บทนำสู่การศึกษาเชิงวิเคราะห์เมืองธาตุพนม ในมุมมองปรัชญาพุทธภูมิ

An Introduction to the Analytical Study of the Town of That Phanom from the Perspective of Buddhaphumi  Philosophy

บทนำสู่การศึกษาเชิงวิเคราะห์เมืองธาตุพนม ในมุมมองปรัชญาพุทธภูมิ  

คำสำคัญ เมืองธาตุพนม วัดพระธาตุพนม 

๑.บทนำและความเป็นมาของเมืองธาตุพนม

       ธาตุพนมเป็นเมืองโบราณที่มีรากเหง้าอันยาวนาน เคยอยู่ภายใต้ความรุ่งเรืองของอาณาจักรศรีโคตรบูรณ์  ในปัจจุบัน ตัวอำเภอธาตุพนม ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำโขง และเป็นสถานที่ประดิษฐานปูชนียสถานอันศักดิ์สิทธิ์คู่แผ่นดิน คือ "พระธาตุพนม" ซึ่งตามตำนานมีความเชื่อว่า สร้างขึ้นภายหลังจากที่องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานได้ ๘ ปี เมืองแห่งนี้ปรากฏชื่อเสียงและมีการบันทึกอยู่ในหน้าพงศาวดารทั้งของไทย และลาวมาอย่างยาวนาน  ในอดีตของเมืองธาตุพนม มีเจ้าเมืองทำหน้าที่ปกครองดูแลราษฎรสืบทอดกันมาหลายร้อยปี จนกระทั่งในยุคต่อมาเมืองธาตุพนม ได้หล่อหลอมรวมเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรสยามและได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น "อำเภอธาตุพนม" ขึ้นอยู่กับจังหวัดนครพนมตามพระราชบัญญัติในสมัยปัจจุบัน

อำเภอธาตุพนมตั้งอยู่ติดริมแม่น้ำโขงด้านตะวันตกเป็นอำเภอที่เป็นบ้านเกิดของผู้เขียน   ในช่วงที่โยมพ่อได้รับราชการเป็นครูตรีที่โรงเรียนธาตุพนม  ก่อนจะย้ายไปเป็นครูใหญ่ที่โรงเรียนอุเทนพัฒนาอำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ พระธาตุพนมได้ทรุดตัวลงพระธาตุพนมได้รับความเสียหายมากผู้เขียนจึงได้มาเยือนอำเภอธาตุอีกครั้งหนึ่ง     และต่อมาเมื่อปีพ.ศ. ๒๕๓๖ผู้เขียนได้ออกบวชในพระพุทธศาสนา ในช่วงเวลาเข้าพรรษา พระอุปัชฌาย์ได้นำพระภิกษุใหม่มาสักการะบูชาพระธาตุพนม  และฉันได้เดินทางมาที่พระธาตุพนมอีกหลายครั้งก่อนฉันเดินทางต่อไปไปยังจังหวัดสกลนคร

๒.ความสำคัญของเมืองธาตุพนมในมิติประวัติศาสตร์และจิตวิญญาณ

      ในแง่ความสำคัญ เมืองธาตุพนมไม่ได้เป็นเพียงแค่ดินแดนริมโขงที่มีความอุดมสมบูรณ์และเงียบสงบเท่านั้น แต่ยังเปรียบเสมือนศูนย์รวมศรัทธา ที่มีผู้คนเดินทางมากราบไหว้บูชาด้วยอามิสบูชาปีละหลายล้านคนหลายคณะเดินทางมาเพื่อฝึกฝนขัดเกลาจิตใจตามวัตรปฏิบัติอันงดงามของพระพุทธองค์เพื่อให้จิตใจมีความเข้มแข็ง ทนทานต่ออารมณ์โลกและไม่ให้ไหลไปตามกระแสแห่งกิเลส อันเป็นบ่อเกิดแห่งความทุกข์ การฝึกจิตเช่นนี้ จึงเป็นการพัฒนาศักยภาพอันยิ่งใหญ่ของความเป็นมนุษย์

หากเราสามารถนำเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของอำเภอธาตุพนม มาบอกเล่าแก่ผู้เดินทางท่องเที่ยว ย่อมช่วยเพิ่มสีสันและสาระความรู้ ทำให้การเดินทางมีความหมายและไม่น่าเบื่อ อีกทั้งยังเป็นการส่งเสริมการเรียนรู้พระพุทธศาสนา โดยนำหลักธรรมเรื่องกฎไตรลักษณ์" มาบูรณาการเข้ากับวิชาประวัติศาสตร์และศาสตร์สมัยใหม่ได้อย่างลงตัว  เมืองธาตุพนมจึงเป็นเมืองแห่งมนต์เสน่ห์ที่อบอวลด้วยหลักธรรมและเต็มไปด้วยผู้คนที่เดินทางมาด้วยศรัทธาอันมั่นคงไม่เคยขาดสาย

๓.แรงบันดาลใจและข้อจำกัดในการรับรู้(ทฤษฎีความรู้ประสบการณ์นิยม) 

     จุดเริ่มต้นและแรงบันดาลใจในการศึกษาเรื่องนี้ มาจากทั้งความผูกพันส่วนตัวและข้ดจำกัดในการรับรู้ ผ่านกาลเวลาโดยผู้เขียนมีสายใยผูกพันกับอำเภอธาตุพนม ตั้งแต่ครั้งที่โยมพ่อมารับราชการเป็นตรีที่โรงเรียนธาตุพนม จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์สำคัญเมื่อพ.ศ. ๒๕๑๖ที่องค์พระธาตุพนมทรุดตัวลงและเสียหายอย่างหนัก  ซึ่งผู้เขียนได้มีโอกาส มาเยือนและต่อมาได้เข้าสู่ร่มกาสาวพัสตร์ในปี พ.ศ. ๒๕๓๖ ได้มีโอกาสมากราบสักการะองค์พระธาตุพนมร่วมกับพระอุปัชฌาย์ และคณะสงฆ์ ก่อนที่จะเดินทางไปจังหวัดสกลนคร ประสบการณ์และการเดินทางเหล่านี้ จึงเป็นเสมือนประจักษืพยานที่หล่อมหลอมความผูกพันต่อดินแดนแห่งนี้

ในแง่ของกระบวนการรับรู้ความจริง (Epistemology)     ตามทฤษฎีความรู้ประสบการณ์นิยม (Empirstemology) ที่อาศัยประสาทสัมผัสและการศึกษาค้นคว้าจากตำราประวัติศาสตร์  ซึ่งรวบรวมเรื่องราวของมนุษย์ผู้ประกอบด้วยกาย(รูป) จิต เจตสิก และเป้าหมายสูงสุดคือ นิพพาน ทำให้ผู้เขียนพยายามสืบค้นเรื่องราวในอดีต

ร่องรอยประวัติศาสตร์  ในช่วงพุทธศักราชที่ ๑๙ บริเวรณนี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรศรีสัตนาคนหุต   ซึ่งมีการรวมดินแดนสองฝั่งโขงเข้าด้วยกันเป็นราชธานี

หลักฐานการสร้างถนนและสะพานตามพงศาวดารเวียงจันทร์ระบุว่า เมื่อพ.ศ. ๒๓๔๙ เจ้าอนุวงศ์เวียงจันทร์  พระยาจันทรสุริยวงษ์ (กิ่ง)เจ้าเมืองมุกดาหาร, พระบรมราชา (สุตตา)เจ้าเมืองนครพนมได้ร่วมกันสร้างถนนยาวประมาณ ๖๐๐ เมตร จากแม่น้ำโขงตรงไปยังองค์พระธาตุพนมพร้อมทั้งสร้างสะพาน(เรียกว่า"ขัว")บริเวณหน้าวัดพระธาตุพนม ซึ่งเมื่อพิจารณาจากภูมิประเทศที่มีสระน้ำ ๒ แห่งทางทิศตะวันออกของทางเข้าพระธาตุ ยิ่งช่วยให้จินตนาการย้อนกลับไปถึงภาพแอ่งน้ำ และเหตุการณ์เมื่อปี พ.ศ. ๒๓๔๙ได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น

เขตการปกครองและ "ข้าโอกาส" ถนนเส้นดังกล่าวในอดีตยังเคยใช้เป็นเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างเมืองนครพนมและเมืองมุกดาหาร โดยให้ทั้งสองเมืองช่วยกันดูแลองค์พระธาตุพนม  ประชาชนที่อาศัยอยู่รอบองค์พระธาตุพนมในสมัยนั้นเรียกว่า "ข้าโอกาส"   (ข้าทาส บริเวรขององค์พระธาตุซึ่งได้รับการยกเว้นการเสียส่วยอากร แต่ต้องถูกเกณฑ์แรงงานและจัดหาวัสดุก่อสร้าง เช่น ทำอิฐ ปูน ขนกรวดและทรายจากแม่น้ำโขง   มาใช้ในการบูรณะและก่อสร้างศาสนวัตถุข้อจำกัดในการรับรู้เรื่องราวในอดีตที่เลือนหายไปตามกาลเวลา 

"จากหยาดเหงื่อของ "ข้าโอกาส" ผู้แบกหินแบกทรายในอดีตสู่"ผู้แสวงบุญ"ผู้แบกความหวังและศรัทธาข้ามกาลเวลา เส้นทางสายเล็ก ๆ  ที่เจ้าอนุวงศ์และเจ้าเมืองร่วมกันสร้างเมื่อพ.ศ. ๒๓๔๙ ไม่ได้เป็นเพียงถนนเชื่อมแม่น้ำโขงเข้ากับองค์พระธาตุ หากแต่เป็นสะพานเชื่อมโยง"โลกียะเข้าสู่ "โลกุตตร" ในใจคน"

จึงกลายเป็นแรงผลักดันและแรงบันดาลใจ สำคัญที่ทำให้ผู้เขียนต้องการศึกษา ค้นคว้าและรวบรวมเรื่องราวเชิงวิเคราะห์ของเมืองธาตุพนม เพื่อรักษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์และเชื่อมโยงเข้ากับปรัชญาพุทธภูมิในครั้งนี้

บรรณานุกรม

(๑) สุรจิต จันทรสาขา, เมืองมุกดาหาร......