บทนำสู่ปรัชญาพุทธภูมิ : วัดเวฬุวันมหาวิหาร

Introduction to Buddhaphumi philosophy  : Venuvan maha Vihar in Tripitaka   

๑.บทนำ  ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา

         วัดเวฬุวันมหาวิหาร เป็นวัดพุทธแห่งแรกที่ตั้งอยู่ในเมืองราชคฤห์  (Rajagriha)  ซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรมคธ  วัดแห่งนี้สร้างขึ้นหลังจากที่ พระพุทธเจ้าทรงแสดงเจตจำนงที่จะเผยแพร่พระพุทธศาสนาเพื่อปฏิรูปสังคมในรัฐต่าง ๆ ในอนุทวีปอินเดีย เพื่อยกเลิกระบบวรรณะและประชาชนมีสิทธิ  เสรีภาพ และหน้าที่ที่เท่าเทียมกันแก่พลเมืองในด้านอาชีพ การศึกษา  การมีส่วนร่วมในการปกครองประเทศและการประกอบพิธีกรรมบูชาตามความเชื่อทางศาสนาในนิกายของตน  

              อย่างไรก็ตาม ในการเผยแผ่คำสอนของพระพุทธเจ้านั้นมิได้มีแค่บรรยายหลักคำสอนทางศาสนาเท่านั้น  พระองค์ยังทรงเสนอแนวทางปฏิบัติธรรมตามอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อฝึกฝนจิตใจของคนในอนุทวีปอินเดียให้มีชีวิตที่เข้มแข็งด้วยการทำสมาธิ  มีจิตใจบริสุทธิ์ปราศจากอคติและความทุกข์     มีบุคคลิกภาพอ่อนโยนเหมาะสมกับการอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคม      มั่นคงในเป้าหมายชีวิตและความอดทนไม่หวั่นไหวต่อปัญหาในการงานและชีวิต     ในที่สุดแล้ว อริยมรรคช่วยให้เขาบรรลุอภิญญาทั้ง ๖ ประการ  พระพุทธเจ้าเองทรงมีญาณทิพย์  เห็นสังสารวัฏแห่งการเกิดและการตาย      ทรงเห็นจิตวิญญาณละสังขารไปเกิดใหม่ตามกรรมในภพต่าง  ๆ         ภายใต้วัฏสงสารอันไม่มีที่สิ้นสุดนี้ 

         การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าได้ปลดปล่อยผู้คนในอนุทวีปอินเดียจากความมืดมิดแห่งความเชื่อที่ว่าพระพรหมสร้างมนุษย์จากพระวรกายของพระองค์ และสร้างระบบวรรณะขึ้นสำหรับผู้ถูกสร้างขึ้นโดยพระพรหม   โดยมนุษย์สร้างทำหน้าที่ตามวรรณะของตน  การบัญญัติกฎหมายระบบวรรณะตามประเพณีนั้นไม่สามารถเพิกถอนได้ เพราะขัดแย้งหลักธรรมของกษัตริย์ที่เรียกว่า   "หลักอปริหานิยธรรม" ซึ่งเป็นหลักการสูงสุดในการปกครองประเทศ วรรณะกษัตริย์ต้องปฏิบัติตาม หลักการเหล่านี้ และะไม่สามารถคัดค้านการออกกฎหมายระบบวรรณะได้ เมื่อออกกฎหมายวรรณะแล้ว  กฎหมายย่อมมีผลผูกพัน กล่าวคือห้ามมีเพศสัมพันธ์กับคนต่างวรรณะ และการปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่น   เป็นต้น   ผู้ใดฝ่าฝืนคำสอนของศาสนาพราหมณ์และกฎหมายระบบวรรณะเหล่านี้     จะถูกลงโทษโดยพระพรหม ด้วยการเนรเทศพวกเขาออกจากสังคมตลอดชีวิต และไม่สามารถกลับคืนสู่สถานะเดิมอีกได้

           เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเทศนาเรื่อง "อนุพพิกถาและอริยสัจ ๔" แก่พระเจ้าพิมพิสารและชาวราชคฤห์ ๑๒๐,๐๐๐ คนในเมืองราชคฤห์   ณ ลัฏฐิวันในเมืองราชคฤห์   พระเจ้าพิมพิสารทรงเกิดดวงตาเห็นธรรม (Spiritual eye)    ชีวิตของพระองค์ทรงพ้นจากความมืดมิด  และทรงเข้าใจว่ามนุษย์ไม่ได้ดับสูญไปหลังจากความตาย เพราะวิญญาณอาศัยอยู่ในร่างกายชั่วคราวเท่านั้น และเวียนว่ายตายเกิดต่อไป เมื่อพระองค์ทรงขจัดกิเลสออกจากพระทัยได้อย่างสิ้นเชิงแล้ว พระองค์จึงทรงถวายอุทยานเวฬุวัน ให้เป็นวัดแห่งแรกในพระพุทธศาสนา ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นสถานที่จำพรรษาของพระพุทธเจ้าและเหล่าสาวก  พระพุทธเจ้าทรงใช้วัดเวฬุวันมหาวิหารเป็นสถานที่สอนวิปัสสนากรรมแก่ประชาชนในราชคฤห์และนาลันทา  พระองค์ทรงใช้อริยมรรค ๘ ประการ ในการปฏิบัติธรรมจนบรรลุ "อภิญญา๖"  วิธีการปฏิบัตินี้ได้ผลดีอย่างกว้างขวาง     ประชาชนจำนวนมากในเมืองราชคฤห์และเมืองนาลันทา  ตัดสินใจสละทิ้งครอบครัวและทรัพย์สมบัติเพื่อบวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนา

          เมื่อผู้เขียนซึ่งเป็นมนุษย์ที่มีธรรมชาติเช่นเดียวกับพราหมณ์ในสมัยพุทธกาล ซึ่งเป็นนักตรรกะหรือนักปรัชญาที่ได้ยินเรื่องราวของวัดเวฬุวันมหาวิหาร  ที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลจนถึงปัจจุบัน ในเรื่องนี้ พวกเขามักจะแสดงความคิดเห็นของตนเองโดยอาศัยปฏิภาณตามหลักเหตุผล หรือคาดคะเนความจริงจากสิ่งที่ได้ยินมานั้น  โดยใช้เหตุผลในการอธิบายความจริงของเรื่องนั้น          อย่างไรก็ตาม เหตุผลของนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญานั้น บางครั้งพวกเขาก็ใช้เหตุผลได้อย่างถูกต้อง บางครั้งใช้เหตุผลได้ไม่ถูกต้อง บางครั้งอาจใช้เหตุผลเพื่ออธิบายความจริงแบบหนึ่ง และบางครั้งก็ใช้เหตุผลอีกแบบหนึ่ง แต่เมื่อข้อเท็จจริงของคำตอบยังคงคลุมเครือและไม่ชัดเจนว่า ต้นกำเนิดของความรู้เป็นมาอย่างไร วิญญูชนเช่นเจ้าชายสิทธัตถะหรือพระพุทธเจ้า เมื่อได้ยินความคิดเห็นของนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญาแล้ว    ทรงไม่เชื่อว่าเป็นความจริงและไม่ยอมรับนักวิชาการเหล่านั้นเป็นพยานยืนยันความจริงของเรื่องนั้น   

                ดังนั้น   เมื่อผู้เขียนได้ยินเกี่ยวกับการมีอยู่ของวัดเวฬุวันมหาวิหารที่สืบทอดกันมาตั้งสมัยพุทธกาลจนถึงปัจจุบัน ผู้เขียนจึงไม่ได้เชื่อในทันทีว่าเป็นความจริง  ผู้เขียนควรมีความสงสัยไว้จนกว่าข้อเท็จจริงจะได้รับการตรวจสอบ และรวบรวมหลักฐาน   เช่น  พระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย   อรรถกถา (คำอธิบาย)   ฎีกา (คำอธิบายย่อย)    และบันทึกการจาริกแสวงบุญของพระภิกษุชาวจีน และเอกสารทางวิชาการอื่น ๆ  พยานวัตถุได้แก่  โบราณสถานต่าง ๆ  ในเมืองราชคฤห์โบราณ  เป็นต้น เมื่อมีหลักฐานเพียงพอ จะนำมาใช้ในการวิเคราะห์โดยอนุมานความรู้หรือคาดคะเนความจริงจากหลักฐาน เพื่อพิสูจน์ความจริงเกี่ยวกับที่ตั้งของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ในเมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร สาธารณรัฐอินเดีย  โดยใช้เหตุผล ซึ่งเป็นเครื่องมือทางปรัชญาใช้       เพื่ออธิบายความจริงของเรื่องนี้คำตอบของเรื่องนี้จะถูกเขียนในรูปแบบบทความเชิงวิเคราะห์    ซึ่งจะเป็นประโยชน์แก่พระธรรมทูตแห่งราชอาณาจักรไทย เพื่อใช้ในการบรรยายแก่ผู้แสวงบุญชาวไทยและชาวต่างประเทศ      ที่เดินทางมาปฏิบัติธรรมในอินเดียและเนปาล  เพื่อประโยชน์ในการเผยแพร่พระพุทธศาสนาให้กว้างขวางยิ่งขึ้นนอกจากนี้ กระบวนการคิดวิเคราะห์ความจริงนี้จะเป็นประโยชน์ต่อนักศึกษาปริญญาเอกด้านพระพุทธศาสนา และปรัชญา โดยเป็นแนวทางในการตรวจสอบข้อเท็จจริง และรวบรวมหลักฐานสำหรับการวิจัยระดับปริญญาเอก  ซึ่งจะช่วยเพิ่มพูนความเข้าใจในพระพุทธศาสนาของพวกเขาให้ดียิ่งขึ้น.