บทนำสู่สุนทรียศาสตร์ในปรัชญาพุทธภูมิ : สวนลุมพินี สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า

Introduction to The Aesthetics in Buddhaphumi Philosophy : Lumbini Park, the ฺBirthplace of Lord Buddha, 

สารบาญ

๑.บทนำ

๒.ความหมายของความงาม

๓.การยกย่องลุมพินีเป็นสังเวชนียสถาน 

๔.ทฤษฎีความงามเชิงอัตวิสัยในสุนทรียศาสตร์  

๕.การปฏิบัติบูชา  

๑.บทนำ  

                 โดยทั่วไปแล้ว   ชาวพุทธทั่วโลกรับรู้การมีอยู่ของสวนลุมพินี  สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า      จากคำสอนของพระภิกษุสงฆ์ในนิกายเถรวาทและมหายาน      หรือพระอาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิที่ได้แสดงธรรมเทศนาในวันสำคัญทางพุทธศาสนา          โดยเฉพาะวันวิสาขบูชามาอย่างน้อยกว่า ๒,๕๖๐  ปี   แม้ว่าผู้ที่ได้ฟังพระธรรมเทศนาเหล่านั้น จะไม่เคยไปเยือนสถานที่ประสูติจริง  ๆ         แต่ทุกคนก็เชื่อโดยปริยายว่าอุทยานลุมพินี ในเนปาล เป็นสถานที่ประสูติที่แท้จริงของพระพุทธเจ้าจริงโดยพวกเขาไม่จำเป็นต้องเดินทางไปตรวจสอบข้อเท็จจริง     และรวบรวมหลักฐาน ในสถานที่ที่อ้างว่าเป็นอุทยานลุมพินี   สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้าซึ่งตั้งอยู่ห่างออกไปหลายพันกิโลเมตรเพื่อพิสูจน์ความจริง

                อย่างไรก็ตาม  สวนลุมพินีสถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า  ไม่เพียงแต่เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ต่อพระพุทธศาสนาเท่านั้น  แต่ยังเป็นศูนย์กลางความงามอันล้ำค่าที่สะท้อนความงามของธรรมชาติ และการปฏบัติธรรมอันลึกซึ้งซึ่งผสมผสานการสวดมนต์ การฟังพระธรรมเทศนาและการทำสมาธิ ซึ่งเหมาะสำหรับผู้ศรัทธาและปฏิบัติธรรมอย่างสม่ำเสมอ  การปฏิบัติธรรมเกี่ยวข้องกับการเจริญสติสัมปชัญญะอยู่กับปัจจุบันขณะการฟังธรรมเทศนา   การสร้างในสมาธิและพัฒนาปัญญา  เพื่อพิจารณาอารมณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นภายในจิต

                เนื่องจากชีวิตมนุษย์เป็นของไม่เที่ยงแท้   ทุกคนที่เกิดมาล้วนต้องดับสูญไปตามกฎธรรมชาติของชีวิตมนุษย์ ในปัจจุบันมนุษย์ทั่วโลกหลายล้านคนยังไม่เคยศึกษาพระพุทธศาสนาอย่างจริงจัง เมื่อพวกเขาได้ยินการเรียกชื่อ "สวนลุมพินี"  มักจะนึกถึงสวนลุมพินีในราชอาณาจักรไทย ซึ่งเป็นสวนสาธารณะขนาดใหญ่ใจกลางกรุงเทพมหานคร  อย่างไรก็ตาม   สำหรับชาวพุทธที่ศึกษาพระพุทธศาสนาโดยตรงจากวัดในพุทธศาสนามายาวนาน  ทั้งในด้านธรรมะที่เน้นศึกษาคำสอนของพระพุทธเจ้าในพระไตรปิฎก การปฏิบัติกรรมฐานตามมรรคมีองค์ ๘ และในปฏิเวธที่เน้นการปฏิบัติเพื่อบรรลุมรรคและผลคือ"อภิญญา ๖"

  

               เมื่อชาวพุทธทั่วโลกได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับสวนลุมพินี    มักจะนึกถึงลุมพินี  สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า         ตั้งอยู่ในสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเนปาล      เป็นความรู้ที่พวกเขาได้รับจากการฟัง   อ่าน   เขียนศึกษาตำราในโรงเรียน   และมหาวิทยาลัยแต่พวกเขาไม่เคยเดินทางไปแสวงบุญที่สวนลุมพินี        สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้าเลย  ด้วยเหตุนี้      พวกเขาจึงไม่สามารถรับรู้เรื่องราวเหล่านี้ได้โดยตรงผ่านอายตนะภายใน    เนื่องจากอายตนะภายในของพวกเขามีความสามารถในการรับรู้ที่จำกัดและมีความคิดเห็นเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่ลำเอียงเพื่อเข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง     ชีวิตของพวกเขาต้องอยู่ในความมืดมิด  พวกเขาจึงขาดปัญญาที่จะเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้นเกี่ยวกับสวนลุมพินี สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า                  

                 ปัญหาคือเราจะรู้ได้อย่างไรว่า      ลุมพินีสถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า งดงามอย่างแท้จริง  และความงดงามนั้น สามารถบรรลุได้ด้วยการปฏิบัติบูชา ในการตอบคำถามนี้นักปรัชญามีหน้าที่แสวงหาความจริงเบื้องหลังคำถามนั้นให้มนุษยชาติได้ศึกษา วิจัย   และสำรวจความรู้ในประเด็นต่าง ๆ ดังต่อไปนี้ ต้นกำเนิดของความรู้ของมนุษย์      โครงสร้างของความรู้ของมนุษย์    วิธีการได้มาซึ่งความรู้และความสมเหตุสมผลของความรู้ เป็นต้น

               เมื่อเราศึกษาชีวิตมนุษย์ในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย     เราจะได้ยินข้อเท็จจริงเบื้องต้นว่าชีวิตมนุษย์ประกอบด้วยสององค์ประกอบคือ ร่างกาย และจิตใจ สององค์ประกอบนี้พึ่งพาอาศัยกัน หากขาดองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่ง   ชีวิตของมนุษย์ก็จะสูญสิ้นไปตลอดกาลบนโลกนี้      จิตใจของมนุษย์อาศัยร่างกายในการรับรู้เหตุการณ์ต่าง ๆ   ที่เกิดขึ้นในชีวิต         อย่างไรก็ตาม ข้อเท็จจริงของเหตุการณ์ต่าง ๆ    ที่เกิดขึ้นในชีวิตมนุษย์ มีทั้งความจริงและความเท็จ  เนื่องจากชีวิตมนุษย์มีอายตนะภายในร่างกายที่จำกัดในการรับรู้  และมีอคติต่อผู้อื่น    ส่งผลให้ชีวิตของมนุษย์ตกอยู่ในความมืดมิด และขาดปัญญาที่จะเข้าใจความจริงที่สมมติขึ้นและความจริงขั้นปรมัตถ์   พวกเขาจึงไม่สามารถใช้เหตุผลในการอธิบายความจริงได้อย่างสมเหตุสมผล    

                       ดังนั้น ในสมัยพุทธกาล เมื่อพราหมณ์ในอนุทวีปอินเดียซึ่งเป็นนักตรรกะศาสตร์และนักปรัชญา        เมื่อได้ยินข้อเท็จจริงเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่สืบทอดกันมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน   เช่น มนุษยชาติ  โลก  ปรากฏการณ์ธรรมชาติ และหลักฐานการมีอยู่ของเทพเจ้า เป็นต้นนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญา      มักจะแสดงความคิดเห็นของตนเองเกี่ยวกับความจริงของเรื่องนั้น      โดยอาศัยปฏิภาณของตนเองโดยใช้เหตุผลในการอธิบาย  และคาดคะเนความจริงจากสิ่งที่ได้ยิน   เหตุผลของนักตรรกะศาสตร์และนักปรัชญา     บางครั้งก็ถูกต้อง  บางครั้งก็ใช้เหตุผลไม่ถูกต้อง          บางครั้งใช้เหตุผลแบบหนึ่ง บางครั้งก็อีกแบบหนึ่ง เมื่อเหตุผลของนักตรรกศาสตร์   และนักปรัชญาในสมัยพุทธกาลคลุมเครือและไม่ชัดเจน วิญญูชนเช่นเจ้าชายสิทธัตถะหรือพระพุทธเจ้า เมื่อได้ยินความคิดเห็นแล้ว  พระองค์ทรงไม่เชื่อว่าเป็นความจริงและยอมรับเป็นพยานสามารถยืนยันความจริงได้  เป็นต้น

  

           เพื่อแก้ปัญหาความไม่รู้ของมนุษย์  พระพุทธเจ้าจึงตรัสสอนว่า เมื่อได้ยินข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เราไม่ควรเชื่อทันทีแต่ควรสงสัยไว้ก่อน จนกว่าข้อเท็จจริงได้รับการตรวจสอบและรวบรวมหลักฐาน  สำหรับการวิเคราะห์      โดยการอนุมานความรู้จากหลักฐานต่าง ๆ เพื่อหาเหตุผลมาอธิบายความจริงของคำตอบ เป็นต้นเมื่อผู้เขียนได้ยินข้อเท็จจริงว่า สวนลุมพินีอันน่ารื่นรมย์เป็นสถานที่ประสูติของเจ้าชายสิทธัตถะ ตามหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย  เล่มที่ ๓๓ พระสุตันตปิฎกเล่มที่ ๒๕   ขุททกนิกายอปทาน  ๖.กาฬุทายีเถราปทาน ข้อที่ [๑๘๓] "ครั้งนั้นเจ้าชายสิทธัตถะผู้ทรงเป็นผู้องอาจกว่านรชนได้ประสูติแล้วที่สวนลุมพินีที่รื่นรมย์  เพื่อเกื้อกูลและเพื่อความสุขแก่สัตว์โลกทั้งมวล"  

            แม้ว่าผู้เขียนจะเคยได้ยินมาว่า สวนลุมพินีอันน่ารื่นรมย์เป็นสถานที่ประสูติของเจ้าชายสิทธัตถะ ตามหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย แต่ก็ยังมีพุทธศาสนิกชนอีกหลายร้อยล้านคนทั่วโลก   ยังไม่ได้รับความรู้นี้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านอายตนะภายในของตนเอง    และสั่งสมประสบการณ์นี้เป็นข้อมูลทางอารมณ์อยู่ในจิตใจ เพราะพวกเขาไม่เคยไปแสวงบุญที่สวนลุมพินี สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้าในสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยเนปาล เมื่อความคิดของพวกเขาเกี่ยวกับเรื่องนี้ไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในสวนลุมพินีอันสวยงามแห่งนี้     เราจะตัดสินได้อย่างไรว่าความงามของสวนลุมพินีในเนปาลนั้นสามารถรับรู้ได้ผ่านการบูชา เราจะต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงและการรวบรวมหลักฐาน  เมื่อได้หลักฐานเพียงพอแล้ว เราก็ใช้หลักฐานในการวิเคราะห์ โดยการอนุมานความรู้จากหลักฐานต่าง ๆ    เพื่อหาเหตุผลอธิบายข้อเท็จจริงในเรื่องนี้ เนื่องจากข้อเท็จจริงที่ผู้เขียนกล่าวมาข้างต้น ยังคงเป็นที่น่าสงสัย   

   

           ผู้เขียนชื่นชอบแสวงหาความรู้เกี่ยวกับความงามของส่วนลุมพินีในเนปาล ซึ่งสามารถเข้าถึงได้ผ่านการปฏิบัติบูชา  (The beauty of Lumpini Park, Nepal can be reached by worshiping) ตามแนวคิดด้านสุนทรียศาสตร์ ผู้เขียนพิจารณาข้อท็จริงและรวบรวมหลักฐานต่าง ๆ  โดยอาศัยประสบการณ์ชีวิตผ่านอายตนะภายในและสั่งสมประสบการณ์นั้นไว้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ในจิตใจ    หลังจากผู้เขียนได้เดินทางไปแสวงบุญที่ สวนลุมพินี สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้าเป็นเวลาหลายปี ผู้เขียนจึงวิเคราะห์โดยอนุมานความรู้จากหลักฐานต่าง ๆ เพื่ออธิบายความงดงามที่สัมผัสได้ในจิตใจของตนเอง คำตอบที่ได้จากวิเคราะห์โดยการอนุมานความรู้จากแหล่งความรู้ต่าง ๆ นั้น  ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจถึงความงดงามที่มีอยู่ในจิตของผู้เขียน หรือในจิตใจของผู้มาสักการะบูชาในสวนลุมพินีที่ประสูติของพระพุทธเจ้า  ซึ่งเต็มเปี่ยมไปด้วยความสุขและความปิติ เป็นต้น