มีศรัทธาควรไปดูด้วยระลึกว่า "ตถาคตประสูติในที่นี้"   

     ๒.สังเวชนียสถาน  ที่กุลบุตรผู้มีศรัทธาควรไปดูด้วยระลึกว่า "ตถาคตได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในที่นี้"

     ๓.สังเวชนียสถานที่กุลบุตร  ผู้มีศรัทธาควรไปดูด้วยระลึกว่า "ตถาคตทรงประกาศธรรม จักรอันยอดเยี่ยมในที่นี้" 

     ๔.สังเวชนียสถานที่กุลบุตรผู้มีศรัทธาควรไปดู  ด้วยระลึกว่า "ตถาคตได้เสด็จดับขันธปรินิพพานด้วอนุปาทิเสสนิพพานธาตุในที่นี้"

     อานนท์ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งนี้เป็นสถานที่ที่กุลบุตรผู้มีศรัทธาควรไปดู  ภิกษุ ภืกษุณี อุบาสถ อุบาสิกา ผู้มีศรัทธาจะมาดูด้วยระลึกว่า"ตถาคตประสูติในที่นี้".....ว่า"     ตถาคตได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในที่นี้"..ว่า"ตถาคตทรงประกาศธรรมจักรอันยอดเยี่ยมในที่นี้"ว่า     "ตถาคตได้เสด็จดับขันธปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุในที่นี้ "อานนท์ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งจาริกไปยังเจดีย์จักมีจิตเลื่อมใสตายไปชนเหล่านั้น  ทั้งหมดหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์"

แม่น้ำอจิรวดี๒๕๖๓ 

     เมื่อผู้เขียนตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมพยานหลักฐานต่าง ๆ เช่นพระไตรปิฎกมหาจุฬา ฯ  แผนที่โลกกูเกิลและผู้เขียนเดินทางไปแสวงบุญที่เมืองสาวัตถีด้วยตนเองครั้งแรกในปี พ.ศ.๒๐๐๒ ในเวลาต่อมาอีกหลายครั้งได้ฟังข้อเท็จจริงเบื้องต้นว่า     ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะปรินิพพาน  พระอานนท์ทูลถามพระพุทธเจ้าว่าในอดีต พระภิกษุผู้จำพรรษาในทิศทัั้งหลายเคยได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแล้วเกิดความปิติ  แต่พระพุทธองค์ปรินิพพานแล้วก็ไม่ได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าอีกจะทำอย่างไร ?  พระพุทธเจ้าทรงตอบว่าพระภิกษุทั้งหลาย ควรไปสังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่ง จุดประสงค์ของการจาริกแสวงบุญของชาวพุทธทั่วโลกที่ศรัทธาในคำสอนของพระพุทธเจ้าก็คือชีวิตมนุษย์มีวิญญาณซึ่งเป็นตัวตนที่แท้จริงสถิตย์อยู่ในร่างกายชั่วระยเวลาหนึ่งแล้วก็ดับไปวิญญาณจะออกจากร่างกายแล้วไปเกิดในภพอื่นในวัฏจักรแห่งการดำรงอยู่นี้อย่างไม่สิ้นสุด   เพราะอารมณ์แห่งกรรมนั้นสั่งสมอยู่ในจิตใจ

      โดยทั่วไปแล้วองค์ประกอบของชีวิตทุกคนล้วนเกิดจากปัจจัยทางร่างกายและจิตใจ      เมื่อจิตใจใช้อายตนะภายในของร่างกาย รับรู้อารมณ์ของปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ  และเหตุการณ์ทางสังคมที่เกิดขึ้นและเก็บอารมณ์เหล่านั้นมาสั่งสมอยู่ในจิตใจ    การฆ่าคน  การลักขโมยของผู้อื่น  การร่วมประเวณีกับคนในครอบครัวของผู้อื่น  การดูหมิ่นผู้อื่น   การแสวงหาความสุขในทางที่เสื่อมโดยดื่มสุราและยาเสพติดนั้น  ตามตามคำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นกรรมชั่วบุคคลนั้นจะต้องไปเกิดในนรกที่เรียกว่า"ทุคติภูมิ" ในช่วงที่มนุษย์ยังไม่ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า จึงมีชีวิตที่อ่อนแอเมื่อร่างกายและจิตใจถูกละเมิด ย่อมเกิดอารมณ์โกรธ  อารมณ์เกลียดชัง  อารมณ์รักและความโง่เขลาจะเข้ามากระทบจิตใจย่างรุนแรงจนสูญเสียสติสัมปชัญญะไม่สามารถระลึกถึงความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสของตนเองและสั่งสมอยู่ในจิตใจว่าการฆ่าคนตาย  การลักขโมยของผู้อื่นการประพฤคิผิดต่อบุคคลในครอบครัวของผู้อื่น  การใช้ถ้อยคำดูหมิ่นคนอื่น  การแสวงหาความสุขในทางที่เสื่อมด้วยการดื่มสุราและยาเสพติดซึ่งถือว่า      เป็นการกระทำที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยศีลของประชาชนทำให้สังคมไม่มีความสงบสุขบนพื้นฐานของศีลธรรม  และกฎหมายการฆ่าคนตายทำให้ประชาชนไม่รู้สึกปลอดภัยในชีวิต  และทรัพย์สินขณะเดียวกันค่าของกรรมของการฆ่าคนย่อมผิดตามประมวลกฎหมายอาญาอีกอาจต้องโทษประหารชีวิตหรือความผิดฐานอื่นด้วย  หากเป็นการกระทำความผิดต่อชีวิต ทรัพย์ของผู้เสียหายโดยกระทำผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยเจตนา ฆ่าผู้อื่นโดยประมาท เป็นต้น

    ดังนั้นอกุศลกรรมที่มนุษย์กระทำไปมิได้สูญหายไปไหน ยังแสดงเจตนาแฝงอยู่ในจิตของผู้กระทำอยู่เสมอสักวันใดวันหนึ่ง  ย่อมจะแสดงเจตนารับผิดมาจนได้เมื่ออารมณ์ของการ กระทำมิได้สูญหายไปไหน ยังสั่งสมอยู่ในจิตของมนุษย์ทุกคนผู้ทำกรรมนั้นมนุษย์จำเป็นต้องเผชิญชะตากรรมจากผลของการกระทำของตนอยู่เสมอ  แม้จะมิให้ผลในขณะนั้นสักวันใดสักวันหนึ่งต้องรับผลของการ กระทำนั้น การเดินทางไปแสวงบุญกุศลสั่งสมอยู่ในจิตตน ยังเป็นสิ่งที่ต้องกระทำต่อไป  เพื่อพัฒนาศักยภาพของชีวิตให้เห็นผลของกระทำขณะจิตเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ  โดยปกติการแสวงบุญนิยมกันไปเฉพาะสังเวชนียสถานทั้ง ๔   เป็นหลักแต่ก็มีผู้แสวงบุญอีกหลายหมู่คณะได้เดินทางมาสู่เมืองสาวัตถี  แม้จะมิใช่เมืองสังเวชนียสถานทั้ง ๔ ก็ตามแต่เป็นเมืองที่พระพุทธเจ้าทรงจำพรรษานานที่สุดถึง ๒๕  พรรษา และทรงแสดงธรรมเรื่องมงคลพระสูตรที่วัดเชตวันมหาวิหารแต่เป็นเมืองที่ได้รับความนิยมมาแสวงบุญไม่น้อย

       ปัญหาการมีอยู่ของแคว้นโกศล ตามทฤษฎีความรู้ประจักษ์นิยม เป็นทฤษฎีหนึ่งที่นิยมใช้วิเคราะห์การมีอยู่ของโลก     มนุษย์ ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ    ตั้งทฤษฎีความรู้ไว้ว่าที่มาของความรู้ของมนุษย์ต้องรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสและสั่งสมอยู่ในจิตใจของมนุษย์เท่านั้นจึงถือได้ว่าบุคคลนั้นเป็นพยานที่สามารถยืนยันความจริงในเรื่องนั้นได้  ถ้าบุคคลไม่มีความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสของตนเอง    เขาก็ไม่สามารถเป็นพยานยืนยันความจริงในเรื่องนี้ได้กล่าวคือผู้เขียนเห็นถึงการมีอยู่ของเมืองสาวัตถีแห่งนี้ผ่านประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสของผู้เขียนเอง