บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ : ที่ใดมีรัก ที่นั่นมีทุกข์

An Introduction  to Buddhaphumi philosophy :  Where There is  love, There is Suffering  

๑.บทนำความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา           

            โดยทั่วไปแล้ว   มนุษยชาติเกิดมาพร้อมกับกลไกทางจิตที่รับรู้ และสั่งสมข้อมูลทางอารมณ์อยู่ตลอดเวลา ยิ่งไปกว่านั้น  ธรรมชาติของจิตใจไม่เคยหยุดนิ่ง   เมื่อมีการรับรู้ (ผัสสะ) ย่อมเกิดคิดและปรุงแต่ง(สังขาร) เกี่ยวกับสิ่งนั้น นำไปสู่การก่อตัวของอารมณ์ความรัก, ความหลงใหล,  ความเกลียดชัง หรือความกลัว  ซึ่งผูกติดกับกระแสแห่งกิเลสตัณหาอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้     ท่ามกลางความโดดเดี่ยวและความกลัวในใจมนุษย์จึงแสวงหาความรักเพื่อเป็นที่พึ่งทางใจและหวังตอบสนองความต้องการภายในใจ  

          อย่างไรก็ตาม อารมณ์รักกลับเป็นสิ่งไม่จีรังยั่งยืน (อนิจจัง) เมื่อมนุษย์ต้องเผชิญกับความผันผวนและความไม่แน่อนของชีวิต  จิตที่ขาดสติและขาดศรัทธาในตนเองย่อมถูกวัตถุแห่งกิเลส กระตุ้นให้ดิ้นรนแสวงหาสิ่งใหม่เพื่อเติมเต็มตัณหาที่ไม่เคยเต็มในจิตของตนเอง มนุษย์ใช้พลังดึงดูด และเสน่ห์ทางกายภาพในการสานสัมพันธ์   แต่ท้ายที่สุด ความรักที่เริ่มต้นด้วยความหวานชื่น และภาพลวงตา  มักลงเอยด้วยความทุกข์ทรมาน อันเกิดจากความแปรปรวนและการพลัดพราก (วีปริณามทุกข์)  

        แม้แต่ในพุทธประวัติ เจ้าชายสิทธัตถะแห่งราชวงศ์ศากยะและพระนางพิมพาแห่งราชวงศ์โกลิยะ  แม้ทั้งสองพระองค์ ผู้ทรงเพียบพร้อมด้วยรูปสมบัติ คุณสมบัติ และความรักที่มั่นคงยาวนานถึง ๑๓ ปีในปราสาท ๓ ฤดู  เจ้าชายสิทธัตถะจะทรงมีนางกำนัลถึง ๔๐,๐๐๐ คน  คอยรับใช้เพียงลำพัง แต่ก็ไม่อาจต้านทานกฎเกณฑ์นี้ได้  เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงตัดสินพระทัยสละราชสมบัติและออกผนวช เพื่อแสวงหาสัจธรรมแห่งชีวิต การตัดสัจจะแห่งความรัก  เพื่อก้าวสู่เส้นทางพระโพธิสัตว์ได้ทิ้งบาดแผลแห่งความทุกข์ระทมจากการพลัดพรากไว้ในพระทัยของพระนางพิมพาอย่างแสนสาหัส    เหตุการณ์สะท้อนให้เห็นว่าไม่ว่าความรักจะยิ่งใหญ่หรือสมบูรณ์แบบเพียงใด ท้ายที่สุดย่อมต้องเผชิญกับสัจธรรมแห่งความทุกข์เช่นเดียวกัน  และแสวงหาสัจธรรมแห่งชีวิตเช่นเดียวกัน 

ประตูพระราชวังกบิลพัสดุ์ด้านทิศตะวันออก

       ตราบใดที่จิตของมนุษย์ยังรับรู้ถึงการมีอยู่ของผู้ที่รัก  จิตใจนั้นก็จะเปิดเผยให้เห็นถึงเจตนาดีแก่คนผู้นั้น ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นใคร ?  มาจากไหน ?  มีสถานะทางสังคม ฐานะหรือสภาพแวดล้อมจะเป็นอย่างไรก็ตาม   ไม่มีสิ่งใดขัดขวางความรู้สึกรักของพวกเขาได้   เมื่อทุกดวงวิญญาณมองเห็นโลกอย่างสดใส เพราะจิตใจของพวกเขาดีงาม  เมื่ออยู่ในห้วงแห่งความรัก   ซึ่งมักถูกบดบังด้วยภาพลวงตาแห่งความรัก บางคนสัมผัสได้ถึงความหวานชื่นของความรักภายใน ขณะที่บางคนสัมผัสได้ถึงความอบอุ่นที่แผ่ซ่านออกมาจากจิตใจได้ 

            เมื่ออยู่ในห้วงรัก มนุษย์ประสบกับความสุขและความสมหวังในช่วงเวลาหนึ่ง   จนกระทั่งต้องพลัดพรากจากคนที่รักด้วยความตาย  สิ่งนี้ก่อให้เกิดทุกข์ทรมาน เมื่อจิตวิญญาณหวนรำลึกถึงสัมผัสแห่งความรักในอดีต     จนกลายเป็นความผูกพันและมโนภาพแห่งความรักไม่เคยเลือนหายไปจากชีวิต เพราะจิตสั่งสมอารมณ์แห่งความรักที่เคยแสดงออกมาและติดอยู่ในอารมณ์นั้น เมื่อชีวิตอ่อนแอ พวกเขาก็มองหาคนที่รักซึ่งคิดว่าเป็นที่พึ่งทางจิตใจของตน   แต่คนรักก็มีชีวิตที่อ่อนแอเช่นกัน ทำให้ความทุกข์ทรมานทวีคูณ  เมื่อมนุษย์มีความรักอยู่แล้ว เมื่อได้กลับชาติมาเกิดใหม่ในโลกมนุษย์  พวกเขาจะตกหลุมรักได้ง่าย เมื่อได้พบเจอกับคนที่หน้าตาดี  ร่าเริง ยิ้มแย้ม  เป็นมิตร และเข้าถึงได้ไม่ยาก แม้จะเป็นเพียงภาพลักษณ์ภายนอกที่แต่งเติมสีสรรค์ก็ตาม 

              เมื่อเรารู้จักกันมากยิ่งขึ้น   เราจะมองเห็นศักยภาพในตัวบุคคลนั้น ไม่ว่าจะเป็นคนติดดิน เรียบง่าย เข้มแข็ง มีน้ำใจ  สร้างสรรค์รอบคอบ ฉลาดหลักแหลมในการใช้ชีวิต และรู้จักว่าควรพูดอะไรและไม่ควรพูดอะไร   เมื่อเรียนรู้ซึ่งกันและกัน ความปรารถนาที่ซ่อนเร้นก็ผุดขึ้นมาในจิตใจ และแสดงอาการออกมาผ่านสีหน้าและแววตาทำให้เกิดความรู้สึกพึงพอใจและเต็มใจที่จะสานต่อสัมพันธ์กัน   ความรักจึงเป็นเรื่องท้าทายสำหรับจิตใจมนุษย์ทุกคนและไม่มีใครหลีกเลี่ยงความท้าทายนี้ได้ อย่างไรก็ตาม ความรักนั้นหาได้ยาก  แม้ว่าคน  ๆ นั้นจะหน้าตาดี ฐานะทางสังคมที่ดี หรือมาจากครอบครัวที่ร่ำรวยก็ตาม     

           แต่บุคคลิกที่แสดงออกผ่านคำพูดและการกระทำนั้น มีลักษณะเฉพาะคือเป็นคนเก็บตัว  ขาดความกระตื้อรือล้นในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น ขาดความสนใจ เพราะไม่รู้จักเคารพและชื่นชมผู้อื่น และเมื่อคุยด้วย สนเห็นความแตกต่างทางความคิดและการดำเนินชีวิต ก็อาจถูกปฏิเสขความรักและกลายเป็นคนไม่ประสบความสำเร็จในความรักไป    หลายคนค้นหาจุดอ่อนในชีวิตและพยายามแก้ไขจุดอ่อนนั้น โดยคิดว่าตัวเองขึ้เหร่   ผิวคล้ำ  ยากจนและไม่เป็นที่ชื่นชอบ เมื่อตระหนักเช่นนี้ พวกเขาก็รีบเรียนหนังสือให้เก่ง หางานดี  ๆ   เก็บเงินทำศัลยกรรม เพื่อให้ตัวเองดูดีขึ้นสวยขึ้น หล่อขึ้น ซื้อบ้านพร้อมที่ดินและคอนโดมิเนี่ยม แต่ก็ยังไม่ประสบความสำเร็จในความรัก เพราะคนที่เขารักไม่ใช่คนที่เขาอยากจรัก และคนที่เขารัก ไม่ใช่คนที่เขาอยากรัก ดังนั้น มนุษย์จะไม่มีวันประสบควาทมสำเร็จในความรักได้  เพียงเพราะรักคนที่ไม่ได้รักตน  

         ในชีวิตของเจ้าชายสิทธัตถะทรงตกหลุมรักเพราะได้พบกับพระนางพิมพา ทั้งสองพระองค์ไ้ด้ ทรงอภิเษกสมรส และประทับอยู่ในวังอย่างมีความสุขในปราสาท ๓ ฤดู เป็นเวลา ๑๓ ปี และมีพระโอรส ๑ พระองค์คือเจ้าชายราหุล ในที่สุดความรักที่สมหวัง และมีความสุขก็กลายเป็นความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส   เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงสละวรรณะกษัตริย์ พระองค์เสียสิทธิ  เสรีภาพและหน้าที่กษัตริย์เพื่อขึ้นครองราชย์สมบัติ และอาจกลับคืนมาสู่สถานะเดิมตามกฎหมายวรรณะ ขนบธรรมและจารีตประเพณีได้ และเสด็จหลบหนีออกผนวชโดยมิได้ร่ำลาผู้ใด แม้แต่พระนางพิมพา ผู้ซึ่งใกล้ชิดกับพระองค์มานานหลายปี พระนางทรงทุกข์ทรมานในพระทัย    เพราะทรงผูกพันกับความรักนั้นและไม่ทราบเหตุผลที่เจ้าชายสิทธัตถะทรงผนวชเป็นพระโพธิสัตว์นั้น

        แม้มนุษย์จะพบรักที่สมหวัง  แต่ก็ไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไป ท้ายที่สุดแล้ว พวกเขาต้องพลัดพรากจากคนที่รัก นำไปสู่ความทุกข์ เช่นเดียวกับความทุกข์ที่เคยประสบในชาติก่อน ๆ  ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาข้างต้น ผู้เขียนจึงเกิดความสงสัยว่าความรักคืออะไร ?  เหตุใดความรักจึงก่อให้เกิดความทุกข์ได้ ผู้เขียนสนใจศึกษาหัวข้อ "ที่ใดมีรัก  ที่นั่นมีทุกข์ในพระไตรปิฎก" โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากแหล่งของความรู้ในพระไตรปิฎก อรรถกถาและงานวิจัยต่าง ๆ  เป็นต้น คำตอบของการเขียนบทความนี้ ช่วยให้ผู้อ่านทุกท่านเข้าใจถึงความรู้และความจริงเกี่ยวกับความรักที่เกิดขึ้นในชีวิตของ ช่วยให้พวกเขาละทิ้งความผูกพันกับคนที่รัก เพื่อแก้ปัญหาชีวิตและหลีกหนีความทุกข์ที่ฝังในใจตัวพวกเขาได้  เป็นต้น