แนวคิดอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ : ภูเขาคิชฌกูฏ

  แนวคิดอภิปรัชญาในปรัชญาพุทธภูมิ  : ภูเขาคิชฌกูฏ 

The Metaphysical in Buddhaphumi Philosophy   :  The  Griddhakuta  Mountain

บทนำ ปัญหาเกี่ยวกับความจริง 

          เหตุใดนักอภิปรัชญาจึงให้ความสนใจในศึกษา "ความจริง" ของสิ่งต่าง ๆ   เหตุผลมาจากมนุษย์เรามีอายตนะภายใน(ประสาทสัมผัส) ที่จำกัดในการรับรู้สิ่งรอบตัว ประกอบกับอคติต่อผู้อื่น อันเนื่องจากความไม่รู้  ความเกลียดชัง ความกลัวและความหลงส่วนตน  ส่งผลให้ชีวิตของมนุษย์ตกอยู่ในความมืดมิด   และขาดปัญญาที่จะเข้าใจความจริงของสิ่งต่าง ๆตามเป็นจริง           เมื่อรับรู้ข้อเท็จจริงของสิ่งใด             มนุษย์มักเก็บข้อมูลเหล่านั้นไว้ในจิตใจ แต่ ธรรมชาติของชีวิตมนุษย์มิใช่เพียงเป็นเพียงผู้รับรู้    และสั่งสมข้อมูลทางอารมณ์เท่านั้น  แต่มนุษย์ยังมีธรรมชาติของการคิด วิเคราะห์และใช้เหตุผลเพื่อแสวงหาคำอธิบายความจริง  ในทางปรัชญานั้นจึงแบ่งความจริงออกเป็น ๒ ประเภท  ได้แก่:

 

                 ๑.สมมติสัจจะ(ความจริงขั้นสมมติ) :    ความจริงที่เกิดจากการรับรู้ผ่านอายตนะภายในของตน  และสั่งสมประสบการณ์เหล่านั้นไว้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ในจิตใจ         ชีวิตมนุษย์ไม่ได้เป็นเพียงการรับรู้และรวบรวมหลักฐานทางอารมณ์เท่านั้น            มนุษยชาติยังมีธรรมชาติของการคิด เมื่อชีวิตมนุษย์รับรู้สิ่งใด    พวกเขาจะคิดเกี่ยวกับสิ่งนั้นโดยใช้เหตุผลซึ่งเป็นเครื่องมือทางปรัชญา  เพื่ออธิบายความจริงของสิ่งนั้น  ตัวอย่างเช่น  พุทธศาสนิกชนรับรู้ว่า "ภูเขาคิชฌกูฏ" เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ในพระพุทธศาสนา เป็นที่ประทับของพระพุทธองค์อยู่หลายปี       การปฏิบัติธรรมหรืออธิษฐานจิต  ณ  สถานที่แห่งนี้ เชื่อกันว่าจะนำมาสู่ความสำเร็จในสิ่งที่เราปรารถนา        หรือปรากฏการณ์ทางธรรมชาติอย่างแผ่นดินไหว       พายุในทะเล   น้ำท่วมทำลายบ้านเรือนตลอดจนปรากฏการณ์ทางสังคม    อย่างการบูชาเทพเจ้าเพื่อขอพรให้ประสบความสำเร็จในสิ่งที่ปรารถนา     การปฏิบัติอริมรรคมีองค์ ๘  เมื่อจิตมนุษย์เข้าไปรับรู้สิ่งเหล่านั้น  และบันทึกไว้เป็นหลักฐานทางอารมณ์ในจิตใจ  จากนั้นจิตใจจะวิเคราะห์หลักฐาน เพื่อหาคำตอบในเรื่องนั้น   

          อย่างไรก็ตาม สิ่งเหล่านี้ล้วนตกอยู่ภายใต้กฎอนิจจัง (ความไม่เที่ยง   เกิดขึ้น  ตั้งอยู่และดับไป       การรู้แจ้งในปรากฏการณ์เหล่านี้ จึงยังจัดอยู่ในระดับประสาทสัมผัสหรือความจริงขั้นสมมติเท่านั้น ด้วยเหตุนี้ ภูเขาคิชกูฏ ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่มนุษย์สมมติชื่อและเป็นสถานที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา     เนื่องจากเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่เทวดาและมนุษย์   ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนเกิดขึ้น   ดำรงอยู่และเสื่อมสลายไป   จึงถือว่ามีความเกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์เหล่านี้  เป็นต้น

ญาณวิทยาว่าด้วยการพิสูจน์ความจริงของภูเขาคิชฌกูฏ

           ผู้เขียนเกิดความสงสัย "เราจะพิสูจน์ได้อย่างไรว่าภูเขาลูกนี้คือภูเขาคิชฌกูฏที่แท้จริงในประวัติศาสตร์? "         ในญาณวิทยา (ทฏษฎีความรู้)          นักปรัชญาตะวันตกได้เสนอแนวคิดประจักษ์นิยม (Epiricism)  ซึ่งถือว่าบ่อเกิดความรู้ที่แท้จริงของมนุษย์ ต้องมาจากการรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสของมนุษย์   (การเห็น การได้ยิน การสัมผัสจริง) เท่านั้น     หากสิ่งใดไม่สามารถพิสูจน์ได้ด้วยประสาทสัมผัสของมนุษย์ ย่อมไม่ถือเป็นความรู้ที่ยืนยันความจริงของเรื่องนั้นได้    และไม่ยอมรับบุคคลผู้ให้ข้อมูลเป็นพยานได้       

              แม้หลักฐานปฐมภูมิอย่างพระไตรปิฎก (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย)     ระบุข้อเท็จจริงไว้ชัดเจนว่าภูเขาคิชฌกูฏว่าตั้งอยู่ที่พระนครราชคฤห์  แคว้นมคธ        แต่ข้อมูลในคัมภีร์เพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอที่จะสร้างความเข้าใจอย่างแจ่มแจ้งในจิตใจ           ตามหลักประจักษ์นิยม ผู้เขียนจึงจำเป็นต้องลงพื้นที่เพื่อรับรู้ด้วยประสาทสัมผัสของตนเอง       เพื่อให้เข้าใจว่าภูเขาลูกนี้มีที่มาอย่างไร  ตั้งอยู่ที่ไหนในสาธารณรัฐอินเดีย  

             ผู้เขียนจำเป็นต้องใช้ทฤษฎีความรู้เพื่อแสดงขอบเขตความรู้ ที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล       เพื่อหาเหตุผลยินยันความจริงของคำตอบเกี่ยวกับที่ตั้งของภูเขาคิชฌกูฏ          เพื่อเขียนบทวิเคราะห์นี้ผู้เขียนใช้ทฤษฎีความรู้เชิงประจักษ์กำหนดไว้ว่า      "มนุษย์คนใดคนหนึ่งรับรู้จากประสาทสัมผัสอย่างเดียวเท่านั้น"            ตามทฤษฎีความรู้เชิงประจักษ์ ผู้เขียนตีความได้ว่าความรู้ที่เกี่ยวกับความจริงของภูเขาคิชกูฏมนุษย์ต้องรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสของตนเองเท่านั้น      จึงจะถือว่าเป็นความรู้ที่แท้จริงของมนุษย์    ส่วนความรู้ใดไม่ผ่านการรับรู้ทางประสาทสัมผัสของมนุษย์ถือว่าเป็นความรู้ที่เป็นเท็จเพราะไม่มีอยู่จริง       

                 ประสบการณ์เชิงประจักษ์พยานของผู้เขียน เริ่มต้นในปี ค.ศ. ๒๐๐๒     ขณะศึกษา     ณ     มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู (Banaras Hindu University)      ประเทศอินเดีย  โดยได้ร่วมเดินทางแสวงบุญกับนิสิตของมหาวิทยาลัยในเมืองพาราณสี     ไปยังเมืองราชคฤห์โบราณ ซึ่งอยู่ห่างจากเมืองพุทธคยา  อำเภอคยา         รัฐพิหาร   ประมาณ ๗๒ กิโลเมตร  เมื่อรถบัสเข้าสู่พระนครราชคฤห์โบราณ ภาพที่ปรากฏแก่สายตา คือ ภูมิประเทศลักษณะ "แอ่งกะทะ" ที่ถูกโอบล้อมด้วยเทือกเขา  ใหญ่ทั้ง  ๕ ลูก (เบญจคีรี) ได้แก่อิสิคิริ เวภาระ  ปัณฑวะ  เวปุลละและคิชฌกูฏ   ปรากฏกำแพงหินศิลาโบราณโอบล้อมยอดเขาอย่างน่าอัศจรรย์     

ผ่านประตูเมืองเข้าสู่แอ่งกะทะที่ล้อมรอบด้วยภูเขาห้าลูกโดยมีภูเขาอิสิคิริด้านซ้ายมือ           ส่วนด้านขวามือเป็นภูเขาปัณฑวะบนเทือกเขาทั้งสองแห่ง  ผู้เขียนมองเห็นกำแพงหินก่อสร้างไปตามเทือกเขาอันยาวไกล

เมื่อเดินทางเข้าสู่เชิงเขารัตนคีรี      คณะเดินทางได้เดินเท้าขึ้นสู่ยอดเขา  คิชฌกูฏ ตาม "ถนนพระเจ้าพิมพิสาร"  (Bimbisara Road)   ซึ่งเป็นเส้นทางโบราณที่พระเจ้าพิมพิสารทรงใช้เป็นเส้นทางเสด็จ ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าที่ยอดเขาคิชฌกูฏ    ซึ่งมีป้ายประกาศของกองโบราณคดีแห่งอินเดีย ( Archaeological  Survey of India -ASI) กำกับไว้ชัดเจน ถนนสายนี้คือ เส้นทางประวัติศาสตร์ ที่พระเจ้าพิมพิสาร ใช้เสด็จไปเฝ้าพระพุทธเจ้า     ในบรรยายกาศที่สงบเงียบ เหมาะแก่การวิเวกภาวนา  ของพระสงฆ์สาวก  เพื่อตัดอารมณ์ทางโลก  

๑. สภาพภูมิศาสตร์และตำแหน่งที่ตั้งของภูเขาคิชฌกูฏ  

             ภูเขาคิชฌกูฏตั้งอยู่ทิศตะวันออกเฉียงเหนือของเมืองราชคฤห์    เมื่อตรวจข้อเท็จจริงจากแผนที่โลกของกูเกิล    (Google Map)    โดยอ้างอิงวัดเวฬุวันมหาวิหารเป็นศูนย์กลางของเมืองราชคฤห์          จะพบตำแหน่งของภูเขาคิชฌกูฏอย่างชัดเจน  ในทางกายภาพ ภูเขาคิชฌกูฏมีความสูงไม่มากนัก    (สูงไม่เกิน ๖๐๐ เมตรจากระดับน้ำทะเล)หากอิงตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔       ซึ่งกำหนดว่า "ภูเขา"             ควรมีความสูงจากพื้นที่โดยรอบตั้งแต่ ๖๐๐ เมตรขึ้นไป  คิชฌกูฏ อาจจัดเป็นเพียง                 "เนินเขา "  (Hill) แต่ในทัศนะทางประวัติศาสตร์และพุทธศาสนา  ควรคงคำเรียกว่า  เห็น "ภูเขาคิชฌกูฏ" ตามพระไตรปิฎก (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย)    ภูเขาคิชฌกูฏแห่งนี้      เป็นสถานที่ประทับจำพรรษาของพระพุทธองค์หลายพรรษา  (เช่นพรรษาที่ ๓ ๕ ๗ และในพรรษาที่ ๔๔)         เป็นสถานที่ทรงแสดงธรรมพระสูตรมากมาย  เช่น        มหาปรินิพพานสูตรและสัทฺะมฺปุณฑริกสูตร(มหายาน)     บริเวณทิศเหนือของภูเขาคิชฌกูฏคือยอดเขารัตนคีรี ซึ่งมีลักษณะเป็นลานหินกว้างขวาง    ในสมัยพุทธกาลเคยใช้เป็นลานประหารนักโทษ            และปัจจุบันเป็นที่ตั้งของ Viswa Shanti Stupa  (พระเจดีย์สันติภาพ)ของชาวพุทธญี่ปุ่น

๒. มูลคันธกุฎี : ความจริงที่พิสูจน์ได้ผ่านสถูปและพระไตรปิฎก  

           ในคัมภีร์พระไตรปิฎก (ฉบับจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย)  พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย (๑.ขันธสังยุต ) มัชฌิมปัณณาสก์ ๔.เถรวรรค๕. วักลิสูตรมีบันทึกไว้ว่า "พระพุทธเจ้าประทับบนภูเขาคิชฌกูฏ ตลอดคืน และวันที่ยังเหลืออยู่นั้น"....... 

    

         หลักฐานนี้ยืนยันว่า   ภูเขาคิชฌกูฏมิใช่เพียงสถานที่ในตำนานแต่เป็นสถานที่ประทับจริงนอกเหนือจากวัดเวฬุวันมหาวิหารของพระพุทะเจ้าโดยมี "พระมูลคันธกุฎี"   ซึ่งอยู่บนยอดภูเขาคิชฌกูฎ คำว่า คันธกุฎีแปลว่า กุฎิที่มีกลิ่นหอม  เนื่องจากพุทธศาสนิกชนมักนำดอกไม้และเครื่องหอม มาถวายเป็นอามิสบูชา ประดับรอบกุฎีตลอดเวลา ตัวกุฎิเดิมในสมัยพุทธกาล สร้างขึ้นอย่างเรียบง่ายด้วยไม้และหลังคามุงใบไม้  แต่ในปัจจุบัน กองโบราณแห่งอินเดียได้บูรณะและทำอิฐิก่อล้อมรอบลานหิน  ซึ่งเป็นฐานโบราณสถานเดิมไว้ นอกจากนี้บริเวณใกล้เคียงยังปรากฏกุฎีพระอานนท์  ถ้ำสุกรขาตา (สถานที่พระสาลีบุตรบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์)และถ้ำพระโมคคัลลานะ  ซึ่งได้รับการทำเครื่องหมายและอนุรักษ์ไว้อย่างเป็นระบบ  

ประสบการณ์ประจักษ์นิยมของผู้เขียน : จากตำนวนสู่ความจริง

           จากการเดินทางไปศึกษาและปฏิบัติบูชา ณ  ภูเขาคิชฌกูฏหลายครั้ง ทำให้ผู้เขียนได้ลบล้างความเข้าใจผิดในอดีต กล่าวคือเมื่ออ่านคัมภีร์และฟังเรื่องราวแต่เดิม  ผู้เขียนเคยจินตนาการว่า   "ภูเขาหัวแร้ง" จะต้องเต็มไปด้วยฝูงนกแร้ง เกาะตามยอดเขา  เพื่อคอยกินซากศพที่ชาวเมืองนำมาทิ้งไว้  แต่ความจริงในปัจจุบันกลับไม่พบฝูงแร้งเลย

ข้อเท็จจริงทางสังคมและวัฒนธรรมอธิบายว่า ประเพณีชาวฮินดูในราชคฤห์ได้เปลี่ยนจากการนำศพมาทิ้งไว้ในป่าช้า มาเป็นการฌาปนกิจ (เผาศพภายใน ๒๔ ชั่วโมง ตามอิทธิพลแนวคิดทางพระพุทธศาสนาหลังจากพิธีพระราชทางเพลิงพระบรมศพของพระพุทธเจ้า ทำให้ไม่มีซากศพเป็นอาหารของนกแร้งอีกต่อไป  ฝูงแร้งจึงย้ายถิ่นฐาน ไปยังพื้นที่อื่น (เช่นที่ราบสูงทิเบตที่มีการปลงศพแบบพฤกษโศก หรือ Sky Burial)  ปัจจุบันเส้นทางนำขึ้นสู่บนยอดเขาคิชฌกูฏได้รับการพัฒนาโดยรัฐบาลอินเดีย มีการสร้างบันไดคอนกรีตอย่างดีแทน เส้นทาง

ปีนป่ายไต่ช่องหิน อันตรายในอดีต (ซึ่งคาดว่าเป็นเส้นทาง เสด็จเดิมของพระพุทธองค์ เพื่อรองรับผู้แสวงบุญทั่วโลก

        เมื่อคณะของผู้เขียนเดินทางมาถึงลานที่เขาใช้เป็นสถานที่จอดรถมีรถโดยสารของคณะผู้แสวงบุญนานาชาติ จอดกันหลายคัน ทางขึ้นเขาคิชกูฏ จึงเต็มไปด้วยผู้มาแสวงบุญกันเป็นจำนวนมากทั้งชาวฮินดูและชาวพุทธไทยนิยมขึ้นไป ปฏิบัติบูชาที่ยอดเขาคิชฌกูฏส่วนชาวฮินดูขึ้นไปแสวงบุญที่วัดญี่ปุ่นยอดเขารัตนคีรี    ผู้เขียนเดินไปตามถนนพระเจ้าพิมพิสารขึ้นเขาคิชกูฌกูฏ  เมื่อทางผ่านสะพานข้ามแม่น้ำโบราณเป็นทางน้ำไหลที่มีขนาดเล็ก ๆ อันเหือดแห้งไปแล้ว คณะของพวกเราเดินผ่านถ้ำที่ใช้เป็นสถานที่ปฏิบัติของพระโมคคัลนะและถ้ำสุกรขาตาอันเป็นสถานที่บรรลุธรรมของพระสารีบุตร  ผู้เขียนเดินตามถนนที่เขาทำไว้ด้วยลาดซิเมนต์เป็นอย่างดี มีบันไดหลายขั้นกว่าจะขึ้นไปถึงบนยอดเขาคิชฌกูฎที่รัฐบาลอินเดียเขาสร้างไว้เพื่อสนองความต้องการของผู้แสวงบุญที่จะขึ้นไปปฏิบัติบูชา บนลานหินที่เชื่อว่าเป็นที่ตั้งมูลคันธกุฏของพระพุทธเจ้า ซึ่งเจ้าหน้าที่กองโบราณคดีอินเดียเขาก่อสร้างกำแพงด้วยอิฐล้อมรอบสถานที่เดิมที่เคยเป็นที่ตั้งมูลคันธกุฏีทำด้วยไม้หอม ส่วนหลังคาทำด้วยใบไม้  

       นอกมูลคันธกุฏีที่มีเนื้อที่ว่างกว้างขวางพอที่จะนั่งสมาธิส่วนตัวได้เกือบ ๑๐๐ คน แต่ทางที่เราขึ้นมาบนยอดเขาคิชฌกูฏเป็นทางใหม่มิใช่เส้นทางเก่าที่พระพุทธองค์เสด็จขึ้นมาเป็นประจำ เพราะทางเสด็จขึ้นมาเป็นจำอยู่อีกทางหนึ่งค่อนช้างชันต้องใช้บันไดต้องใช้กำลังของร่างกายปีนป่ายขึ้นมาหนักพอสมควรอาจลื่นหกล้มตกจากทางที่ปีนได้ 

     ผู้เขียนเดินผ่านสถานที่ตั้งกุฏิของพระอานนท์พุทธอุปฐากของพระพุทธเจ้าซึ่งเจ้าหน้าที่ของกองโบราณคดี รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย เขาทำเครื่องหมายเป็นสัญญาลักษณ์ด้วยการก่ออิฐถือปูนให้เรารู้ไว้ว่า พระอานนท์พร้อมที่ถวายงานรับใช้พระพุทธองค์ตลอดเวลา ภูเขาคิชฌกูฏกลายภูเขาศักดิ์สิทธิ์แห่งหนึ่งในแดนพุทธภูมิของโลกมนุษย์ เพราะเป็นสถานที่แสวงบุญอีกแห่งที่ผู้แสวงบุญชาวไทยและทั่วโลกต่างตั้งใจอยากมาปฏิบัติบูชาอีกครั้งหนึ่งในชีวิต ที่หน้าประตูทางเข้ามูลคันธกุฎีของพระพุทธเจ้าและเปล่งวาจาสวดมนต์ตามบทสวดด้วยสำเนียงภาษา และวิธีการปฏิบัติตามหลักจริยศาสตร์ในวัฒนธรรมของตนและอธิษฐานบารมีขอให้ตนมีชีวิตที่เจริญรุ่งเรืองก้าวหน้ามีชื่อเสียงประสบความสำเร็จในชีวิตของตนทุกประการ