บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ : ชีวิตคือการต่อสู้กับตนเอง

 Introduction  to  Buddhaphumi philosophy: Life is  a  Struggle   With Oneself 

คำสำคัญ   ชีวิต  การต่อสู้ ตนเอง  ปรัชญาพุทธภูมิ

       

บทนำ

           โดยทั่วไป  ตามแนวคิดทางปรัชญาพุทธศาสนา   ซึวิตมนุษย์คือ การเดินทางอันยาวนานของจิตวิญญาณผ่านวัฏสงสารจนกระทั้งบรรลุเป้าหมายสูงสุดคือนิพพาน ซึ่งเป็นการหลุดพ้นจากวัฏสงสารอันไม่สิ้นสุด อย่างไรก็ตาม เส้นทางนี้เต็มไปด้วยอุปสรรคและความท้าทายใหม่ ๆ  ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง  อุปสรรคที่ยิ่งใหญ่ที่สุดสำหรับมนุษยชาติไม่ใช่ปัจจัยภายนอก แต่เป็นปัจจัยภายใน ความสำคัญของการต่อสู้กับตนเอง    ดังที่กล่าวไว้ในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยคือการเข้าใจธรรมชาติของจิตใจตนเอง ซึ่งถูกครอบงำด้วยกิเลสต่าง  ๆ   เช่น ความโลภ     ความโกรธ ความหลง และความยึดติดกิเลสเหล่านี้ เปรียบเสมือนโซ่ตรวนที่ผูกมัดเราไว้กับความทุกข์     ขัดขวางไม่ให้เราบรรลุถึงความสุขที่แท้จริงได้ ดังนั้น การต่อสู้กับตนเองจึงเกี่ยวข้องกับการชำระจิตใจให้บริสุทธิ์  การปล่อยวางความยึดติดและการบ่มเพาะคุณธรรมต่าง ๆ  เช่น เมตตา กรุณา มุทิตา  ปิติยินดีและอุเบิกขา   การปฏิบัติธรรมด้วยความเชื่อมั่นในตนเอง  ความอดทน ความมีสติ  และการทำสมาธิ เป็นสิ่งสำคัญยิ่งในการสร้างปัญญาเพื่อชำระจิตใจให้บริสุทธิ์จากกิเลส 

            การเดินทางนี้ไม่ใช่เรื่อง่าย  แต่คุ้มค่าเพราะผลลัพท์คือการหลุดพ้นจากความทุกข์และการบรรลุนิพพาน ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิตตามปรัชญาพุทธภูมิ   แนวคิดเรื่องการต่อสู่กับตนเองนั้น   มาจากคำสอนของพระพุทธเจ้า  ผู้ทรงเน้นการพัฒนาจิตใจ การตระหนักรู้ในตนเองและการปล่อยวาง พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่าสาเหตุแห่งความทุกข์คือกิเลส และการขจัดกิเลสเหล่านั้น คือ หนทางสู่ความสุข ตลอดประวัติศาสตร์ที่ยาวนานกว่า ๒,๕๐๐  ปี  พระภิกษุสงฆ์ และผู้ปฏิบัติธรรมทั้งหลาย ได้ยึดถือคำสอนของพระพุทธเจ้านำมาประยุกต์ใช้ในการฝึกฝนตนเอง  พัฒนารูปแบบการปฏิบัติธรรมที่หลากหลาย  เพื่อช่วยให้ผู้คนต่อสู้กับกิเลสและบรรลุเป้าหมายสูงสุด   

             แนวคิดนี้แพร่กระจายไปทั่วโลกและได้รับการตีความ และนำไปใช้ในบริบทต่าง  ๆ อย่างไรก็ตาม แก่นแท้ของการต่อสู้กับตนเอง ยังคงเป็นหลักการสำคัญในการแสวงหาความสุข และการหลุดพ้นจากความทุกข์ในปรัชญาพุทธภูมิ การตรัสรู้ของพระโพธิสัตว์สิทธัตถะสอนบางคนว่า   พวกเขาเป็นมนุษย์ที่ประกอบด้วยร่างกายและจิตใจ ทุกคนเกิดมาพร้อมกับข้อจำกัดในการรับรู้ชีวิตผ่านอายตนะภายใน แต่ละคนมีจุดแข็งและจุดอ่อนของตนเอง ไม่มีชีวิตของใครสมบูรณ์แบบ บางคนมีทรัพย์สิน และความสะดวกสบายมากมาย แต่ไม่มีความสุขเพราะไม่พอใจในสิ่งที่ตนมีเนื่องจากความปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้นย่อมเกิดความทุกข์ บางคนเกิดมาจน แต่มีความสุขมาก เพราะพอใจในสิ่งที่ตนเป็นเนื่องจากปรารถนาสิ่งใดแล้วได้สิ่งนั้น     บางคนเกิดมาพร้อมกับความมั่งคั่ง อัญมณี ทองคำ และความสะดวกสบายอื่น ๆ      คนรับใช้จำนวนมาก พร้อมที่จะรับใช้และเอาใจนายเสมอ    แม้ในวัยชรา พวกเขาอาจตายอย่างโดดเดี่ยวเพราะพี่น้องเสียชีวิตไปหมดแล้ว หรือลูก  ๆ  ทอดทิ้งพวกเขาไป   โดยไม่สอนให้พวกเขากตัญญูต่อพ่อแม่ ลูุงป้าน้า อาหรือเพื่อน  ๆ   ที่เคยรักและห่วงใยพวกเขา  เมื่ออายุมากขึ้น พวกเขาก็ไม่สามารถไปมาหาสู่กันได้อีกต่อไป    เมื่อใครบางคนจากไปก่อนเรา เราจะใช้ชีวิตที่เหลืออยู่อย่างสงบสุขและไร้กังวลอย่างไร ?   

             ในขณะเรายังมีชีวิตอยู่  ร่างกายของเรายังแข็งแรงและเรามักจะใช้ชีวิตอย่างมีสุขภาพดี    ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บและรายล้อมไปด้วยผู้อื่น  ชีวิตเช่นนี้เป็นประโยชน์ต่อพวกเขา เช่น การให้เงินแก่พวกเขา เราต้องพัฒนาศักยภาพชีวิตของเรา เพื่อเสริมสร้างจิตใจและอดทนต่อความท้าทายของชีวิต เราเรียนรู้จากผู้อื่นว่า คนประสบความสำเร็จในชีวิต อาจไม่ประสบความสำเร็จไปเสมอ     โครงการต่อไปของพวกเขาอาจล้มเหลว ทำให้พวกเขาหมดตัว   มีตัวอย่างมากมายในสังคม แม้แต่นักเขียนชื่อดังระดับโลกก็ยังฆ่าตัวตายและแบ่งปันเรื่องราวของพวกเขา เป็นอุทาหรณ์สำหรับผู้ทะเยอทะยานเกินไปและอ่อนไหวต่อเรื่องทางโลกมากเกินไป นี่คือ สัจธรรมของปรากฎการณ์ทางสังคมของการแข่งขันที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง   

            การเรียนพระพุทธศาสนาได้สอนหลักการสำคัญที่พระพุทธเจ้าทรงมอบให้แก่มนุษยชาติ คือ การมีสติ และการไม่ประมาทในชีวิต  เพราะร่างกายของผู้เขียนนั้นไม่เที่ยงและเสื่อมโทรมอยู่เสมอ  มนุษย์จึงจำเป็นต้องบริโภคอาหาร เพื่อบำรุงร่างกายและจิตใจ นอกจากนี้ มนุษย์ต้องแสวงหาปัจจัยอื่น ๆ ที่ส่งเสริมชีวิต    นำไปสู่ความสำเร็จและก้าวหน้าในการทำงาน  เป็นต้น   การทำสมาธิเป็นสิ่งจำเป็นในชีวิต  ช่วยให้มนุษย์เอาชนะความกลัว     เมื่อพวกเขามีสมาธิ พวกเขารู้สึกมั่นคงและไม่หวั่นไหว  เมื่อเผชิญหน้ากับผู้คนที่มีบุคคลิกแตกต่างกัน การพัฒนาความกล้าหาญเป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับทุกคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสื่อสารกับผู้อื่นในสังคม    การใช้ชีวิตอย่างเป็นส่วนตัวมากเกินไป แม้จะเป็นประโยชน์ในการลดความขัดแย้ง  แต่ก็ขาดทักษะด้านมนุษย์สัมพันธ์กับผู้อื่น และทำให้การตัดสินใจเป็นเรื่องยาก แม้ว่าเราจะพยายามเพื่อความก้าวหน้าในชีวิต เราก็ยังกลัวที่จะทำความผิดพลาด หรือล้มเหลวในการบรรลุเป้าหมาย นี่เป็นปัญหาพื้นฐานที่ส่งผลกระทบต่อทุกคน ไม่มีใครสามารถหลีกพ้นความคิดด้านลบได้  ดังนั้น ความกลัวจึงเป็นปัญหาต่อคุณภาพชีวิตของทุกคนในวัยเด็ก ชีวิตผู้เขียนเต็มไปด้วยจินตนาการและความฝันกลางวันมาก  พวกเขาเพลิดเพลินกับชีวิตในโลกแห่งจินตนาการของตนเอง    จนถึงขั้นไม่สนใจโลกภายนอก พวกเขาพบว่าการเข้าถึงโลกแห่งจินตนาการของตนเองนั้นเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา    กลายเป็นข้อจำกัดของชีวิต ในขณะที่เราต้องค้นหาตัวตนของตัวเองอย่างไม่สิ้นสุด    

          เมื่อผู้เขียนได้เห็นการทำงานของนักเทศน์ทางพุทธศาสนาที่บรรยายเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย ตามเส้นทางแสวงบุญเป็นเวลานานหลายชั่วโมง โดยมักจะอยู่จนถึงเกือบ ๒๑.๐๐ฯ.หรือ ๒๒.๐๐ น.  ในแต่ละทุกวันและตื่นแต่เช้าเพื่อเดินทางไปยังเมืองอื่นจนกว่าโปรแกรมแสวงบุญ ณ สังเวชนียสถานจะเสร็จสมบูรณ์ ผู้เขียนรู้สึกชื่นชมอย่างยิ่งต่อการทุ่มเทที่ไม่ย่อท้อของพวกเขา เมื่อผู้เขียนมีโอกาสได้บรรยาย  ณ  สถานที่สำคัญทางพุทธศาสนา  ผู้เขียนก็แทบจะไม่ปฏิเสข เพราะเป็นเรื่องที่ผู้เขียนรู้อยู่แล้ว ผู้เขียนเพียงแค่จดจำเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น  ณ  สถานที่ทางพุทธศาสนาแต่ละแห่งในสมัยพุทธกาล   การบรรยายบ่อยครั้งช่วยพัฒนาทักษะการพูดของผู้เขียนทำให้เห็นภาพของเรื่องราว  ณ สถานที่ทางพุทธศาสนาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น  ลดความประหม่า และรู้สึกมั่นใจมากขึ้น ความรู้ของเราก็ละเอียดมากขึ้น ความคิดที่คับแคบก่อนหน้านี่ก็หายไปอย่างสิ้นเชิง และความรู้สึกปิติยินดี ก็เกิดขึ้นในใจของผู้เขียน  เมื่อได้เห็นผู้แสวงบุญประกอบพิธีกรรมทางศาสนาอย่างมีความสุขในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทางพุทธศาสนา  เพราะเส้นทางแสวงบุญในสมัยนั้นยังไม่ได้รับการพัฒนาด้วยบริการรถโดยสารที่สะดวกสบายเหมือน ถนนเหล่านั้นมีขนาดเล็กและลาดยางบางมากมีความยาวเพียง ๒๐๐ กิโลเมตร ซึ่งอาจใช้เวลาเดินทางเกือบ ๑๐-๑๒ ชั่วโมงเนื่องจากการจราจรหนาแน่น รถบรรทุกสิบล้อที่ขนส่งสินค้าไปมาระหว่างรัฐอุตตรประเทศกับรัฐพิหาร          

สวนลุมพินีสถานที่ประสูติของเจ้าชายสิทธัตถะ เนปาล 

           ชีวิตขอ'มนุษย์ทุกคนมีจิตวิญญาณล้วนตั้งอยู่บนพื้นฐานของจิตวิญญาณ ดังนั้น จุดอ่อนและจุดแข็งของชีวิต จึงอยู่ที่จิตใจของมนุษย์  ที่แสดงออกผ่านทางสีหน้า ภาษากายและบุคคลิกภาพที่แต่ละคนที่แสดงต่อผู้อื่นได้บุคคลที่อ่อนแอมักมีบุคคลิกที่โลเล ไม่เด็ดขาด  ลังเลที่จะตัดสินใจแม้แต่เรื่องง่าย ๆ   พวกเขามักมีความกลัวโดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อต้องสื่อสารต่อหน้าผู้คนนับร้อยคน พวกเขาจะประหม่า ตกใจง่าย และกลัวที่ผิดพลาดในการสื่อสาร จนกลายเป็นเป้าหมายของการเยาะเย้ยและดูถูกเป็นเวลานานหลายวัน พวกเขาขาดความมั่นใจตนเอง แยกตัวออกจากสั่งคมและหาความสุขในโลกส่วนตัว    ผู้คนเหล่านี้มีจำนวนเพิ่มขึ้นในยุคปัจจุบัน  และใช้ชีวิตอยู่กับโทรศัพท์มือถือเป็นเวลานาน  นำไปสู่ความเครียดจากการนอนดึก การเหม่อลอยมากเกินไป และการถูกเยาะเย้ย พวกเขาขาดความอดทนต่อความท้าทายของชีวิต และทักษะการสื่อสารและทักษะระหว่างบุคคลจะลดลงตามอายุ

            ในชีวิตจริงนั้นเราไม่ได้ต่อสู้กับกิเลสภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่กิเลสเหล่านี้ไม่อาจน่ากลัวนีก เพราะเราสามารถหลีกเลี่ยงจากการเผชิญหน้าได้    อย่างไรก็ตามกิเลสภายในน่ากลัวยิ่งกว่า เพราะมันสั่งสมอยู่ภายในตัวเรา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กิเลสแห่งความกลัว เป็นข้อจำกัดที่สำคัญในชีวิตของเรา  และเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุความฝัน การฝึกฝนความอดทนและขจัดข้อจำกัดเหล่านี้ในจิตใจ เป็นสิ่งที่เราต้องทำอยู่เสมอ  ชีวิตของผู้เขียนครั้งหนึ่งเคยประหม่า ขาดความมั่นใจในตนเอง  สมาธิสั้น และพูดติดอ่าง ทำให้ลังเล  แต่ข้อจำกัดเหล่านี้ถูกเอาชนะได้ด้วยความกล้าหาญและการเผชิญกับความท้าทายในการทำงาน สิ่งนี้นำไปสู่โอกาสจากครูอาจารย์หลายท่านและเพื่อนสหธรรมิกหลายท่านที่ไว้วางใจให้ผู้เขียนรับผิดชอบงานต่าง ๆ    โดยตระหนักถึงศักยภาพในการอธิบายความรู้และสนับสนุนให้ผู้เขียนพูดและสื่อสารได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้น  ชีวิตที่เต็มไปด้วยความกลัว   ก็ยิ่งทำให้ความกลัวนั้นคงอยู่และทำลายโอกาสอันมีค่า ดินแดนศักดิ์สิทธิ์ทางพระพุทธศาสนาตามที่พระพุทธเจ้าทรงประทานไว้ ได้มอบเวทีที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลกแก่ผู้เขียนในการพัฒนาศักยภาพและเอาชนะข้อจำกัดของชีวิตได้  เป็นต้น