บทนำ สู่ปรัชญาพุทธภูมิ : เจดีย์เคียงคู่ฟ้า

บทนำ สู่สถูปคู่ ในปรัชญาพุทธภูมิ 

(Introduction to  Twin Stupa in the Buddhaphumi Philosophy)

๑.บทนำ  

๒.เจดีย์ของพระเจ้าสุทโธทนะ 

๓.เจดีย์ของพระนางสิริมหามายา 

๑.บทนำสู่มโนทัศน์สถูปคู่และสัจธรรมแห่งจิตวิญญาณในปรัชญาพุทธภูมิ

ผู้เขียน  :    พระครูวิสุทธิมงคลบัณฑิต,ผศ.ดร.

ตำแหน่ง : อาจารย์ประจำหลักสูตรพุทธศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาปรัชญา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครราชสีมา

บทคัดย่อ (Abstract)

             บทความนี้นำเสนอการวิเคราะห์เชิงวิพากษ์และปรัชญา ญาณวิทยา ต่อร่องรอยโบราณ"สถานเจดีย์คู่"  (Twin Stupa)อันเป็นอนุสรณ์สถานแห่งพระเจ้าสุทโธทนะ     และพระนางสิริมาหามายา ณ  กุงกบิลพัสดุ์ ประเทศเนปาล การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเชื่อมโยงความลักลั่น     ระหว่างพยานหลักฐานเชิงประจักษ์ทางโบราณคดี      กับองค์ความรู้ที่สืบทอดในคัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา        และบันทึกการเดินทางของสมณทูตชาวจีน  (พระฟาเหียนและพระถังซั่มจัง)      ผ่านการตั้งคำถามเชิงปรัชญา ๓ ประการ     ได้แก่ การวิพากษ์ทฤษฎีกำเนิดโลกและระบบวรรณะ มโนทัศน์หลังความตาย        และการสร้างทฤษฎีเคียงคู่กัน  และปรากฏการณ์การเลื่อนไหลของปัญญาญาณจากถิ่นกำเนิดสู่ดินแดนสุวรรณภูมิ   ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าแม้มนุษย์จะมีข้อจำกัดทางผัสสะและการรับรู้      แต่มโนทัศน์เรื่องสถูปคู่กลับสะท้อนถึงการก้าวข้ามสมมติสัจจะ เป็นหมุดหมายแห่งศรัทธาและปัญญาที่ยังคงสถิตย์ชั่วนิรันดร์

๑.บทนำ ภูมิหลังและความสำคัญของโบราณสถานแห่งพุทธภูมิ

                ในปีพ.ศ.๒๕๕๙  ผู้เขียนพร้อมคณะผู้แสวงบุญได้เดินทางตามรอยบาทพระศาสดา ณ ดินแดนพุทธภูมิ     โดยมีจุดหมายสำคัญคือการเยือนเมืองกบิลพัสดุ์        อดีตราชธานีอันรุ่งเรืองแห่งอาณาจักรสักกะ (ปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตอำเภอกบิลพัสดุ์           จังหวัดลุมพินี  ประเทศเนปาล) สถานที่แห่งนี้นอกจากมาตุภูมิของพระเจ้าสุทโธทนะ  พุทธบิดาของเจ้าชายสิทธัตถะ (พระพุทธเจ้า)  เป็นสถานที่ประทับแห่งปฐมวัยของเจ้าชายสิทธัตถะแล้ว      ในนิติทางจิตวิญญาณที่แห่งนี้ยังเป็นศูนย์รวมแห่ง      "สัญญาจำได้หมายรู้ " ของพุทธศาสนิกชน   การได้มาน้อมกายใจสักการะบูชา ณ            สถานสังเวชนียสถานและพุทธสถานโบราณอันศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ย่อมก่อเกิดกุศลจิตเป็นพลวปัจจัยหนุนนำปฏิสนธิวิญญาณไปสู่สุคติภูมิ   แม้ผู้เขียนจะมีโอกาสมาเยือนสถานที่นี้หลายครั้ง          ทว่าทุกครั้งกลับยิ่งทวีความเลื่อมใสศรัทธา อย่างลึกซึ้งโดยมิเคยคลาย  

ในมิติพื้นที่และชาติพันธ์   ปัจจุบันบริบทรอบข้างได้แปรเปลี่ยนดินแดนแถบนี้แวดล้อมไปด้วยวิถีชีวิตของชาวฮินดู        ผู้ถือการบริโภคอาหารมังสวิรัติเพื่อชำระล้างกายและจิตใจให้บริสุทธิ์       มุ่งหวังเข้าถึงสภาวะ "โมกษะ"  ตามกรอบปรัชญาอินเดียโบราณ    ทัศนียภาพสองข้างทางเต็มไปด้วยพื้นที่เกษตรกรรมอันเงียบสงบ   ทว่าความเปลี่ยนแปลงของกาลเวลาอันยาวนานกว่า ๒,๕๐๐ ปี      พระราชวังกบิลพัสดุ์อันยิ่งใหญ่ในอดีตได้แปรสภาพเหลือเพียงซากปรักหักพังทางโบราณคดี(Ancient Kapilavastu)  ซึ่งได้รับการยกย่องให้เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม

         ทางทิศเหนือของพระราชวังโบราณแห่งนี้ เป็นที่ประดิษฐานของ "เจดีย์คู่  หรือสถูปฝาแฝด  (Twin Stupas)"     อันเป็นสถูปโบราณของพระเจ้าสุทโธทนะและพระนางมายาเทวี   ที่ตั้งตระหง่านเคียงคู่กันใกล้เชิงเขาหิมาลัย       สถานที่แห่งนี้ เป็นอนุสรณ์สถานสำคัญ ที่ฉายภาพเหตุการณ์ในอดีต       เมื่อครั้งเจ้าชายสิทธัตถะทรงตัดสินพระทัยสละฐานันดรศักดิ์แห่งวรรณะกษัตริย์ เสด็จออกผนวชเป็นพระโพธิสัตว์ ยอมลดพระองค์    มารับบิณฑบาตรจากผู้คนทุกชนชั้นวรรณะ  เพื่อใช้เวลาทั้งหมด ในการพัฒนาศักยภาพทางจิต  และปฏิบัติธรรมแนวทางอริยมรรคมีองค์ ๘    จนกระทั่งค้นพบความจริงแท้ของโลก 

๒.ปัญหาทางญาณวิทยาและข้อสงสัยเชิงวิชาการ

        ระบบการศึกษาร่วมสมัยในโลกปัจจุบันจะมุ่งพัฒนาศักยภาพอย่างเป็นระบบ ทว่าการศึกษาเหล่านั้นกลับให้ความสำคัญหนักไปทางความเจริญทางวัตถุ และมูลค่าทางเศรษฐกิจโดยละเลยการพัฒนาจิตวิญญาณของประชาชนในประเทศตนเอง  เพื่อหลุดพ้นจากวัฏสงสาร ส่งผลให้การอุบัติขึ้นของ "อริยบุคคล" กลายเป็นเรื่องยากยิ่งในสังคมยุคใหม่ 

เมื่อมองย้อนกลับมายังดินแดนพุทธภูมิ    ร่องรอยแห่งอาณาจักรสักกะกลับหลงเหลืออยู่อย่างจำกัดยิ่ง     นามสมมติเชิงประวัติศาสตร์ค่อย ๆ เลือนหายไปจากผัสสะของมนุษย์      ปุถุชนผู้ถูกครอบงำด้วยอคติและมีข้อจำกัดในการรับรู้               และมักขาดความเข้าใจ "สมมติสัจจะ" ( Concentional Reality) และ "ปรมัตถสัจจะ" (Ultimate Truth)   มักมองโบราณสถานเป็นเพียงก้อนอิฐไร้ค่าเชิงพาณิชย์   ส่งผลให้ภูมิปัญญาและมโนทัศน์เบื้องหลังการสร้างสถูปเจดีย์ขาดการสืบทอดอย่างน่าเสียดาย     

ความน่าสนใจเชิงญาณวิทยาอยู่ตรงที่พยานหลักฐาน      และประวัติศาสตร์อันลึกซึ้งของพุทธภูมิ          กลับมิได้หลงเหลืออยู่อย่างสมบูรณ์ในดินแดนต้นกำเนิดพระพุทธศาสนา      ทว่ากลับถูกรักษา ไว้อย่างมั่นคง   ในคัมภีร์พระไตรปิฎก  อรรถกถา  รวมถึงบันทึกการเดินทางของสมณทูตชาวจีน  (พระถังซัมจังและพระฟาเหียน)  ซึ่งหลงเหลือสืบทอดมามาในดินแดนห่างไกลเช่นศรีลังกา  เมียนมา ไทย และลาว ในขณะที่ผู้อยู่อาศัยในดินแดนพุทธภูมิ   ปัจจุบัน กลับดำเนินชีวิตอยู่บนรากฐานความเชื่อ เชิงเทวนิยมและประกอบพิธีอามิสบูชา ต่อเทพเจ้าตามกรอบคิดแบบเดิม  

จากความลักลั่นระหว่าง "หลักฐานทางคัมภีร์"และ "สภาวะเชิงประจักษ์ทางโบราณสถาน"  ที่ผู้เขียนได้สัมผัส   ย่อมก่อให้เกิดประเด็นข้อสงสัย  และสมมติฐานเชิงปรัชญาที่ต้องนำมาวิเคราะห์ด้วยเหตุผล  ๓ ประการดังนี้

๑.ประเด็นมหาเทพผู้สร้างและระบบวรรณะ :   ทฤษฎีกำเนิดโลก ของพราหมณ์โบราณที่อ้างว่า พระพรหมทรงสร้างมนุษย์ และแบ่งวรรณะให้ทำหน้าที่ต่างกันนั้น  มีข้อเท็จจริงรองรับหรือไม่  และเหตุใดพราหมณ์ปุโรหิต ในราชสำนัก จึงไม่สามารถอธิบายประวัติความเป็นมาของพระพรหมเชิงประจักษ์ได้    เมื่อถูกเจ้าชายสิทธัตถะทรงตั้งคำถามเชิงวิพากษ์  ?

๒.ประเด็นคตินิยมการสร้างเจดีย์คู่  : มโนทัศน์และมูลเหตุที่แท้จริงในการสร้างสถูปเจดีย์ของพระเจ้าสุทโธทนะและพระนางสิริมหามายาเคียงคู่กันนั้น    สะท้อนสภาวะทางจิตวิญญาณและความเป็นของดวงวิญญาณภายหลังความตาย ตามหลักปรัชญาพุทธภูมิอย่างไร  ? 

๓.ประเด็นด้านการแผ่ขยายความรู้ : เหตุใดปัญญาญาณการรู้แจ้งของพระพุทธองค์ จึงดับสูญและเลือนหายไปจากถิ่นกำเนิด   แต่กลับไปเจริญรุ่งเรือง และมีพยานหลักฐานหลงเหลือ อยู่อย่างหนาแน่นในดินแดนสุวรรณภูมิ และประเทศเพื่อนบ้าน  ? 

ด้วยเหตุผลและข้อสงสัยทางญาณวิทยาดังกล่าว  ผู้เขียนจึงเกิดแรงบันดาลใจในการรังสรรค์บทความเรื่อง "Twin Stupa (สถิตเคียงคู่ฟ้าชั่วนิรันดร์)"  โดยมุ่งวิเคราะห์และอนุมานความรู้จากข้อมูลจากพระไตรปิฎก   อรรถกถา และบันทึกของสมณจีน ๒ ท่าน เพื่อนุมานความรู้และถอดนมัสการความจริงแท้เชิงปรัชญา  ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการพัฒนาองค์ความรู้ในพระพุทธศาสนาให้ก้าวหน้าและเที่ยงตรงสืบไป