บทนำสู่การศึกษาเชิงวิเคราะห์เรื่อง"กรรม"ของจักรพรรดิอโศกในปรัชญาพุทธภูมิ
(Introduction to "The Karma of Emperor Ashoka" in Buddhaphumi Philosophy
๑.ประวัติความเป็นมาและความสำคัญ
โดยธรรมชาติแล้ว พระเจ้าอโศกมหาราชทรงเป็นเพียงมนุษย์ ผู้ตกอยู่ใต้สัจธรรมแห่งชีวิต เช่นเดียวกับปวงชนทั้งหลาย ดังที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสรู้และค้นพบสัจธรรม ณ ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม อาณาจักรมคธนั้น ด้วยพระปัญญาอันบริสุทธิ์ พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า ชีวิตของมนุษย์และสรรพสัตว์ทั้งหลายแท้จริงแล้ว เกิดจากการประชุมพร้อมกันของรูปขันธ์(ร่างกาย) และนามขันธ์ (จิตใจ) นับตั้งแต่ปฏิสนธิในครรภ์มารดา
อย่างไรก็ตาม มนุษย์มีความพิเศษเหนือกว่าสัตว์เดรัจฉาน ด้วย "สัญญา" (ความจำได้หมายรู้) อันซับซ้อน ซึ่งทำให้สามารถเรียนรู้และสั่งสมประสบการณ์ชีวิตผ่านทางอายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กายใจ) เกิดเป็นคลังอารมณ์ และองค์ความรู้ในจิตใจ ยิ่งไปกว่านั้น มนุษย์ยังมีพลังแห่งศรัทธา ความเพียร สติ(ความตระหนักรู้) สมาธิ (ความตั้งมั่นแห่งจิต) และปัญญา(ความรู้แจ้ง) ซึ่งเอื้อต่อการฝึกฝนตนเองจนบรรลุตรรกะแห่งความจริงทั้งในระดับ"สมมติสัจจะ" (ความจริงโดยสมมติ) และ "ปรมัตถสัจจะ" (ความจริงแท้ขั้นสูงสุด)ได้
ด้วยเหตุนี้ มนุษย์จึงใช้ความทรงจำและประสบการณ์ในจิตใจนั้นเป็นฐานข้อมูลสำหรับการคิดวิเคราะห์ การอนุมานความรู้และการใช้เหตุผลเชิงปรัชญา เพื่อแสวงหาความจริง ตัวอย่างเช่นในสมัยพุทธกาล เมื่อเจ้าชายสิทธ้ตถะทรงเห็นว่าจัณฑาล ถูกลงโทษตามกฎหมายวรรณะที่เรียกว่า "พรหมทัณฑ์" โดยพราหมณ์อ้างว่า พระพรหมทรงกำหนดบทบัญญัติ และหน้าที่ของแต่ละวรรณะไว้ และทรงเนรเทศผู้ละเมิดระบบวรรณะออกจากสังคม เจ้าชายสิทธัตถะมิได้ทรงเชื่อตามคำกล่าวอ้างของเหล่าพราหมณ์อารยันในทันที แต่ทรงใช้กระบวนการทางปรัชญาเริ่มต้นจากความสงสัย ตรวจสอบข้อเท็จจริง และค้นหาพยานหลักฐาน เมื่อทรงซักถามพราหมณ์ถึงประวัติและตัวตนที่แท้จริงของพระพรหมนั้น กลับไม่มีผู้ใดให้คำตอบที่ชัดเจนได้ การตั้งคำถามเชิงวิเคราะห์นี้จึงเป็นจุดเริ่มต้น ของการตั้งข้อสงสัยต่อความจริงแบบพรหมนิยมและนำไปสู่การแสวงหาความจริงอันแท้จริงด้วยพระองค์เอง
ในกระบวนการแสวงหาความจริง พระพุทธเจ้าทรงค้นพบ "กฎแห่งกรรม" ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากคำสอนของเจ้าลัทธิทั้งหกในสมัยพุทธกาล ที่มักโน้มเอียงไปทางนัตถิกทิฏฐิ (ความเห็นว่าสูญเปล่าหรือไม่มีผลจากการกระทำ) พระองค์ทรงประกาศสัจธรรมว่า การกระทำ (กรรม) ที่ประกอบด้วยความเจตนาย่อมส่งผล (วิบาก) สืบเนื่องไปอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ไม่ว่ากุศลกรรมหรืออกุศลกรรมทางกาย วาจาและใจ
๒.ข้อจำกัดในการรับรู้และอคติ ทำให้เกิดแรงบันดาลใจในการศึกษาเชิงปรัชญา
ในมิติจิตวิทยาทางพุทธศาสนา เมื่อบุคคลตั้งใจกระทำความผิด จิตจะรับรู้และประทับ "ร่องรอยแห่งอารมณ์" (สัญญาและสังขาร) ไว้ในจิตใต้สำนึก แม้ในทางโลกอาจรอดพ้นจากพยานบุคคลหรือบทลงโทษทางอาญาและนิติวิทยาศาสตร์ แต่ในมิติของกฎธรรมชาติการกระทำอันมีเจตนานั้น ย่อมฝังรากกลายเป็นความทรงจำและพลังวิบากกรรมที่ติดตามตัวบุคคลนั้นไป
ในทางโลกได้ ต้นกำเนิดของแนวคิดเรื่อง"กรรมของมนุษย์" ย้อนกลับไปในก่อนสมัยพุทธกาล ผู้นำศาสนาหกท่าน(เจ้าลัทธิทั้ง ๖)ที่ก่อตั้ง สำนักของตนเองในอาณาจักรมค ได้เผยแผ่คำสอนของศาสนาพราหมณ์ซึ่งกล่าวว่าชีวิตเกิดมา ดำรงชีวิตอยู่ช่วงระยะเวลาหนึ่ง ตายแล้วดับสูญ แต่การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าทรงได้เปิดเผยว่าการกระทำของแต่ละคน ย่อมก่อให้เกิดผลตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ นี่คือกฎธรรมชาติที่มนุษย์ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ ตัวอย่างเช่น พระพุทธเจ้าทรงสอนว่าผู้ใดตั้งใจฆ่าคนอื่น ผู้ใดตั้งใจลักทรัพย์หรือปล้นทรัพย์ หรือผู้ใดจงใจล่วงละเมิดทางเพศต่อผู้ที่อยู่ในความดูแลของผู้อื่น จะได้รับผลกรรมจากกระทำของตน ผู้ใดที่ตั้งใจโกหก เยาะเย้ยหรือล้อเลียนผู้อื่น ย่อมได้รับผลกรรมจากการกระทำนั้นผู้ใดที่ตั้งใจดื่มสุรา หรือ ใช้ยาเสพติดจนมึนเมา ทำให้สติสัมปชัญญะบกพร่อง และก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพ ก็จะได้รับผลกรรมจากการกระทำของตนเช่นกัน
ประเด็นต่อไปที่ควรพิจารณา คือ ผลที่ตามมาจากกระทำของบุคคลนั้น ตามคำสอนของพระพุทธเจ้า ผู้ที่ตั้งใจกระทำความผิดจะได้รับผลจากการกระทำนั้น กล่าวคือ บุคคลใดตั้งใจกระทำผิด จะได้รับรู้การ จิตใจของพวกเขาจะรับรู้ความผิดนั้น และเก็บไว้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ เมื่อเขาตาย กรรมที่สั่งสมอยู่ในจิตใจจะติดตามจิตวิญญาณของพวกเขาไปเกิดใหม่ในภพภูมิอื่น ในทำนองเดียวกันผู้ที่ไม่เชื่อในคำสอนของพระพุทธเจ้า มักจะไม่สนใจศึกษาและค้นคว้าคำสอนของพระพุทธเจ้า พวกเขามักจงใจกระทำการที่ละเมิดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เช่น การฆาตกรรม การทำร้ายผู้อื่น การล่วงละเมิดทางเพศ การดูหมิ่นผู้อื่นและการดื่มสุราและใช้ยาเสพติด เป็นต้น ถือว่าเป็นคนชั่ว เมื่อเขาตายวิญญาณของพวกเขาจะไปเกิดใหม่ในทุคติภูมิ และจะได้รับโทษตามกฎหมาย เช่น การประหารชีวิต การจำคุก การกักขัง และการปรับ เป็นต้น
ปัญหาคือเราสงสัยว่ามีการกระทำผิดเกิดขึ้น แต่ไม่มีพยานเห็นเหตุการณ์หรือพยานยืนยันผู้กระทำผิด ตามหลักศีลธรรมของพระพุทธเจ้า เมื่อผู้ใดกระทำความผิดโดยเจตนา จิตใจของเขาจะจดจำอารมณ์แห่งการกระทำนั้น และเขาจะต้องเผชิญกับผลที่ตามมาจากการกระทำโดยเจตนาของตนทั้งในชาตินี้และชาติหน้า ยิงไปกว่านั้น เนื่องจากการกระทำของเขาละเมิดความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เขาต้องเผชิญข้อหาอาญาตามประมวลกฎหมายอาญา แม้จะไม่มีพยานบุคคลยืนยันความผิดก็ตาม หากหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์เป็นหลักฐานสำคัญที่สามารถยืนยันการก่ออาชญากรรมได้มนุษย์มีกรรมเป็นของตัวเอง
อย่างไรก็ตาม การศึกษาประวัติศาสตร์ของบุคคลสำคัญระดับโลกอย่าง พระเจ้าอโศกมหาราชมักเผชิญกับ"ข้อจำกัดในการรับรู้"และอคติทางประวัติศาสตร์ได้ง่าย ไม่ว่าจะเป็นอคติจากการสรรเสริญเยินยอ เพื่อเฉลิมพระเกียรติ (ประวัติศาสตร์กระแสหลักที่เน้นชัยชนะ และแสนยานุภาพ) หรืออคติจากตำนวนที่เล่าสืบต่อกันมา จนบดบังความจริงอันเป็นสากล
ข้อจำกัดและอคติเหล่านี้เอง ที่กลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญในการศึกษาเชิงปรัชญาครั้งนี้ เพราะหากมองเพียงผิวเผิน พระเจ้าอโศกมหาราชทรงเป็นกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ที่ปกครองอาณาจักรโมริยะ ให้แผ่ขยายออกไปอย่างกว้างขวาง ทรงสร้างความสำเร็จทางการเมืองและเกียรติยศอันเกรียงไกร แต่ใน "มุมมืดของจิตใจ" พระองค์กลับทรงเผชิญกับความทุกข์ทรมานอย่างใหญ่หลวงอันเป็นผลจากภาพความโหดร้ายของสงคราม ศพที่กองพะเนิน และสายตาของผู้เสียชีวิตที่กลายเป็นแผลลึกฝังแน่นในพระหฤทัย ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่สามารถลบเลือนได้ด้วยอำนาจหรือชัยชนะทางกายภาพ
๓.บทสรุปและประโยชน์ของการศึกษา
ปัญหาสำคัญที่บทความวิชาการฉบับนี้ ต้องแสวงหาความจริงคือ เมื่อรูปขันธ์ดับสลายไปตามกาลเวลา ผลของกรรมยังคงส่งผลต่อผู้กระทำหรือไม่ และเราจะอธิบายเรื่องนี้ด้วยเหตุผลทางปรัชญาอย่างไร คำตอบเชิงปรัชญาพุทธภูมิพบว่า ธรรมชาติของจิตมนุษย์เมื่อรับรู้อารมณ์แห่งกรรมแล้ว ย่อมสั่งสมและห่อหุ้มจิตใจนั้นไว้ แม้ร่างกายจะแตกดับ แต่อารมณ์กรรมยังติดตามจิตวิญญาณไปในสังสารวัฏ จนกว่าจะได้ศึกษาสัจธรรมและปฏิบัติตามมรรคมีองค์ ๘ เพื่อชำระล้างกิเลสให้จิตวิญญาณบริสุทธิ์ ดังเช่นกรณีศึกษาของพระเจ้าอโศกมหาราช จากกษัตริย์นักรบผู้เกรียงไกรสู่ "ธรรมอโศก" ผู้ยึดมั่นในสันติภาพ
แต่ในมุมมืดของพระหฤทัยของชีวิต พระองค์ทรงเผชิญกับความทุกข์ทรมานทั้งทางพระวรกาย และพระทัย อันเป็นผลมาจากความโหดร้ายของการทำสงครามในดินแดนต่าง ๆ แม้ว่าชีวิตของพระองค์จะทรงได้รับการยอมรับจากประชาชนทั่วไปในฐานะมนุษย์ผู้ยิ่งใหญ่ มีความอุตสาหะในการทำสงครามแต่พระองค์ก็ทรงเหมือนคนอื่นๆ ที่มีธรรมชาติของชีวิตตั้งใจที่จะเก็บอารมณ์ต่าง ๆ ไว้ในชีวิตด้วยเหตุนี้จึงแสดงให้เห็นถึงอารมณ์อันโหดร้ายของพระองค์ที่มีต่อเชลยศึกในสงครามหลายครั้ง พระเจ้าอโศกมหาราชทรงได้รับประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสเหล่านั้นได้กลายเป็นร่องรอย และแผลลึกในพระทัยที่ยากจะลืมเลือน แม้พระองค์จะทรงตัดสินพระทัย ยุติสงคราม และหันมาทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาแล้วก็ตาม สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่ากฎแห่งกรรมและความทรงจำเชิงอารมณ์ยังคงส่งผลต่อสภาพจิตใจของกระทำอย่างแท้จริง
ด้วยเหตุนี้ ตามคำสอนของพระพุทธเจ้าตรัสไว้อย่างชัดเจนว่า ที่เตือนมิให้เชื่อข้อเท็จจริงเรื่องใด เพียงเพราะฟังตาม ๆ กันมา (กาลามสูตร) ควรสงสัยไว้ก่อนว่ายังไม่เป็นความจริง จนกว่าจะตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมพยานหลักฐานให้เพียงพอเสียก่อน ผู้เขียนรักในการแสวงหาความรู้ในเรื่องนี้ต่อไปจึงตรวจสอบข้อเท็จจริง และรวบรวมพยานหลักฐานในพระไตรปิฎก อรรกถา เอกสารต่าง ๆ และเว็บไซด์ต่าง ๆ เป็นต้น เพื่อหาเหตุผลพิสูจน์ความจริงของคำตอบในเรื่องนี้ต่อไป ความรู้ที่ได้จากการวิเคราะห์หลักฐานต่างๆ เพื่อหาเหตุผลพิสูจน์ความจริงของคำตอบในเรื่องนี้ ที่จะเป็นประโยชน์ต่อพระธรรมวิทยากรในการบรรยายให้กับผู้แสวงบุญ ได้ฟังเนื้อหาเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ไปในทางเดียวกัน ส่วนกระบวนการวิเคราะห์หลักฐานต่าง ๆ เพื่อหาเหตุผลของคำตอบ องค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษานี้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง สำหรับ
๑.พระวิทยากรในการใช้เป็นฐานข้อมูลเพื่อบรรยายให้แก่ผู้แสวงบุญและผู้สนใจได้รับฟังแนวทางในทิศทางเดียวกัน
๒.นิสิตระดับบัณฑิตศึกษา(ปริญญาเอก) ในการต่อยอดกระบวนการวิเคราะห์หลักฐานปรัชญาพุทธภูมิ เพื่อสร้างความเข้าใจที่ลึกซึ้งต่อสัจธรรมแห่งชีวิตมนุษย์ตามหลักพระพุทธศาสนาต่อไป
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น