พระนักเทศน์ในดินแดนพุทธภูมิ : โอกาสครั้งหนึ่งในชีวิต

 The  Preacher  in the land of Buddhahood: A Once -in- a Lifetime    Opportunity 

บทนำ 

                 โดยทั่วไปแล้ว      ดินแดนต้นกำเนิดของพระพุทธศาสนาในอินเดียและเนปาล     ถือเป็นมหาวิทยาลัยที่ใหญ่ที่สุดในโลก      สถานที่เหล่านี้  ไม่ใช่เพียงแค่ซากปรักหักพังหรือแหล่งโบราณคดีสำหรับชาวพุทธทั่วโลก          แต่เป็นพยานวัตถุที่แสดงถึงการดำรงอยู่ของพระพุทธเจ้า   เมื่อกว่า ๒,๕๐๐   ปีที่ผ่าน           อย่างไรก็ตามโอกาสในการบรรยายเกี่ยวกับประวัติศาสตร์พุทธศาสนาและประกอบพิธีกรรมทางศาสนา          เพื่อให้ผู้แสวบุญได้ทำบุญแด่พระพุทธเจ้าในดินแดนพุทธภูมินั้น      เป็นโอกาสที่หาได้ยากยิ่งซึ่งจะเกิดขึ้นได้เพียงครั้งเดียวของชีวิต          

                 แม้จะมีความรู้ทางพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้งและเชี่ยวชาญการสวดมนต์แล้วก็ตาม     ก็ยังถือเป็นประสบการณ์อันล้ำค่าและหาที่เปรียบมิได้        นี่มิใช่เพียงงานธรรมดา แต่เป็นการเดินทางจิตวิญญาณที่เต็มไปด้วยศรัทธาในพระพุทธเจ้า        การเรียนรู้อย่างขยันขันแข็งผ่านการทำงานการมีสติสัม การไตร่ตรองประสบการณ์ชีวิตผ่านอายตนะภายใน  และการเก็บรักษาความรู้ทางอารมณ์ในใจ      การมีจิตใจที่มั่นคงในการเทศนาและการมีปัญญาที่จะเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้น    และความจริงขั้นปรมัติ     นำความรู้นี้ไปสู่การปฏิบัติบูชาในแดนพุทธภูมิ     เพื่อการบรรลุธรรมขั้นสูงยิ่ง ๆ ขึ้นไป ซึ่งถือว่าเป็นการทำความดีให้กับตัวเอง เมื่อตายไปแล้ว จิตวิญญาณก็จะสู่สวรรค์   

                  ในการจาริกแสวงบุญที่ยาวนานนั้น    เราต้องแสวงหาความรู้เกี่ยวกับพระพุทธเจ้าอย่างต่อเนื่อง เพื่อถ่ายทอดความรู้ให้ผู้อื่น เราต้องแลกเอาสุขภาพที่เสื่อมถอยลงจากการเดินทางไปยังเมืองศักดิ์สิทธิ์ทั้ง ๔  ระยะทางไม่น้อยกว่า   ๑,๒๐๐  กิโลเมตร          เป็นเวลาไม่น้อยกว่า  ๘  วัน   ผู้เขียนได้รำลึกถึงสถานที่อันศักดิ์สิทธิทั้ง ๔ แห่ง   ที่ตนเองได้ไปเยือนหลายครั้ง       โดยไม่ต้องเปิดGoogle Map   อีกต่อไป   ผู้เขียนไม่เคยรู้สึกเหน็ดเหนื่อยล้าในการสวดพระคาถาศักดิ์สิทธิ์   แม้ว่าผู้เขียนจะเคยสวดมนต์และบรรยายประวัติศาสตร์พุทธศาสนา ให้ผู้แสวงบุญฟังหลายครั้ง     โดยมุ่งหวังที่จะเสริมสร้างศรัทธาให้กับผู้ศรัทธาในคำสอนของพระพุทธศาสนาอยู่แล้วและเพิ่มพูนศรัทธาให้มากยิ่งขึ้น    ส่วนผู้ไม่เคยศรัทธามาก่อน ก็จะมีศรัทธาในคำสอนของพระพุทธเจ้า        

              มนุษย์เกิดมาพร้อมกับความไม่รู้  และต้องใช้ชีวิตอยู่ภายในครอบครัว             สถาบันครอบครัวเป็นสถาบันการศึกษาแห่งแรก  โดยมีพ่อแม่เป็นครูคนแรก        คอยสั่งสอนลูก ๆ   ให้พึ่งพาตนเอง   และส่งเสริมความสามารถในการเจริญเติบโตในสังคม             ในยุคก่อนพุทธกาล  มนุษย์ใช้ชีวิตอยู่ด้วยความหวาดกลัวต่ออำนาจที่มองไม่เห็นและควบคุมไม่ได้          พวกเขาต้องแสวงหาการพึ่งพาตนเอง      ภายในครอบครัว          พวกเขาพึ่งพาพ่อแม่ในฐานะที่ปรึกษาและผู้ชี้นำเพื่อให้บรรลุความฝัน   เมื่อพ่อแม่เสียชีวิต        พวกเขาก็ไม่มีใครพึ่งพาและต้องแสวงหาแหล่งคำแนะนำและคำปรึกษาใหม่   ๆ         ในสมัยใหม่นั้น พวกเขานับถือพราหมณ์ในฐานะครู ผู้ให้คำปรึกษา  ในช่วงเวลาแห่งความมืดมนและความไม่สามารถใช้เหตุผลหรือหาทางออกได้  ชีวิตตั้งอยู่บนศรัทธา   ขาดโอกาสเพราะในยุคนั้น  มนุษย์ไม่รู้วิธีพัฒนาศักยภาพชีวิตของตนอย่างไร  ?  ให้มีความเจริญรุ่งเรืองและความก้าวหน้า  ความรู้ของมนุษย์ได้มาจากประสบการณ์ชีวิต       

                  แม้จะมีข้อมูลจากปรากฎการณ์ทางธรรมชาติ และเหตุการณ์ทางสังคม    จิตใจของมนุษย์ก็เก็บอารมณ์เหล่านี้ไว้          วิเคราะห์เพื่อหาคำอธิบายที่สมเหตุผล         หลักฐานทางอารมณ์ที่ได้รับมานั้นยังไม่เพียงพอ           เพราะมนุษย์มีข้อจำกัดในการรับรู้สิ่งที่อยู่เหนือขอบเขตประสาทสัมผัสของตนเองขึ้นไป           และมนุษย์มักมีอคติต่อผู้อื่นเกิดความคิดที่โง่เขลาความเกลียดชังที่คนอื่นเจริญรุ่งเรืองในอาชีพ  หน้าที่การงานจึงมีโอกาสก้าวหน้าในชีวิตจึงมีจำกัดเพราะมนุษย์มีความรู้เพียงระดับประสาทสัมผัสเท่านั้น       ส่วนความรู้อีกประเภทหนึ่ง คือความรู้ที่อยู่นอกเหนือขอบเขตของประสาทสัมผัสของมนุษย์  เช่น        พราหมณ์อารยันยังไม่รู้จักการปฏิบัติธรรม      เพื่อพัฒนาศักยภาพชีวิตให้บรรลุถึงความรู้ถึงระดับการมีญาณทิพย์เหนือมนุษย์เห็นการมีอยู่ของเทพองค์นั้น        แม้พราหมณ์อารยันและพราหมณ์ดราวิเดียนจะอธิบายด้วยเหตุผลว่าการบูชายัญเทพเจ้าด้วยของมีค่านั้น    พระองค์จะช่วยให้มนุษย์บรรลุถึงความสำเร็จในชีวิตได้          ก็ตามเนื่องด้วยผลประโยชน์ของการบูชายัญเทพเจ้า      ที่สร้างความมั่งคั่งให้กับพราหมณ์ในหลายนิกายและพราหมณ์ถูกยกฐานะในสังคมการเมือง  เมื่อมหาราชาแต่งตั้งพราหมณ์เป็นปุโรหิต        เป็นที่ปรึกษาของมหาราชาในด้านนิติศาสตร์ขนบธรรมเนียมและจารีตประเพณี        พราหมณ์อารยันต้องการผูกขาดการทำพิธีบูชาเทพเจ้าเพียงฝ่ายเดียว           จึงเสนอตรากฎหมายจารีตประเพณีว่าด้วยวรรณะ    เพื่อจำกัดสิทธิหน้าที่ของพราหมณ์ดราวิเดียน มิให้ทำพิธีบูชายัญโดยอ้างความเชื่อว่าพระพรหมสร้างมนุษย์       และวรรณะให้มนุษย์ทำงานตามหน้าที่ของตนเอง     ทำให้ชีวิตมนุษย์อยู่ในความมืดมน มองไม่โอกาสที่จะพัฒนาศักยภาพของชีวิต        เพราะถูกจำกัดสิทธิในการศึกษา               และใช้ทักษะความสามารถของตนได้เนื่องจากถูกจำกัดสิทธิในการประกอบอาชีพ 

                  ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ได้ให้ความหมายว่า"โอกาส" นั้น ว่า ช่อง ทาง เวลาที่เหมาะ  จังหวะ      เป็นต้น  ชีวิตมนุษย์เป็นสัตว์สังคม มีตัณหาเป็นเครื่องนำทาง       การให้ผู้อื่นให้โอกาสตนได้ทำงานเพื่อหารายได้มาเลี้ยงครอบครัว   หรือสร้างโอกาสให้กับตนเองนั้นเป็นปัญหาที่น่าคิด    คำว่า "โอกาส"   ตามความหมายนี้คือช่องทาง เวลาที่เหมาะ   และจังหวะในการทำงานรับใช้สังคมหรือสร้างโอกาสให้กับคนในสังคม         อย่างไรก็ตาม ช่องทางในชีวิต  เป็นสิ่งที่หาได้ยากในชีวิต  โดยเฉพาะโอกาสในการทำงาน ความรู้ที่เราศึกษาในสถาบันต่าง ๆ นั้น มีไว้เพื่อการเรียนรู้เท่านั้น   ไม่ใช่เป็นสถานที่นำความรู้ไปในการทำงานเพิ่มมูลค่าทางการเงินให้กับชีวิต แลกเปลี่ยนความรู้เพื่อเพิ่มมูลค่า        คือ ความมั่งคั่ง  เงิน ทอง แลกเปลี่ยนสิ่งของเพื่อตอบสนองความปรารถนาในชีวิตที่มีความั่งคั่ง       อยากเป็นบุคคลสำคัญในหน้าที่การงานและอยากได้อย่างเพียงพอ    ก็จะมีความสุขได้ในระดับหนึ่งของชีวิต เป็นต้น 

         โอกาสที่จะได้เป็นพระธรรมทูตต่างประเทศแห่งราชอาณาจักรไทยในสังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมืองเป็นสิ่งที่หาได้ยาก เพราะเป็นหนทางสร้างปัญญาและคุณธรรมให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ได้ หากไปแสวงบุญที่ดินแดนพุทธภูมินั้น หากไม่มีพระธรรมทูตเป็นผู้ชี้ทางก็หลงทาง  เพราะมนุษย์เกิดมาพร้อมกับความไม่รู้ จำเป็นต้องมีพระธรรมทูตบรรยายธรรมเพื่อปลุกพลังและพัฒนาศักยภาพชีวิตให้มีความรู้ และความสามารถในการบรรยายเรื่องพระพุทธศาสนา ให้มีความรู้ความเข้าใจและนำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ โอกาสในการบรรยายนั้น จะต้องได้รับการมอบหมายจากครูบาอาจารย์หรือเจ้าอาวาส หรือหัวหน้าคณะพระธรรมทูตต่างประเทศแห่งราชอาณาจักรไทย เพราะเมื่อท่านเหล่านั้นได้ระลึกถึงงานที่เราเคยทำ ก็จะพิจารณาว่าเรามีความรู้และความสามารถในการบรรยายเรื่องพระพุทธศาสนาเป็นอย่างดีแล้ว ท่านก็จะมอบงานให้เราทำด้วตนเอง   

            อย่างไรก็ตาม เราควรจะเตรียมตัวให้พร้อมอยู่เสมอโดยเฉพาะความรู้เกี่ยวกับประวัติพุทธเจ้า บทสวดมนต์ การปฏิบัติบูชา ต้องมีสุขภาพแข็งแรงและเสียงที่ใช้บรรยายต้องนุ่มนวลและเหมาะสม  สิ่งสำคัญที่สุด  คือ เราต้องรักในการเทศน์ธรรมะ ซึ่งจะช่วยให้เราทำงานได้อย่างมีความสุข หากเรามีภาระหน้าที่อื่น เราก็ต้องรู้จักแบ่งเวลาทำทั้งสองอย่างไปพร้อม  ๆ  กัน แม้จะเป็นสิ่งที่หาได้ยากที่จะประสบความสำเร็จไปพร้อมกัน      เว้นแต่ผู้สั่งสมความหลงใหลในการบรรยายธรรมในอดีตชาติมาก่อนเท่านั้น   ถึงจะมีความรักในการบรรยายธรรมในสังเวชนียสถานทั้ง ๔เมืองในยุคปัจจุบัน นอกจากจะเป็นผู้สั่งสมความรู้ทางพระพุทธศาสนามาช้านานแล้ว  ยังต้องมีความเมตตากรุณาที่จะช่วยให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ และมีความอดทนสูงในการเดินทางไกล ที่สำคัญ ต้องได้รับนิมนต์ให้เทศนาเรื่องประวัติพระพุทธเจ้า หากเราไม่รู้จักรับใช้ครูบาอาจารย์ เราก็จะไม่มีโอกาสได้แสดงทักษะการพูดหรือบรรยายธรรมให้ผู้อื่นฟัง   ต้องให้ครูบาอาจารย์ทราบถึงทักษะการทำงานของเราแล้ว จึงจะไว้วางใจให้เราทำหน้าที่แทน เมื่อครูบาอาจารย์มอบหมายงานให้เรา  เราก็ต้องทำงานให้ดีที่สุด แม้ว่าชีวิตเราจะมีข้อจำกัดมากมาย เป็นต้น

             มีคำกล่าวที่น่าสนใจว่า"ใครก็ตามที่มองเห็นโอกาส ย่อมเห็นเส้นทางของชีวิต" การเดินทางศึกษาเล่าเรียนที่สาธารณรัฐอินเดียนั้น ทำให้ผู้เขียนได้ศึกษาเล่าเรียนในระดับปริญญาโทถึงปริญญาเอก และได้พบเห็นโอกาสที่หาได้ยากคือเป็นผู้แสวงบุญในสังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง         ที่ไปฟังคำบรรยายที่โบราณสถานในพระพุทธศาสนาจากพระธรรมทูตต่างประเทศ เมื่อผู้เขียนไปแสวงบุญในสังเวชนียสถานหลายครั้ง จิตใจของผู้เขียนก็ได้สั่งสมความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสของตนเองในการปฏิบัติบูชาในพุทธสถานต่าง ๆ  ทำให้ผู้เขียนมีโอกาสตระหนักในคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของพุทธสถาน ที่พระพุทธเจ้าทรงงานเผยแผ่พระพุทธศาสนา โดยเฉพาะพระองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนาและมีเหตุการณ์ต่าง  ๆ ที่เกี่ยวข้องพระพุทธเจ้าตามหลักฐานในพระสูตรต่าง ๆ ที่บันทึกไว้ในพระไตรปิฎกหลายเล่มโดยข้อมูลดังกล่าวมามาจากพระไตรปิฎกทั้งฉบับนิกายเถรวาท และมหายาน ข้อมูลเกี่ยวกับพุทธสถานเหล่านี้ ผ่านการตรวจสอบและรวบรวมหลักฐานต่าง ๆ เป็นข้อมูลในการวิเคราะห์โดยอนุมานความรู้ เพื่อหาเหตุผลมาอธิบายข้อเท็จจริงอย่างสมเหตุสมผล โดยนักโบราณคดีชาวอินเดีย เนปาลและนักโบราณคดีชาวอังกฤษในสมัยอังกฤษปกครองอินเดีย

           การได้มีโอกาสเป็นพระวิทยากรในดินแดนพุทธภูมินั้น มิใช่แค่การถ่ายทอดความรู้ โดยการเล่าเรื่องจากคัมภีร์ทางพุทธศาสนาให้ผู้แสวงบุญฟังเท่านั้น เราต้องนำหลักธรรมของพระพุทธศาสนามาประยุกต์ใช้กับวิถีของชาวอินเดีย ที่เราเคยสัมผัสวิถีชีวิตของพวกเขา และถ่ายทอดวิถีชีวิตของพวกเขาให้ผู้แสวงบุญฟังจนหมดข้อสงสัย  ในยุคสมัยก่อนนั้นมีตำราประวัติพุทธศาสนา  มีผู้แต่งไว้เพียงไม่กี่เล่มเท่านั้นไว้ให้เราศึกษาค้นคว้าและข้อมูลหายากมาก  การบรรยายเนื้อหาของพระพุทธศาสนาในพระไตรปิฎก   ต้องสอดคล้องกับพุทธสถานที่เราได้เดินทางไปถึงนั้น ด้วยความรู้ความเข้าใจของเรา ถึงแม้ว่าเนื้อหาจะยากที่จะเข้าใจแต่เราต้องบรรยายด้วยวิธีง่าย ๆ ที่ผู้แสวงบุญจะเข้าใจได้ และด้วยน้ำเสียงที่ทรงพลัง  ซึ่งสามารถบรรยายได้อย่างน้อยวันละ ๘-๑๐ ชั่วโมง  เมื่อเราไปถึงสถานที่เหล่านั้นแล้ว มีเพียงวัด  ภูเขา และถ้ำธรรมชาติเท่านั้น ไม่มีอะไรน่าสนใจไปกว่านี้อีกแล้ว เพราะพบได้ทุกที่ในสาธารณรัฐอินเดีย หรือประเทศไทย เมื่อไปถึง ผู้แสวงบุญจะไม่รู้สึกถึงคุณค่า หรือความหมายใด ๆ หรือ รู้สึกว่าเป็นการลงทุนที่สูญเปล่าโดยไม่ได้ผลลัพท์หรือมรรคผลใด  ๆ    หากเราเพิ่มการปฏิบัติบูชาด้วยการสวดมนต์บูชาองค์พระพุทธเจ้า และเจิญสมาธิภาวนา พร้อมฟังเรื่องเรื่องราวเกี่ยวกับพุทธสถาน ให้ผู้จาริกแสวงบุญได้ฟังจนเกิดความรู้ความเข้าใจในชีวิตของตนเองแล้ว  ผู้จาริกแสวงบุญรู้สึกคุ้มค่าที่ได้มาตามรอยพระบาทของพระพุทธเจ้า 

        การปฏิบัติบูชาจะเป็นงานที่ยิ่งใหญ่ที่พระธรรมทูตควรใส่ใจศึกษาค้นคว้าหาความรู้อยู่เสมอ เพราะพระพุทธเจ้าทรงมอบหมายงานพัฒนาศักยภาพคนทั่วโลกตามหลักอริยมรรคมีองค์ ๘            เป็นภาระหน้าที่พระภิกษุสามเณร อุบาสก อุบาสิกา        ที่ต้องรักษาศรัทธาของมนุษย์ทั่วโลก    โดยชี้ทางดับทุกข์จากความเครียดที่เกิดจากปัญหาชีวิตและความเหน็ดเหนื่อยจากการทำงานหนักที่แลกมาด้วยปัญหาสุขภาพเพื่อหารายได้มาเลี้ยงครอบครัว       เมื่อผู้แสวงบุญมาด้วยความศรัทธา จิตวิญญาณของพวกเขาต้องการความรู้  และความสุขเกิดขึ้นในจิตใจผ่านการปฏิบัติบูชาของตนเองตลอดเส้นทางถึงสังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง จึงเป็นหน้าที่ของพระธรรมทูต       จะต้องตระหนักในหน้าที่ของตนเองตลอดการทำงานการทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนา เป็นเวลา ๘ วันของการจาริกแสวงบุญครั้งนั้น     ทุกชีวิตล้วนมีความฝัน ความหวัง และโอกาสในชีวิตที่จะบรรลุความสำเร็จที่ปรารถนา หากมีความรู้แต่ไม่กล้าเผชิญความยากลำบาก   ชีวิตที่รอคอยโชคชะตาเป็นชีวิตไร้เกียรติศักดิ์ศรี การแสวงหาโชคลาภและอนาคต ย่อมดีกว่าปล่อยโชคชะตากำหนดชีวิต การศึกษาเล่าเรียนที่สาธารณรัฐอินเดีย        แม้จะมีชีวิตไม่สะดวกสบายเหมือนการบวชเป็นพระภิกษุสงฆ์ในประเทศไทย โดยเฉพาะการบิณฑบาต   แต่การอาศัยอยู่ในสังเวชนียสถานทั้ง ๔ เมือง ชาวอินเดียก็สอนให้ผู้เขียนเรียนรู้อะไรหลายอย่างเกี่ยวกับชีวิต       การได้เห็นความหวัง ความฝัน และที่สำคัญที่สำคัญที่สุดคือการได้มีโอกาสทำงานเพื่อตอบแทนพระมหากรุณาธิคุณของพระพุทธเจ้า เพราะช่วยให้ผู้เขียนได้พัฒนาศักยภาพและความรู้ของตนเองอยู่ตลอดเวลา       การได้เห็นข้อบกพร่องของตนเอง       ในการต้องเตรียมตัวรับมือกับงานหนักที่เข้ามาตลอดเวลา แม้จะมีความรู้ดีและทักษะที่ดีในการสื่อสารกับผู้อื่นเพื่อให้ได้รับความรู้           และความเข้าใจที่ดีในพระพุทธศาสนาที่ชัดเจน แต่ครูบาอาจารย์ก็ยังสอนว่าหากเราสอนคนอื่นให้มีความรู้และความเข้าใจที่ชัดเจนอย่างไร ตัวเราก็ต้องกระทำเช่นเดียวกัน ไม่เช่นนั้นก็ถือว่าชีวิตของเราอยู่ในความประมาทเช่นกัน.