บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ : เหตุใดมนุษย์จึงจำเป็นต้องเรียนรู้ตลอดชีวิต?

Introduction to the Buddhaphumi Philosophy : Why do Humans Need to Learn Throughout Their Lives?

บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ  : เหตุใดมนุษย์จึงจำเป็นต้องเรียนรู้ตลอดชีวิต?

คำสำคัญ:  ปรัชญา,   พุทธภูมิ,  มนุษย์,   การเรียนรู้ตลอดชีวิต

๑.บทนำ:ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา 

   

                    โดยทั่วไปทุกศาสนานั้นย่อมมีคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ของตนเอง           เพื่อรวบรวมคำสอนขององค์ศาสดา  สำหรับใช้เป็นเข็มทิศนำทาง  ในการดำเนินชีวิตอย่างมีความสุขและสร้างความหวังในอนาคตที่ดีกว่า เช่นเดียวกับในพระพุทธศาสนาที่มี "พระไตรปิฎก"  เป็นคัมภีร์ศูนย์รวมแห่งพระธรรมและพระวินัยของพระพุทธเจ้าไว้อย่างครบถ้วนสมบูรณ์         

               หากสืบย้อนร่องรอยทางประวัติเชิงญาณวิทยาหลังจากที่พระพุทธเจ้าตรัสรูถึงความจริงขั้นสูงสุด(ปรมัตถสัจจะ)        อันว่าด้วยกฎธรรมชาติและกฎแห่งกรรมที่ควบคุมมนุษย์ทุกคน   และกรรรมที่เกิดจากการกระทำของตนเอง       พระองค์ได้ทรงเปิดเผยสัจธรรมและเผยแพร่วงกว้างออกไปทั่วอนุทวีปอินเดีย       ทว่าความรู้และปัญญาญาณเหล่านี้         ในช่วงแรกเริ่มถูกบันทึกและธรรมอยู่ภายในกระแสจิตของพระพุทธองค์          และพระอรหันต์ในลักษณะประสบการณ์เฉพาะตน  (Subjective Experience ) ซึ่งเสี่ยงต่อการสูญหายไปพร้อมกับการดับขันธปรินิพพาน

                  ด้วยเหตุนี้ พระอรหันตสาวกในสมัยหลังพุทธกาล  จึงสร้างนวัตกรรมเชิงระบบ         เพื่อรักษาพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าผ่านกระบวนการท่องจำปากเปล่า   โดยวิธีการท่องปากเปล่าที่เรียกว่า  "มุขปาฐะ"   โดยมีพระอรหันต์ ๕๐๐  รูปร่วมกันสังคายนา   ตรวจสอบ   และจัดหมวดหมู่พระธรรมวินัย     ที่ได้สดับตรับฟังมาจากพระอานนท์  และพระอุบาลี        ผู้ซึ่งติดตามใกล้ชิดพระพุทธองค์ตลอด ๔๕ ปี แห่งการเผยแผ่พระพุทธศาสนา        การปะทุขึ้นขึ้นของวิกฤตการณ์ที่พระภิกษุผู้บวชตอนแก่  "พระสุภัททะ"        กล่าวดูหมิ่นพระธรรมวินัย จึงเป็นตัวเร่งให้เกิดการปฐมสังคายนาขึ้น   เพื่อชำระความบริสุทธิ์ของคำสอนก่อนที่ในเวลาต่อมา     จะถูกจารึกเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นอย่างมั่นคง      

               พระไตรปิฎกจึงไม่ได้เป็นเพียงหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันมรดกทางปัญญาของมนุษยชาติเท่านั้น      แต่ยังทำหน้าที่เป็น "องค์ศาสดาแทนพระพุทธเจ้า "และเป็นที่พึ่งสูงสุดของพุทธศาสนิกชนผ่ายเถรวาทในการหยั่งรู้และจำแนกแยกแยะความจริง ๒ ระดับ       คือ "สมมติสัจจะ"  (ความจริงเชิงโครงสร้างสังคม)  และ "ปรมัตถสัจจะ" (ความจริงขั้นสูงสุด)  

              ในมิติทางปรัชญา     มนุษย์บางคนเป็นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาต่างติดอยู่ในกรอบกายภาพที่มี  "อายตนะภายใน"  หรืออินทรีย์ทั้ง ๖   (หู ตา จมูก  ลิ้น  กาย ใจ)    เป็นเครื่องรับรู้ผัสสะ  และสั่งสมเป็น "สัญญา"   (ความจำได้หมายรู้)       แต่ทว่ามนุษย์มีข้อจำกัดทางอายตนะภายใน     และมัมักมีอคติต่อผู้อื่นเนื่องความไม่รู้ (อวิชชา) ของตนเอง  ทำให้มนุษย์ตกอยู่ในมืดมิดทางปัญญา   นักคิดจำนวนมากทั่วโลก       ที่จึงมักอธิบายความจริง  ตามปฎิภาณไหวพริบเฉพาะหน้าหรือ คาดคะเนความจริง      ตามหลักตรรกะ  ที่ได้ยินสืบกันมา (อนุมิติกรรม)       ก่อให้เกิดตรรกะวิบัติและความจริงที่พร่าเลือนขาดความน่าเชื่อถือในสายตาวิญญูชน 

              อย่างไรก็ตาม   ธรรมชาติของมนุษย์มีอายตนะภายในที่จำกัดในการรับรู้เหตุการณ์ต่าง ๆ   เกิดขึ้นในชีวิต และมีอคติต่อผู้อื่นเนื่องจากความไม่รู้ของตนเอง           ซึ่งทำให้ชีวิตมนุษย์เต็มไปด้วยความมืดมน ส่งผลให้มนุษย์ขาดปัญญาในเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้น  และความจริงขั้นปรมัตถ์   เมื่อมนุษย์บางคนในโลกเป็นนักตรรกวิทยาและนักปรัชญา  แต่พวกเขามักแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับความจริงในเรื่องใดเรื่องหนึ่งตามปฏิภาณของตนเองตามหลักเหตุผลหรือคาดคะเนความจริงจากสิ่งที่ได้ยินมา       อย่างไรก็ตาม   ธรรมชาติของมนุษย์มีอายตนะภายในมีข้อจำกัดในการรับรู้เหตุการณ์ต่าง ๆ   และมักจะมีอคติต่อผู้อื่นเนื่องจากความไม่รู้ของตนเอง   ชีวิตของมนุษย์จึงตกอยู่ในความมืดมน   และไม่สามารถใช้เหตุผล  ซึ่งเป็นเครื่องมือของนักปรัชญา   เพื่ออธิบายความจริงของเหตุการณ์ต่าง ๆ  ได้อย่างสมเหตุสมผล    

             ดังนั้นเมื่อนักปรัชญาและนักตรรกะได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิต    ที่สืบทอดกันมาตั้งแต่ก่อนสมัยพุทธกาลจนถึงปัจจุบันนักวิชาการเหล่านั้น    มักจะแสดงความคิดเห็นตามปฏิภาณของตนเอง  ตามหลักเหตุผล  หรือคาดคะเนความจริงจากสิ่งที่ได้ยินมานั้น   การใช้เหตุผลของพวกเขา  บางครั้งก็อาจใช้เหตุผลอธิบายความจริงที่ถูกบ้าง หรือที่ผิดบ้าง        บางครั้งอาจใช้เหตุผลอธิบายความจริงเป็นอย่างนั้นบ้างหรือเป็นอย่างนั้น        เมื่อความจริงของคำตอบของนักปรัชญาและนักตรรกะไม่ชัดเจนว่า    ความจริงของสิ่งนั้นมีความเป็นมาอย่างไรแล้ว  เมื่อวิญญูชนได้ยินเหตุผลของคำตอบของนักตรรกะและนักปรัชญาแล้วย่อมขาดความน่าเชื่อถือ   และไม่สามารถยอมรับว่าเป็นความรู้ที่แท้จริงในเรื่องนั้นได้ 

               ตัวอย่างอันเด่นชัด เช่น เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะได้ยินความคิดเห็นข้อเท็จจริงเกี่ยวกับ  "จัณฑาล"      คือผู้ที่ถูกพระพรหมลงโทษข้อหาฐานกระทำความผิดร้ายแรงต่อคำสอนของศาสนาพราหมณ์ และกฎหมายวรรณะจารีตประเพณีจากร่วมประเวณีกับคนวรรณะอื่น  ส่งผลให้ถูกขับไล่ออกจากสังคมไปตลอดชีวิต   ต้องใช้ชีวิตอย่างไร้ศักดิ์ศรีอยู่ตามท้องถนนในเมืองใหญ่      เช่น  เมืองกบิลพัสดุ์   เมืองเทวทหะ  เมืองพาราณสี  เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะทรงสดับและและเผชิญหน้าหลักฐานเชิงประจักษ์ พระองค์กลับตั้งคำถามเชิงวิพากษ์และแสวงหาทางออกที่เหนือกว่าระบบความคิดเดิม 

             กระบวนการนี้สะท้อนให้เห็นว่า "การเรียนรู้ตลอดชีวิต"   (Life-Long Lerning )      ไม่ใช่เพียงแนวคิดสมัยใหม่ แต่มีรากฐานอันลึกซึ้งในปรัชญาพุทธภูมิผ่านการพัฒนา " พละ ๕"                และ "อริยมรรคมีองค์ ๘     เพื่อรื้อถอน มายาการ ทลายความไม่รู้และขับเคลื่อน  ให้ก้าวพ้นจากห้วงทุกข์อย่างเท่าเทียม  

๒. ความไม่เที่ยงของชีวิต (อนิจจัง) และการแสวงหาปัญญาเพื่อการหลุดพ้น

                 เมื่อนักปรัชญา นักตรรกศาสตร์ ได้เผชิญกับความทุกข์ที่หลังไหลมาจากความไม่เที่ยงแท้ของชีวิต  (อนิจจัง)        ย่อมเกิดแรงผลักดัน      ให้หันมาศึกษาความจริงในปรัชญาพุทธภูมิ            ในก่อนสมัยพุทธกาล   ศาสนาพราหมณ์ดั้งเดิมได้สร้างระบบผลประโยชน์ผ่านพิธีกรรมคุณและบูชายัญ          ส่งต่อความมั่งคั่งให้แก่พราหมณาจารย์ทั้งสายอารยันและมิลักขะ      จนกลายเป็นชนวนเหตุแห่งความขัดแย้งทางการเมืองในหลายภูมิภาค         โดยเฉพาะในแถบแคว้นสักกะและแคว้นโกลิยะ        พราหมณ์ผู้มีอำนาจได้ใช้ "อธิปไตย" ในการบัญญัติกฎหมายและจารีตประเพณีเพื่อปกป้องฐานันดรของตน 

                  ทว่าครูบาอาจารย์ในปรัชญาพุทธภูมินั้น  พระพุทธเจ้าทรงค้นพบกฎธรมชาติว่า         ชีวิตมนุษย์ขับเคลื่อนด้วยกระแสจิตและวิญญาณอันเป็นผลรวมของการกระทำ (กรรม)        หากบุคคลใด กายทุจริต  วจีทุจริตและมโนทุจริต  เช่น   การเบียดเบียนชีวิต     ลักทรัพย์  ล่วงประเวณี  หรือละเมิดศีลธรรม       พลังงานแห่งกรรมนั้น ย่อมสั่งสมและห่อหุ้มจิตใจ    นำพาไปสู่สภาวะแห่งความทุกข์    หรือ      ทุคติภูมิหลังหลังความตาย    ในทางกลับกัน  จิตที่ยังตัณหา ซึ่งแปลว่า อาการความทะยานอยาก  ความดิ้นรนปารถนา         ในความอยากได้ อยากมี และอยากเป็นย่อมผูกมัดมนุษย์ไว้กับ "โลกธรรม ๘ ประการ"   (มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ   เสื่อมยศ  สรรเสริญ นินทา  สุข ทุกข์) ตลอดเวลา

             ในโลกยุคปัจจุบัน ที่ข้อมูลข่าวสารผ่านเครือข่ายอินเตอร์เน็ต  อย่างรวดเร็ว         มนุษย์มักแสดงความคิดเห็นและสร้างภาพจำในใจ (จินตภาพ)     ผ่านสื่อสังคมออนไลน์   ซึ่งหลายครั้งการด้อยค่า ปะทะคารม  หรือละเมิดศีลธรรมและกฎหมายบ้านเมือง    การจะก้าวข้ามสิ่งเหล่านี้   มนุษย์จึงจำเป็นต้องพัฒนา "ปัญญาหยั่งรู้"       ซึ่งไม่ได้ถึงวิชาการทางโลก      แต่คือเข้าใจอย่างถ่องแท้ ในธรรมชาติของชีวิต

                  เมื่อพราหมณ์อารยันบางกลุ่มเห็นแก่ตัวและต้องการรักษาผลประโยชน์การบูชา        พวกเขาจึงใช้อำนาจอธิปไตยในการบัญญัติกฎหมายเพื่อปกป้องผลประโยชน์ของตน   เมื่อผู้เขียนได้ศึกษาค้นคว้าในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณแล้ว   ผู้เขียนได้ฟังข้อเท็จจริงเบื้องต้นว่าเมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้กฎธรรมชาติของชีวิต  มนุษย์ทุกคนมีวิญญาณเป็นตัวตนที่แท้จริง  เมื่อตาย ไป  ก็ยังมีชีวิตหลังความตาย วิญญาณจะออกจากร่างไปเกิดในภพอื่นตามกรรมของตน สมมติว่าบุคคลใดทำผิดศีลธรรม  และละเมิดกฎหมายด้วยการฆ่าผู้อื่น  ลักทรัพย์  ล่วงประเวณี  ดูหมิ่นผู้อื่น            แสวงหาความสุขจากการดื่มสุราและเสพยา เป็นต้น เมื่อทำกรรมสำเร็จ     อารมณ์กรรมนั้นจะสั่งสมในจิตใจและห่อหุ้มจิตไว้เช่นนั้น ตามคำสอนของพระเจ้าถือว่ากรรมนั้น เป็นกายทุจริต  วจีทุจริต และมโนทุจริตแล้ว  เมื่อตายไปก็จะเกิดในทุคติภูมิคือภูมิที่ถือว่าไปเกิดแล้ว  มีความทุกข์ความลำบากที่เรียกว่า "นรก"   เป็นต้น

            การแสวงหาปัญญาจึงเป็นกิจการเรียนรู้ที่ไม่สิ้นสุด     คุณภาพชีวิต และจิตใจที่เข้มแข็งจะเกิดขึ้นได้ผ่านการฝึกฝนสมาธิ    การรักษาเป้าหมายของชีวิตอย่างเด็ดเดี่ยว          และการวางตนอย่างอ่อนน้อม  ถ่อมตน ท่ามกลางโลกภายนอกมหาวิทยาลัย ที่เต็มไปด้วยปัญหาต่าง ๆ  และการเผชิญหน้ากับความไม่คุ้นเคย การทำงาน  และการเรียนรู้ จึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการพิสูจน์คุณค่าและศักยภาพภายในของมนุษย์ทุกคน   

๓. การเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องในแกนพุทธภูมิ

                    พระพุทธเจ้าทรงเน้นย้ำถึงความสำคัญของปัญญาในการช่วยเหลือมนุษย์ชาติหลุดพ้นจากวัฏสงสารแห่งการเกิด   แก่ เจ็บ ตาย  ปัญญาที่หยั่งรู้ไม่ได้หมายถึงเพียงความรู้ทางโลก     แต่หมายถึงความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในธรรมชาติของชีวิต      สัจธรรมและความว่างเปล่า การแสวงหาปัญญาที่หยั่งรู้จึงเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ไม่สิ้นสุด   ยิ่งเรารู้มากเท่าไหร่            เราก็ยิ่งเข้าใจสัจธรรมของชีวิตและเส้นทางสู่การหลุดพ้นจากทุกข์มากขึ้น   ตัวอย่างเช่น     การเรียนรู้เกี่ยวกับจิตวิทยา  ช่วยให้เราเข้าใจธรรมชาติของจิตใจ        และจัดการอารมณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ นำไปสู่ความสุขและความสงบในชีวิต ในทำนองเดียวกัน  การศึกษาหลักธรรมทางพุทธศาสนาหรือปรัชญาอื่น ๆ       เพื่อเพิ่มพูนปัญญาและนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิประจำวัน       เช่น  การฝึกสมาธิ การทำจิตใจให้สงบ  หรือการพัฒนาคุณธรรมต่าง ๆ  นั้นเป็นสิ่งสำคัญ

               อย่างไรก็ตาม การบรรลุความปรารถนาด้วยความพยายามทั้งหมดนั้น ไม่ใช่เรื่องง่าย  มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตทางสังคมที่ได้รับ ทำให้มนุษย์ถูกครอบงำด้วยโลกธรรม ๘ ประการอยู่ตลอดเวลา      สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นจากการได้ยินคำดูถูก    หรือคำพูดไม่ให้เกียรติจากเพื่อนมนุษย์ในระหว่างกิจกรรมทางสังคม      งานเกี่ยวข้องกับการทำงาน และจากการรับรู้เกี่ยวกับ   เสื้อผ้า   อาหาร และที่อยู่อาศัยเป็นต้น  นอกจากนี้ยังรวมถึงการใช้สื่อสังคมออนไลน์        เพื่อแสดงความคิดเห็นในเว็บไซต์ต่าง ๆ โดยอาศัยจินตนาการและสื่อสารด้วยการเขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ที่ส่งผลต่อจิตใจอยู่ตลอดเวลา   ดังนั้นมนุษย์จึงต้องมีความแน่วแน่ในเป้าหมาย  และความฝันในชีวิตมีความมั่นคงทางอารมณ์ที่ไม่หวั่นไหวต่อความท้าทายภายนอก  การกระทำด้วยความเพียรพยายามอย่างไม่ย่อท้อและควบคุมตนเองได้ 

              การมองโลกด้วยทัศนะคติที่ดีจะเผยให้เห็นโอกาสในชีวิตเสมอ กล่าวคือความรู้ในระดับต่างๆที่เก็บซ่อนไว้ในจิตใจของเรา     ยังไม่มีราคาค่างวดอะไร เพราะยังไม่ได้นำความรู้อยู่ในจิตไปใช้ทำงานที่มีอัตราค่าจ้างเป็นรายเดือน      หรือรายวันแล้วแต่ตนจะเลือกเอา  ชีวิตมนุษย์เริ่มต้นอีกครั้งที่จะหางานทำ    เพื่อนำรายได้มาใช้จ่ายให้ตนเองมีชีวิตรอด ไม่ต้องเป็นภาระของคนในครอบครัวอีกต่อไป      การเผชิญโลกนอกมหาวิทยาลัย   เป็นสิ่งที่ต้องก้าวเดินไปหาคนแปลกหน้า ต้องอยู่ให้ได้กับคนไม่คุ้นเคย คิดหาเหตุผลของของคำตอบของชีวิต  ที่ทุกคนต้องเผชิญกับปัญหาจรเข้ามาสู่ชีวิตอยู่เสมอ    คุณภาพของชีวิตในความเข้มแข็งของจิตให้มีสมาธิมีความบริสุทธิใจปราศจากกิเลส    วางชีวิตให้อ่อนน้อมถ่อมตน  และมั่นคงไม่หวั่นไหวในปัญหาในการทำงานที่จรเข้ามาสู่ชีวิตตลอดเวลา เป็นต้น   มนุษย์ทุกคนต้องการความสำเร็จในการทำงานเพราะการทำงานแสดงออกถึงคุณภาพของชีวิตมนุษย์ทุกคนให้ผู้อื่นยอมรับในตัวตนของตน  

•            ทักษะการทำงานเชิงระบบและการจดบันทึก:   การเรียนรู้วิธีการทำงานจริงจากพระธรรมวิทยากรรุ่นพี่ การจัดลำดับหัวข้อบรรยายในแต่ละวัน และความแม่นยำในบทสวดมนต์เฉพาะของพุทธสถานแต่ละแห่ง  
•            ทักษะการคิดวิเคราะห์และสังเกตบริบทสังคม :  ความสามารถในการตอบคำถามเชิงลึกของผู้แสวงบุญ เช่น การวิเคราะห์โครงสร้างวรรณะในอินเดีย  ปัจจุบันผ่านสีผิว  นามสกุล  หรือชื่อกลาง  
•         ทักษะการถ่ายทอดและการสื่อสารระดับสูง :  การแปลงองค์ความรู้ที่เป็นนามธรรมในจิตใจ ให้ออกมาเป็นรูปธรรมที่ทรงพลัง น่าเลื่อมใส และสร้างความประทับใจ แก่ผู้ฟัง เพื่อขจัดความประหม่า
•         บรรยายวิชาการทางพระพุทธศาสนา เป็นเรื่องสำคัญ แม้จะเป็นคนผู้ศึกษาเรียนรู้มามากก็ตามถ้าหากหากใช้ความรู้ไม่เป็นถ่ายทอดมิได้ เพราะเป็นประหม่า ไม่ค่อยมั่นใจในตนเอง พูดผิดติดขัดเป็นประจำ ยากประสบความสำเร็จในการสื่อสารกับผู้อื่นให้เกิดความประทับใจได้  ศักยภาพของความรู้เป็นนามธรรมที่สั่งสมอยู่ในอยู่จิตของมนุษย์ทุกคน โดยมนุษย์ไม่รู้ว่าใครมากน้อยกว่าใครเท่าไหร่ ต้องใช้ทักษะในการทำงานเป็นเครื่องมือวัดคุณภาพของคน 

•         ทักษะการใช้เทคโนโลยี่สารสนเทศและอินเตอร์เน็ต :    การแสวงหาข้อมูลและประสบการณ์แชร์จากสื่อออนไลน์ เพื่อนำมาประยุกต์และปรับปรุงการบรรยายให้ทันสมัย  
•          ภาวะผู้นำทางจิตวิญญาณและการบริหารจัดการ : ความสามารถในการแก้ปัญหาเฉพาะ เช่น ความล่าช้า ของการเดินทาง หรือการประสานงานท่ามกลางคณะแสวงบุญจำนวนมาก 
•             ประสบการณ์ตรงของผู้เขียนในการเดินทางไปศึกษาต่อระดับบัณฑิตศึกษา (ปริญญาโทและปริญญาเอก)  ณ  คณะศิลปศาสตร์มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู (Banaras Hindu University)   เมืองพาราณสี รัฐอุตตรประเทศ ในสาธารณรัฐอินเดียนั้น เป็นจุดเปลี่ยนผ่านสำคัญในการค้นพบตัวเอง  การก้าวสู่มาตภูมิ แห่งพระพุทธศาสนา เกิดความเข้าใจให้ละทิ้งความรู้ความเข้าใจเดิม เพื่อเปิดรับและแสวงหาความรู้อย่างถ่องแท้   
•         จากเดิมการศึกษาพุทธศาสตรในมหาวิทยาลัยสงฆ์ไทยระดับปริญญาตรี  มีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อนำความรู้มาใช้แสดงพระธรรมเทศนา  เพื่ออบรมสั่งสอนฆราวาสในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เช่น วันธรรมสวนะเท่านั้น  ทว่าเมื่อก้าวเข้าสู่พื้นที่จริง ณ สังเวชนียสถานทั้ง  ๔  แห่ง (ประสูติ ตรัสรู้ แสดงปฐมเทศนา ปรินิพพาน) ในสาธารณรัฐอินเดียและสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเนปาลนั้น สายตาเชิงปรัชญาของผู้เขียนจึงเปลี่ยนไป  การก้าวเดินทางตามรอยของพระพุทธองค์  ผู้ทรงสละฐานันดรกษัตริย์เพื่อแสวงหาสัจธรรม ได้จุดประกายให้เกิดปณิธานในการทำหน้าที่เป็น  "พระธรรมวิทยากร"   เพื่อชึ้นทางทางสว่างให้แก่ผู้แสวงบุญ 

           การเดินทางเข้าออกและบรรยาย  ณ  สังเวชนียสถานปีละหลายครั้ง ก่อให้เกิดการตกผลึกความรู้จากการปฏิบัติจริง (Action Learning) กลายเป็น "สัญญา"  สถิตอยู่ในกระแสวิญญาณอย่างลุมลึก  และเมื่อใดก็ตามที่เกิดภาวะ "นิพพิทา"  หรือความเหนื่อยล้า อ่อนแรงจากการทำงาน หนัก จิตใจย่อมเตือนให้หยุดพัก  เพื่อศึกษาหาความรู้และเติมเต็มปัญญาชุดใหม่ ๆ  

           บทสรุปของการเรียนรู้ตลอดชีวิตในปรัชญาพุทธภูมิ จึงไม่ใช่การใบปริญญาหรือชื่อเสียง ทว่าคือการลับปัญญาญาณให้คมอยู่เสมอ เพื่อแปรเปลี่ยนความรู้ความเข้าใจนั้นให้กลายเป็นคุณประโยชน์และประทีปส่องทางให้แก่เพื่อนมนุษย์ ตั้งพระราชปณิธานแห่งองค์พระสัมมาสัมพุ?เจ้านั่นเอง