บทนำสู่ปรัชญาแดนพุทธภูมิ : ปณิธานของพระโพธิสัตว์
Introduction to Buddhaphumi philosophy : the Bodhisattva's Resolution
๑.บทนำ
โดยธรรมชาติแล้ว มนุษย์เปรียบเสมือนผู้ถูกคุมขังอยู่ภายใน "ถ้ำ"คือร่างกาย ดวงวิญญาณอันไร้รูปร่าง ยังคงเพลิดเพลินกับเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ ซ่อนเร้นไว้ด้วยกิเลสและตัณหาอันลึกล้ำ การแสดงออกของจิตวิญญาณผ่านทางร่างกายจึงสะท้อนผ่านการรับรู้ ความสุข ความทุกข์ ตลอดจนความฝันและความปรารถนาไม่รู้จบ ชีวิตมนุษย์จึงขับเคลื่อนด้วยความทะเยอทะยานอันเกิดจากการยึดติดในโลกธรรม ๘ (8 Worldly Concerns)ได้แก่ การมีลาภ - เสื่อมลาภ, การมียศ-เสือ่มยศ, การได้รับสรรเสริญ - ถูกนินทา และการประสบความสุข-ความทุกข์
เมื่อจิตใจมนุษย์ผูกติดกับวัตถุกิเลสและคุณค่าสิ่งสมมติเป็น "หลักฐานทางอารมณ์" ไม่ว่าจะเป็นความครอบครองทรัพย์สินที่อยู่อาศัย โทรศัพท์มือถือ หรือการไขว้คว้าเกียรติยศในสายอาชีพเช่น ผู้พิพากษา อัยการ ตำรวจ ทหาร หรือ ครู มนุษย์ต่างขวนขวายตลอดชีวิต เพื่อเติมเต็มความปรารถนาอันไร้ขอบ จนนำไปสู่ความเหนื่อยล้า ทางจิตวิญญาณ
ในทางปรัชญา คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า
มนุษย์จะก้าวข้ามความทะเยอทะยานทางโลกไปสู่คุณค่าที่ยิ่งใหญ่กว่าได้อย่างไร ?
คำถามหนึ่งปรากฏผ่าน"ปณิธาน" ซึ่งตามพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถานพ.ศ.๒๕๕๔ หมายถึง "การตั้งความปรารถนา" มนุษย์โดยเนื้อแท้คือ "นักคิด" เมื่อเผชิญกับสิ่งใดย่อมคิดไตร่ตรองและใช้เหตุผลเพื่ออธิบายความเป้าหมายชีวิตของตน ดั่งกรณีของ พระโพธิสัตว์สิทธัตถะ ผู้เวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏยาวนานถึง ๔ อสงไขย (countless) และ สี่แสนกัป ในชาติที่เกิดเป็นฤาษีสุเมธดาบส ได้อุทิศตนทอดร่างกายเป็นสะพานให้พระพุทธเจ้าทีปังกรและพระอรหันต์ ๔๐๐,๐๐๐ รูปเดินข้ามผ่าน ด้วยจิตศรัทธาอันเปี่ยมล้นนั้น ท่านจึงได้ตั้งปณิธาณแน่วแน่ว่าจะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าองค์ในอนาคต
๒.ข้อสงสัยและการตั้งคำถามทางปรัชญา
แม้ในคัมภีร์พระไตรปิฎก (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ) เล่มที่ ๓๗ พระวินัยปิฏกเล่มที่ ๔ จะปรากฏหลักฐานใน "กถาวัตถุปกรณ์ [๔.จตุตถวรรค] ๗.ลักขณกถาข้อ๔๐๑ บันทึกไว้ว่า ...............ทันทีพระโพธิสัตว์ประสูติ พระโพธิสัตว์ทรงเสด็จย่างพระบาท ๗ ก้าว บ่ายพระพักตร์สู่ทิศเหนือและเปล่ง อาสภิวาจาดุจสีหนารถว่า
"เราเป็นผู้เลิศในโลก เราเป็นใหญ่ในโลก เราเป็นผู้ประเสริฐในโลก นี่เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก"
ข้อความข้างต้นมักถูกตีความว่า "ปณิธานในการปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อบรรเทาความสงบสูงสุด ทว่าในทางปรัชญา ข้อสงสัยสำคัญย่อมเกิดขึ้นว่า
ความจริงแท้หรือเพียงสัญลักษณ์? ลำพังหลักฐานทางเอกสารและคัมภีร์โบราณ เพียงพอแล้วหรือที่จะยืนยันว่า "ปณิธานของพระโพธิสัตว์" เป็นความจริงเชิงประจักษ์ ไม่ใช่เพียงเรื่องเล่าาเชิงอุปมานิทัศน์ (Allegoryการพิสูจน์ตามหลักกาลามสูตร ในเมื่อพระพุทธองค์ทรงสอนไม่ให้เชื่อสิ่งใดโดยทันที เพียงเพราะมีบันทึกไว้ในตำร่า เราจะใช้กระบวนการทางปัญญาและเครื่องมือทางปรัชญาชนิดใด ในการตรวจสอบ ตีความและวิเคราะห์ปณิธานนี้ให้ปราศจากข้อสงสัย ?
๓.วัตถุประสงค์และประโยชน์ของบทความ
ด้วยเหตุนี้ ผู้เขียนจึงมุ่งศึกษา "ปณิธานของพระโพธิสัตว์" โดยการรวบรวมหลักฐานเชิงประจักษ์ ทั้งพระไตรปิฎกมหาจุฬา ฯ อรรถกถา และบทความทางวิชาการร่วมสมัย เพื่อนำมาแสวงหาความจริง ด้วย "กระบวนการอนุมานเชิงปรัชญา" อันมีเหตุผลเป็นเครื่องมือสำคัญ
ผลการศึกษาและวิเคราะห์ในบทความนี้ ไม่เพียงแต่รวบรวมองค์ความรู้ที่เป็นประโยชน์แก่ "พระธรรมทูตแห่งราชอาณาจักรไทย" ในการนำไปบรรยายและถ่ายทอดแก่ผู้แสวงบุญ ณ ดินแดนพุทธภูมิ ให้เป็นไปในทิศทางเดียวกันและมีน้ำหนักทางวิชาการเท่านั้น แต่ยังเป็นรากฐาน ความคิดสำคัญในการพัฒนางานวิจัยระดับปริญญาเอก เพื่อสร้างความเข้าใจเชิงปรัชญาและพุทธศาสนาที่สมเหตุสมผลลึกซึ้งและปราศจากข้อสงสัยอย่างแท้จริง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น