บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ : ที่ใดมีรัก ที่นั่นมีทุกข์

An Introduction  to Buddhaphumi philosophy :  Where There is  love, There is Suffering  

๑.บทนำ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา           

            โดยทั่วไปแล้ว   จิตใจของมนุษยชาติเกิดมาเพื่อรับรู้สิ่งต่าง ๆ เกี่ยวกับมนุษย์คนอื่น ๆ และรวบรวมข้อมูลเหล่านั้น เข้าสู่รูปแบบหลักฐานทางอารมณ์ในจิตใจ     ยิ่งไปกว่านั้น   จิตใจชีวิตมนุษย์ยังมีแนวโน้มตามธรรมชาติที่จะคิด  เมื่อมนุษย์รับรู้เรื่องใด พวกเขาก็จะคิดเกี่ยวกับสิ่งนั้น นั่นคือ ข้อมูลทางอารมณ์ในจิตใจของพวกเขา หรือประมวลผลอารมณ์เหล่านั้น   ซึ่งอาจกลายเป็นความรัก, ความหลงใหล,  ความเกลียดชัง หรือความกลัว  ที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับความปรารถนา (กิเลส) ของพวกเขา อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้     เนื่องจากมนุษย์ประสบกับความกลัว ความเหงา และการพึ่งพาอาศัยมิตรภาพ    สิ่งเหล่านี้จึงกลายเป็นความปรารถนาที่ซ่อนเร้น       เมื่อมนุษย์อยู่ใกล้ชิดกัน  ไม่มีใครหนีพ้นความรักได้เพราะยึดติดในอารมณ์เหล่านั้น   อย่างไรก็ตาม เนื่องจากความรักเกิดขึ้นในจิตใจของมนุษย์          อารมณ์รักเป็นสิ่งไม่จีรังยั่งยืน  ในฐานะสิ่งมีชีวิตที่ชอบอยู่ร่วมกันในสังคม  มนุษย์เผชิญกับสิ่งใหม่ ๆ ในชีวิตอยู่เสมอ  ซึ่งนำไปสู่ความผันผวนทางอารมณ์ และการเผชิญกับความไม่แน่นอนของชีวิต   

             ดังนั้น พวกเขาจึงมักยึดติดกับสิ่งที่ตนมีอยู่แล้วน้อยลง  พวกเขาจะละทิ้งสิ่งเหล่านั้นและแสวงหาสิ่งใหม่   ๆ  เพื่อตอบสนองความต้องการทางอารมณ์และทำให้พวกเขารู้สึกดีขึ้น    นี่เป็นกฎธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับมนุษย์ทุกคนและหลีกเลี่ยงไม่ได้ เนื่องจาก  พวกเขาไม่มีศรัทธาในตนเอง ขาดความอดทนต่อวัตถุกิเลสต่าง ๆ  มากระตุ้นให้เกิดความปรารถนาในอารมณ์เหล่านั้น จึงขาดสติ พวกเขาไม่สามารถนำความทุกข์จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัส มาใช้แก้ปัญหาของตนเองได้ทันที  ในฐานะวัตถุ  มนุษย์มีพลังดึงดูดอันแรงกล้า และสามารถสร้างเสน่ห์ที่ไม่อาจต้านทานได้ ดึงดูดผู้คนโดยไม่คำนึงถึงเพศ หรือจำนวนผู้ที่สนใจ 

        แม้แต่เจ้าชายสิทธัตถะก็ยังทรงรักเจ้าหญิงพิมพา  เจ้าหญิงองค์เดียวแห่งราชวงศ์โกลิยะ ถึงแม้เจ้าชายสิทธัตถะจะทรงมีนางกำนัลถึง ๔๐,๐๐๐ คน  คอยรับใช้เพียงลำพัง แต่ความรักของพระองค์ก็ทรงกลับทำให้เจ้าหญิงพิมพาทรงต้องทุกข์ทรมานจากความพลัดพราก  บุคคลทรงเป็นที่รักหลายปี เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงแสดงให้เห็นถึงความเมตตากรุณาอย่างไม่มีเงื่อนไขต่อมนุษยชาติ   เมื่อพระองค์ทรงตัดสินพระทัยที่จะสละราชสมบัติ เพื่อผนวชเป็นพระโพธิสัตว์และแสวงหาสัจธรรมแห่งชีวิต และพิสูจน์ว่าพระพรหมได้สร้างมนุษย์จากพระวรกายของพระองค์เองหรือไม่   นี่คือความจริงหรือความเท็จของเรื่องราวเหล่านี้   เป็นต้น

ประตูพระราชวังกบิลพัสดุ์ด้านทิศตะวันออก

       ตราบใดที่จิตของมนุษย์ยังรับรู้ถึงการมีอยู่ของผู้ที่รัก  จิตใจนั้นก็จะเปิดเผยให้เห็นถึงเจตนาดีแก่คนผู้นั้น ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นใคร ?  มาจากไหน ?  มีสถานะทางสังคม ฐานะหรือสภาพแวดล้อมจะเป็นอย่างไรก็ตาม   ไม่มีสิ่งใดขัดขวางความรู้สึกรักของพวกเขาได้   เมื่อทุกดวงวิญญาณมองเห็นโลกอย่างสดใส เพราะจิตใจของพวกเขาดีงาม  เมื่ออยู่ในห้วงแห่งความรัก   ซึ่งมักถูกบดบังด้วยภาพลวงตาแห่งความรัก บางคนสัมผัสได้ถึงความหวานชื่นของความรักภายใน ขณะที่บางคนสัมผัสได้ถึงความอบอุ่นที่แผ่ซ่านออกมาจากจิตใจได้ 

            เมื่ออยู่ในห้วงรัก มนุษย์ประสบกับความสุขและความสมหวังในช่วงเวลาหนึ่ง   จนกระทั่งต้องพลัดพรากจากคนที่รักด้วยความตาย  สิ่งนี้ก่อให้เกิดทุกข์ทรมาน เมื่อจิตวิญญาณหวนรำลึกถึงสัมผัสแห่งความรักในอดีต     จนกลายเป็นความผูกพันและมโนภาพแห่งความรักไม่เคยเลือนหายไปจากชีวิต เพราะจิตสั่งสมอารมณ์แห่งความรักที่เคยแสดงออกมาและติดอยู่ในอารมณ์นั้น เมื่อชีวิตอ่อนแอ พวกเขาก็มองหาคนที่รักซึ่งคิดว่าเป็นที่พึ่งทางจิตใจของตน   แต่คนรักก็มีชีวิตที่อ่อนแอเช่นกัน ทำให้ความทุกข์ทรมานทวีคูณ  เมื่อมนุษย์มีความรักอยู่แล้ว เมื่อได้กลับชาติมาเกิดใหม่ในโลกมนุษย์  พวกเขาจะตกหลุมรักได้ง่าย เมื่อได้พบเจอกับคนที่หน้าตาดี  ร่าเริง ยิ้มแย้ม  เป็นมิตร และเข้าถึงได้ไม่ยาก แม้จะเป็นเพียงภาพลักษณ์ภายนอกที่แต่งเติมสีสรรค์ก็ตาม 

              เมื่อเรารู้จักกันมากยิ่งขึ้น   เราจะมองเห็นศักยภาพในตัวบุคคลนั้น ไม่ว่าจะเป็นคนติดดิน เรียบง่าย เข้มแข็ง มีน้ำใจ  สร้างสรรค์รอบคอบ ฉลาดหลักแหลมในการใช้ชีวิต และรู้จักว่าควรพูดอะไรและไม่ควรพูดอะไร   เมื่อเรียนรู้ซึ่งกันและกัน ความปรารถนาที่ซ่อนเร้นก็ผุดขึ้นมาในจิตใจ และแสดงอาการออกมาผ่านสีหน้าและแววตาทำให้เกิดความรู้สึกพึงพอใจและเต็มใจที่จะสานต่อสัมพันธ์กัน   ความรักจึงเป็นเรื่องท้าทายสำหรับจิตใจมนุษย์ทุกคนและไม่มีใครหลีกเลี่ยงความท้าทายนี้ได้ อย่างไรก็ตาม ความรักนั้นหาได้ยาก  แม้ว่าคน  ๆ นั้นจะหน้าตาดี ฐานะทางสังคมที่ดี หรือมาจากครอบครัวที่ร่ำรวยก็ตาม     

           แต่บุคคลิกที่แสดงออกผ่านคำพูดและการกระทำนั้น มีลักษณะเฉพาะคือเป็นคนเก็บตัว  ขาดความกระตื้อรือล้นในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น ขาดความสนใจ เพราะไม่รู้จักเคารพและชื่นชมผู้อื่น และเมื่อคุยด้วย สนเห็นความแตกต่างทางความคิดและการดำเนินชีวิต ก็อาจถูกปฏิเสขความรักและกลายเป็นคนไม่ประสบความสำเร็จในความรักไป    หลายคนค้นหาจุดอ่อนในชีวิตและพยายามแก้ไขจุดอ่อนนั้น โดยคิดว่าตัวเองขึ้เหร่   ผิวคล้ำ  ยากจนและไม่เป็นที่ชื่นชอบ เมื่อตระหนักเช่นนี้ พวกเขาก็รีบเรียนหนังสือให้เก่ง หางานดี  ๆ   เก็บเงินทำศัลยกรรม เพื่อให้ตัวเองดูดีขึ้น  สวยขึ้น หล่อขึ้น ซื้อบ้านพร้อมที่ดินและคอนโดมิเนี่ยม แต่ก็ยังไม่ประสบความสำเร็จในความรัก เพราะคนที่เขารักไม่ใช่คนที่เขาอยากจรัก และคนที่เขารัก ไม่ใช่คนที่เขาอยากรัก ดังนั้น มนุษย์จะไม่มีวันประสบควาทมสำเร็จในความรักได้  เพียงเพราะรักคนที่ไม่ได้รักตน  

         ในชีวิตของเจ้าชายสิทธัตถะทรงตกหลุมรักเพราะได้พบกับพระนางพิมพา ทั้งสองพระองค์ไ้ด้ ทรงอภิเษกสมรส และประทับอยู่ในวังอย่างมีความสุขในปราสาท ๓ ฤดู เป็นเวลา ๑๓ ปี และมีพระโอรส ๑ พระองค์คือเจ้าชายราหุล ในที่สุดความรักที่สมหวัง และมีความสุขก็กลายเป็นความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส   เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงสละวรรณะกษัตริย์ พระองค์เสียสิทธิ  เสรีภาพและหน้าที่กษัตริย์เพื่อขึ้นครองราชย์สมบัติ และอาจกลับคืนมาสู่สถานะเดิมตามกฎหมายวรรณะ ขนบธรรมและจารีตประเพณีได้ และเสด็จหลบหนีออกผนวชโดยมิได้ร่ำลาผู้ใด แม้แต่พระนางพิมพา ผู้ซึ่งใกล้ชิดกับพระองค์มานานหลายปี พระนางทรงทุกข์ทรมานในพระทัย    เพราะทรงผูกพันกับความรักนั้นและไม่ทราบเหตุผลที่เจ้าชายสิทธัตถะทรงผนวชเป็นพระโพธิสัตว์นั้น

        แม้มนุษย์จะพบรักที่สมหวัง  แต่ก็ไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไป ท้ายที่สุดแล้ว พวกเขาต้องพลัดพรากจากคนที่รัก นำไปสู่ความทุกข์ เช่นเดียวกับความทุกข์ที่เคยประสบในชาติก่อน ๆ  ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาข้างต้น ผู้เขียนจึงเกิดความสงสัยว่าความรักคืออะไร ?  เหตุใดความรักจึงก่อให้เกิดความทุกข์ได้ ผู้เขียนสนใจศึกษาหัวข้อ "ที่ใดมีรัก  ที่นั่นมีทุกข์ในพระไตรปิฎก" โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากแหล่งของความรู้ในพระไตรปิฎก อรรถกถาและงานวิจัยต่าง ๆ  เป็นต้น คำตอบของการเขียนบทความนี้ ช่วยให้ผู้อ่านทุกท่านเข้าใจถึงความรู้และความจริงเกี่ยวกับความรักที่เกิดขึ้นในชีวิตของ ช่วยให้พวกเขาละทิ้งความผูกพันกับคนที่รัก  เพื่อแก้ปัญหาชีวิตและหลีกหนีความทุกข์ที่ฝังในใจตัวพวกเขาได้  เป็นต้น