บทนำสู่พระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิคือใครในปรัชญาพุทธภูมิ

บทนำสู่"พระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิ" ในปรัชญาพุทธภูมิ     

Intruduction  to The Dharma Preachers of the Buddhaland in Buddhaphumi Philosophy 

ผู้แต่ง   พระครูวิสุทธิมงคลบัณฑิต,ผศ.ดร. อาจารย์ประจำหลักสูตรพุทธศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาปรัชญา

บทคัดย่อ (Abstract)

                   บทความนี้นำเสนอแนวคิดเชิงปรัชญาพุทธภูมิว่าด้วยบทบาทและอัตลักษณ์ของ  "พระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิ"     (The Dhamma Preachers of the Buddhaland)  ซึ่งก็คือพระภิกษุปฏิบัติหน้าที่พระธรรมทูต             และผู้อำนวยความสะดวกในสังเวชนียสถานทั้ง ๔ ตำบลในประเทศอินเดียและเนปาล  เนื้อหาครอบคลุมการเปลี่ยน        ผ่านจากการจาริกทางกายภาพสู่สัจธรรมทางจิตวิญญาณ        การเผชิญกับความท้าทายทางร่างกายบนเส้นทางจาริกขัดเกลา  "พละ๕"       และเป็นสะพานเชื่อมศรัทธาผ่านการบรรยายพุทธประวัติ นำสวดมนต์    นั่งสมาธิภาวนา ตลอดจนการถอดบทเรียนผ่านการตั้งข้อสงสัยเชิงปรัชญา (Philosophy Inquiry)  เพื่อเปลี่ยนโบราณสถานอันนิ่งสงบให้กลายเป็นื้นที่แห่งปัญญาและความอิ่มเอิบใจแก่ผู้แสวงบุญ

 

๑.บทนำ บทนำสู่พระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิคือใครในปรัชญาพุทธภูมิ   

                       เมื่อเอ่ยถึง "ดินแดนพุทธภูมิ"  (ในปัจจุบันคือประเทศอินเดีย      และเนปาล)  หลายคนมักมองว่า   เป็นเพียงดินแดนโบราณที่เต็มไปด้วยซากอิฐหินปูน   หรือเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่ปราศจากชีวิตชีวาทว่าในมิติของปรัชญาพุทธภูมิ       พุทธสถานทั้ง ๔ ตำบลไม่ได้เป็นเพียงแค่โบราณสถาน    หากแต่เป็น "มหาวิทยาลัยแห่งชีวิต"    อันยิ่งใหญ่ที่ซึ่งร่องรอยแห่งกาลเวลา กำลังเตือนสติมนุษยชาติถึงสัจธรรมความจริง

และท่ามกลางความเวิ้งว้าง         ซากโบราณสถานเหล่านั้นบุคคลผู้ทำหน้าที่เชื่อมโยงอดีตอันศักดิ์สิทธิ์เข้ากับปัจจุบัน     จิตผู้แสวงบุญ ก็คือ พระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิ"      หรือพระธรรมทูต ผู้ทำหน้าที่ขับเคลื่อนธรรมะกลางแดดลมอันร้อนละอุ

๒.ความเป็นมา  (Historical & Existential  Background) 

            ในอดีตก่อนพุทธกาล  สังคมอินเดียถูกครอบงำด้วยระบบวรรณะและความกลัวในสิ่งเร้นลับ             ซึ่งพราหมณ์อารยัน ใช้เป็นเครื่องมือผูกขาดอำนาจและปิดกั้นโอกาสในการพัฒนาจิตวิญญาณของมนุษย์แต่เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอุบัติขึ้น       พระองค์ทรงทลายกรอบจารีตอันมืดบอด เหล่านั้นด้วยอริยมรรคมีองค์ ๘ "

การเดินทางไปปฏิบัติศาสนกิจในฐานะ"พระธรรมทูต" ณ     ดินแดนพุทธภูมิในยุคปัจจุบัน นั้น  จึงเป็นการสืบสานปณิธานในการรื้อฟื้น "แสงสว่างแห่งปัญญา"  ท่ามกลางความท้าทายทางกายภาพ ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางไปสู่สังเวชนียสถานเป็นระยะทางนับพัน          ๑,๒๐๐   กิโลเมตร     ความแปรปรวนของสภาพอากาศและความเหนื่อยล้าของสังขาร    สิ่งเหล่านี้มิได้เป็นอุปสรรค    แต่กลับเป็น "เป้าหลอมหล่อหลอมทางจิตวิญญาณ" ที่ขัดเกลา "พละห้า" ( ศรัทธา   วิริยะ สติ  สมาธิและปัญญา) ให้แก่ผู้ปฏิบัติเอง  ก่อนที่จะส่งกระแสแห่งศรัทธาไปสู่ผู้แสวงบุญ 

๓.ความสำคัญเชิงปรัชญา (Philosophyical  Inquiry)

              การทำความเข้าจากบทบาท  หน้าที่และบริบทแวดล้อมของพระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิ ผ่านมุมองปรัชญาพุทธภูมิ สะท้อนสาระสำคัญที่ลึกซึ้ง ๓   ประการ ที่ควรค่าแก่การศึกษาค้นคว้า ดังนี้  

        ๓.๑    คุณค่าที่แท้จริงของพุทธสถาน  เมื่อรับรู้เรื่องราวของพุทธสถานเราก็เกิดความสงสัยว่าเกิดขึ้นจากสิ่งใดระหว่างหลักฐานทางโบราณคดีที่จับต้องได้   หรือเกิดขึ้นจากการสร้างความหมายผ่านถ้อยคำและการนำปฏิบัติบูชาของพระธรรมทูต ? 

 

        ๔.๒การบริหารการข้อจำกัด เมื่อพระธรรมทูตจะบริการจัดการ "ข้อจำกัดทางกายภาพ(อายตนะภายใน) " ควบคู่กับ "ความแท้จริงในพระคัมภีร์"ได้อย่างไร  ?   ในเมื่อชีวิตต้องเผชิญความเสื่อมทางร่างกาย   ทว่าต้องส่งมอบธรรมะอันเป็นอมตะ และเข้าใจง่ายแก่ผู้แสวงบุญ  ?  

        ๔.๓ อัตลักษณ์และกลไพุทธวิธี    :   โครงสร้างอัตลักษณ์ของพระนักเทศน์แห่งพุทธภูมิคืออะไร ?       กลไกใดที่เปลี่ยนความล้าจากการเดินทางให้กลายเป็นความอิ่มเอิบในกระแสธารแห่งศรัทธาได้อย่างเป็นรูปธรรม  ?

๔.มิติแห่งการรับรู้โอกาสและภารกิจแห่งพระธรรมทูต

                  แม้มนุษย์จะรับรู้ข้อมูลจากปรากฎการณ์ธรรมชาติและสังคม แต่การรับรู้ผ่านอายตนะภายในมักถูกบดบังด้วยอคติ        ความโง่เขลา   ความเกลียดชัง ความกลัว  และความชอบส่วนตน มนุษย์จึงติดอยู่ในระดับประสาทสัมผัส    ต่างจากความรู้ขั้นญาณทัศนะ ที่อยู่นอกเหนือขอบเขตประสาทสัมผัสทั่วไป   ในสมัยก่อนพุทธกาล   พราหมณ์อารยันใช้อำนาจอธิปไตยและระบบวรรณะผูกขาดการประกอบพิธีกรรม    เพื่อประโยชน์ทางสังคมและการเมือง        ได้ตัดโอกาสในการศึกษาของมนุษย์ทำให้ชีวิตมนูษย์ตกอยู่ในความมืดมน 

                  ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ คำว่า "โอกาส" หมายถึง  ช่อง ทาง เวลาที่เหมาะ  หรือจังหวะ      มนุษย์เป็นสัตว์สังคมที่มีตัณหาเป็นเครื่องนำทาง    การได้รับโอกาสหรือการสร้างโอกาสให้กับตนเองจึงเป็นประเด็นสำคัญ  ความรู้จากสถาบันการศึกษา อาจเป็นเครื่องมือ แสวงหาความมั่งคั่งทางโลก  แต่ "โอกาสในการเป็นพระธรรมทูต"   ณ สังเวชนียสถานทั้ง ๔  เมืองนับเป็นโอกาสที่หาได้ยากยิ่ง  เพราะเป็นหนทางสร้างปัญญา และนำพาผู้อื่นให้พ้นทุกข์   

         การปฏิบัติหน้าที่เป็นพระธรรมทูตต่างประเทศแห่งราชอาณาจักรไทย ณ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง   จำเป็นต้องได้รับการมอบหมายจากครูบาอาจารย์ เจ้าอาวาส หรือหัวหน้าคณะพระธรรมทูตสายต่างประเทศ ผู้ซึ่งพิจารณาเห็นว่าเรามีความรู้และความสามารถในการบรรยายเรื่องพระพุทธศาสนาเป็นอย่างดีแล้ว   ท่านก็จะมอบงานให้เราทำด้วตนเอง  เราต้องสั่งสมความรู้ให้พร้อมอยู่เสมอทั้งความรู้ในพระไตรปิฎก (ฉบับเถรวาทและมหายาน)  การสวดมนต์ การปฏิบัติภาวนา ต้องมีสุขภาพที่แข็งแรงน้ำเสียงที่นุ่มนวลและทรงพลัง  ที่สำคัญคือความรักและจิตวิญญาณในการเทศนา   ซึ่งอาจเกิดจากการสั่งสมบารมี และ passion ในการบรรยายมาแต่อดีตชาติ  ร่วมกับความเมตตากรุณาและความอดทนอันยิ่งใหญ่ในปัจจุบันชาติ

๕. จากประสบการณ์ตรงสู่งบทสรุปแห่งปัญญา

                      "ใครก็ตามที่มองเห็นโอกาส ย่อมเห็นเส้นทางชีวิต"   การได้ศึกษาเรียนรู้ในระดับปริญญาโทถึงปริญญาเอก  ณ   สาธารณรัฐอินเดีย    ทำให้ผู้เขียนได้สัมผัสวิถีชีวิตที่แท้จริงของชาวอินเดียและได้รับโอกาสอันยิ่งใหญ่ในการเป็นผู้แสวงบุญ       ณ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง           ได้ฟังคำบรรยาย  ณ  โบราณสถานในพระพุทธศาสนาจากพระธรรมทูตรุ่นพี่หลายท่าน         ทำให้จิตใจของผู้เขียนเกิดการสั่งสมความรู้และตระหนักในคุณค่าทางประวัติศาสตร์เรื่องราวในพระสูตรต่าง ๆ  ทั้งฝ่ายเถรวาทและมหายาน       ตลอดจนหลักฐานทางโบราณคดีที่รับรองโดยนักวิชาการชาวอินเดีย เนปาลและอังกฤษ ซึ่งกลายเป็นฐานข้อมูลสำคัญในการวิเคราะห์และอธิบายอย่างสมเหตุสมผล 

การเป็นพระวิทยากรในดินแดนพุทธภูมินั้น มิใช่แค่การเล่าเรื่องจากคัมภีร์พระไตรปิฎกเท่านั้น หากแต่ต้องนำหลักธรรมมาปรับใช้ และอธิบายร่วมกับวิถีชีวิตจริงของชาวอินเดีย   เพื่อถ่ายทอดเข้าใจและบุญคลี่คลายทุกข้อสงสัยแก่ผู้แสวงบุญ  ในยุคที่ตำราประวัติพุทธศาสนามีอยู่อย่างจำกัด   การบรรยายเนื้อหาอันลึกซึ้งให้สอดคล้องกับพุทธสถานตรงตรงหน้านั้น จึงต้องใช้นวัตกรรมใหม่หรือกระบวนการที่ทันสมัย เหมาะสมกับเวลาและสถานที่ปฏิบัติบูชา (ผ่านการนำกล่าวบูชาพระรัตนตรัย การนั่งสมาธิภาวนา และการให้อารมณ์กรรมฐานด้วยเล่าพุทธประวัติ) ด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย  แต่ทรงพลัง  และสามารถบรรยายได้ต่อเนื่องวันละ ๘-๑๐ ชั่วโมง  

หากปราศจากการนำทางแล้ว พุทธสถานเหล่านั้นก็เป็นเพียงวัด  ภูเขา หรือถ้ำธรรมชาติที่ผู้แสวงบุญอาจรู้สึกว่าธรรมดาไม่รู้สึกคุ้มค่าของความคาดหวังที่ตัดสินใจเดินทางมา     แต่เมื่อพระธรรมทูตได้เติมเต็มด้วยการนำปฏิบัติบูชา สวดมนต์ เจริญสมาธิ ภาวนา และเล่าเรื่องราวประกอบเกี่ยวกับพุทธสถานนี้ ผู้แสวงบุญเกิดความรู้ความเข้าใจในชีวิตของตนผู้แสวงบุญสัมผัสถึงความคุ้มค่า และอิ่มเอิบใจในการได้ตามรอยพระบาทของพระพุทธองค์  

การปฏิบัติบูชาจึงเป็นงานอันยิ่งใหญ่ที่พระธรรมทูตต้องศึกษาหาความรู้อยู่เสมอ ภารกิจพัฒนาศักยภาพมนุษย์ตามอริยมรรคมีองค์ ๘ คือหน้าที่ของพุทธบริษัทในการรักษาศรัทธา   และชี้ทางดับแก่ผู้แสวงตลอดเส้นทาง ๘ วันของการจาริกแสวงบุญ   

ทุกชีวิตล้วนมีความฝัน ความหวัง และโอกาสประสบความสำเร็จ  การมีความรู้แต่ไม่กล้าเผชิญความยากลำบาก   หรือเอาแต่รอคอยโชคชะตาย่อมเป็นชีวิตไร้เกียรติ    การเรียนรู้ ณ  สาธารณรัฐอินเดียและสังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง ได้สอนผู้เขียนให้เห็นความหวังของชีวิต    และได้รับโอกาสตอบแทนพระมหากรุณาธิคุณของพระพุทธเจ้า การทำงานนี้ช่วยพัฒนาศักยภาพ            และเผยให้เห็นข้อบกพร่องของตนเองอยู่เสมอ ดังคติธรรมในการเตรียมพร้อมรับงานหนัก         และกุศโลบายสำคัญที่ครูบาอาจารย์ได้พร่ำสอนไว้ว่า "หากเราสอนให้ผู้อื่นให้มีความรู้และความเข้าใจที่ชัดเจนอย่างไร  ตัวเราเองก็ต้องกระทำและปฏิบัติตามเช่นนั้น ด้วย  ไม่เช่นนั้น  ชีวิตของเราก็ไม่ต่างอะไรกับการดำรงอยู่ในความประมาทเช่นกัน"