บทนำ: การเผยแผ่พุทธศาสนาในรัฐโกศลในปรัชญาแดนพุทธภูมิ

 Introduction: propagation of Buddhism in the state of Kosol in Buddhaphumi philosophy

บ้านของอนาถบิณฑิกคหบดีที่พระนครสาวัตถี  

๑.บทนำ 

               ในสมัยพุทธกาล  พระนครสาวัตถีซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรโกศล        เป็นชุมชนการเมือง   ตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันตกของแม่น้ำราปตี้ (Rapti )        ดังที่ปรากฏในพระไตรปิฎกมหาจุฬา ฯ    ซึ่งเรียกแม่น้ำสายนี้ว่า "แม่น้ำอจิรวดี"       พระเจ้าปเสนธิโกศลทรงเป็นกษัตริย์แห่งอาณาจักรโกศล          และทรงนับถือศาสนาพราหมณ์         ดังที่เห็นได้จากข้อเท็จจริงที่ว่าพระองค์ทรงฝันร้ายและหวาดกลัวภัยอันตรายที่มองไม่เห็น       พระองค์จะทรงถวายเครื่องบูชาโดยการฆ่าสัตว์ เพื่อขอให้เทพเจ้าช่วยพระองค์พ้นทุกข์  ดังที่ปรากฏในพระไตรปิฎกของมหาจุฬา ฯ         เล่มที่  ๑๕ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๗ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค  ๙.        ยัญญสูตรว่าด้วยการบูชายัญ [๑๒๐]  "เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในเมืองสาวัตถีในเวลานั้น      พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงตระเตรียมเครื่องบูชายัญใหญ่ คือวัวตัวผู้ ๕๐๐ ตัว       ลูกวัวตัวเมีย ๕๐๐ ตัว ลูกวัวตัวผู้ ๕๐๐ ตัว แพะ ๕๐๐ ตัว แกะ ๕๐๐ ตัว ถูกผูกไว้กับเสาเพื่อบูชายัญ แม้ข้าราชบริพาร ทาส คนใช้หรือกรรมกรของพระองค์  แม้ว่าพวกเขาถูกด้วยการก่ออาชญากรรมและการข่มขู่    ถูกภัยคุกคาม พวกเขาร้องไห้น้ำตานองหน้าด้วยความกลัว   กระทำบริกรรม" 

              จาการศึกษาหลักฐานในพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬา ฯ ผู้เขียนได้ทราบข้อเท็จจริงเบื้องต้นว่า    พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงฝันร้าย และทรงวางแผนที่จะประกอบพิธีกรรมบูชายัญ      เพื่อขับไล่เสียงอันน่าสะพรึงกลัวของสัตว์ร้ายในนรก    ที่กลังรับโทษทัณฑกรรมบนโลก  เสียงเหล่านั้น รบกวนพระองค์        ทำให้พระองค์ทรงบรรทมไม่หลับตลอดทั้งคืน    วันรุ่งขึ้นพระองค์จึงทรงปรึกษากับปุโรหิตซึ่งหลังจากพิจารณาแล้วได้ถวายคำแนะนำให้พระองค์ทรงประกอบพิธีกรรมบูชายัญ     เพื่อบรรเทาความทุกข์จากฝันร้ายนั้น           เมื่อไม่มีหลักฐานอื่นใดที่จะหักล้างข้อเท็จจริงในพระไตรปิฎกอีกต่อไป    ผู้เขียนจึงเชื่อว่าพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงประกอบพิธีกรรมบูชายัญสัตว์ ซึ่งเป็นพิธีกรรมของศาสนาพราหมณ์นั้น   ผู้เขียนจึงคาดคะเนความจริงได้ว่าพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงนับถือศาสนาพราหมณ์    

การบิณฑบาตรของพระธุดงค์ในรัฐอุตตรประเทศ

          เมื่อพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงขึ้นครองราชย์และนับถือศาสนาพราหมณ์ ประชาชนก็หันมานับถือศาสนาพราหมณ์ด้วย             พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงได้รับการศึกษาจากเมืองตักศิลา พระองค์ทรงเป็นนักรบผู้กล้าหาญ    และมีกำลังทหารมาก  ทำให้อาณาจักรโกศล เป็น ๑ ใน ๑๖     รัฐที่มีอำนาจทางการเมือง  พระองค์ทรงทำสงครามกับพระเจ้าอชาติศัตรูแห่งแคว้นมคธ  และได้รับชัยชนะ ทรงประกาศพระองค์ทรงเป็นพุทธมามกะ           และมีความศรัทธาในพระพุทธเจ้า เนื่องจากพระพุทธองค์จะทรงประกาศตนเป็นพระพุทธเจ้าตั้งแต่อายุยังน้อยพระเจ้าปเสนทิโกศลก็ทรงใช้คำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตประจำวัน      โดยใช้สติปัญญาและความรอบรู้ของพระองค์เอง            

            พระองค์ทรงสร้างวัดพระพุทธหลายแห่ง  เพื่อพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในพระนครสาวัตถี รัฐโกศล        วัดเหล่านี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อบ่มเพาะจิตใจของประชาชนให้เข้มแข็งผ่านการทำสมาธิ  นำไปสู่ความบริสุทธิ์ของจิตใจ     ปราศจากอคติต่อผู้อื่นและอารมณ์ขุ่นมัวมีบุคลิกที่อ่อนโยนเหมาะอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคม       มีจิตใจที่มั่นคงในอุดมการณ์ของชีวิต   และไม่หวั่นไหวในการปฏิบัติหน้าที่ของตนเองต่อผู้อื่นด้วยความบริสุทธิและยุติธรรมเป็นที่ตั้ง      มีสติระลึกถึงความรู้จากประสบการณ์ชีวิต  ที่ผ่านประสาทสัมผัสที่ผ่านมาและสั่งสมอยู่ในจิตใจและสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้แก้ปัญหาด้วยเองได้   จนพวกเขาสามารถบรรลุถึงความรู้ที่แท้จริงของชีวิตที่เรียกว่า "อภิญญา ๖"  ได้

   

แม่น้ำอจิรวดีในพระนครสาวัตถี  แคว้นโกศล 

               พระพุทธเจ้าเสด็จมาเผยแผ่พระพุทธศาสนาในรัฐโกศลเป็นเวลา ๒๕ พรรษา   ซึ่งถือเป็นดินแดน ที่เผยแผ่พุทธศาสนาที่หนักที่สุดในพระชนม์ชีพของพระพุทธเจ้าและแคว้นโกศลตั้งอยู่ติดกับแคว้นสักกะชนบท  แคว้นโกศลถูกกล่าวถึงในพระไตรปิฎกไว้ในหลายพระสูตรด้วยกัน   ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาข้างต้น ผู้เขียนสงสัยว่าพระพุทธเจ้าทรงเผยแผ่คำสอนทางพระพุทธศาสนาในรัฐโกศลอย่างไรทำให้พระเจ้าปเสนทิโกศลและ    ชาวโกศลศรัทธาในคำสอนของพระพุทธศาสนาและเป็นสัญญาฝังแน่นในจิตใจของชาวโกศลตราบจนทุกวันนี้  ดังนั้นผู้เขียนจึงตัดสินใจที่จะศึกษาความจริงของการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในรัฐโกศล   โดยการวิเคราะห์ข้อมูลจากแหล่งความรู้ในพยานเอกสารพระไตรปิฎก  อรรถกถา พยานวัตถุได้แก่ เสาหินอโศก  วัด  สถูป    อีกหลายแห่งที่อินเดียและเนปาลที่สร้างขึ้นมาเพื่อระลึกถึงปณิธานของพระพุทธเจ้าในการทรงปฏิบัติงานเผยแผ่ของพระพุทธศาสนาในเมืองสาวัตถีในยุคปัจจุบันได้กลายเป็นโบราณสถานที่มีคุณค่าสำหรับมวลมนุษย์และใช้เป็นสถานที่ปฏิบัติบูชาเพื่อพัฒนาศักยภาพของชีวิตมนุษยชาติ  ให้มีสมาธิ (ความเข้มแข็ง) บริสุทธิ (ปราศจากอคติ)    ปราศจากเครื่องเศร้าหมอง (ความขุ่นมัวของจิต)เป็นคนอ่อนโยน (ไม่หยาบกระด้าง)  มั่นคง (หนักแน่นในความจริง) ไม่หวั่นไหว  (ไม่เป็นคนโลเล) ต่อปัญหาหนักของชีวิต   เพื่อชำระล้างความทุกข์ให้หมดสิ้นไปจากจิตวิญญาณของตัวเอง  และพยานเอกสารดิจิทัลได้แก่แผนที่โลกของ Google Map  เป็นต้น   ในยุคสมัยปัจจุบัน อำเภอสาวัตถี รัฐอุตตรประเทศได้รับการส่งเสริมจากรัฐบาลของสาธารณรัฐอินเดียให้ชาวพุทธทั่วโลกมาท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม แสวงบุญเพื่อปฏิบัติบูชาโดยเฉพาะการสวดมนต์ไหว้พระและทำสมาธิตามแนวทางของพระพุทธเจ้า เพื่อชำระล้างกิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในจิตวิญญาณของตนเอง เป็นต้น      ข้อมูลได้จากการเขียนบทความนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อพระธรรมวิทยากรใช้เป็นเนื้อหาของบรรยายแก่ผู้แสวงบุญแต่ละคณะ  ให้มีเนื้อหาวิชาพระพุทธศาสนาให้เป็นไปในแนวทางเดียวกัน  ส่วนกระบวนการวิเคราะห์ข้อมูลจากพยานเอกสาร พยานวัตถุ และพยานเอกสารดิจิทัล เพื่อหาเหตุผลของคำตอบที่เป็นความรู้ผ่านเกณฑ์ตัดสินอย่างสมเหตุสมผลปราศจากข้อสงสัยในความจริงอีกต่อไป.