บทนำสู่ การตรัสรู้กฎธรรมชาติของพระพุทธเจ้าในปรัชญาพุทธภูมิ

  บทนำสู่ การตรัสรู้กฎธรรมชาติของพระพุทธเจ้าในปรัชญาพุทธภูมิ (Introduction to The Enlightened in Natural Law of Buddha in  Buddhaphumi Philosophy)

ผู้แต่ง  พระครูวิสุทธิมงคลบัณฑิต,ผศ.ดร.

บทคัดย่อ       

           บทความนี้มุ่งศึกษาและวิเคราะห์ "การตรัสรู้กฎธรรมชาติของพระพุทธเจ้าในมุมมองปรัชญาพุทธภูมิ"        ผ่านมุมมองเชิงประวัติศาสตร์  ปรัชญา และสังคมศาสตร์      โดยย้อนกลับไปพิจารณาทางสังคม เศรษฐกิจ  การเมือง       และความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ในอนุทวีปอินเดียยุคโบราณ ซึ่งเผชิญกับระบบวรรณะ   การฉ้อฉล และการผูกขาดความรู้ผ่านพิธีกรรม        การแสวงหาความจริงของเจ้าชายสิทธัตถะเกิดจากการตั้งคำถาม (ความสงสัย)     ต่อความจริงสมมติขึ้น  (สัจธรรมทางโลก)  และการแสวงหาความจริงขั้นสูงสุด (ปรมัตถ์สัจจะ)  ผลจากการตรัสรู้ภายใต้กฎธรรมชาติเช่น  อิทัปปัจจยตาและปฏิจจสมุป บาท)  ไม่เพียงแต่ปลดปล่อยมนุษย์จากจากอวิชชา      และความทุกข์ทางจิตวิญญาณเท่านั้น    แต่ยังส่งผลกระทบอย่างไพศาลต่อการปฏิรูปสังคม  การศึกษาและค่านิยม     มนุษยธรรมในระดับสากล  บทความนี้จึงเป็นข้อมูลและกรอบแนวคิดสำคัญสำหรับพระวิทยากร    นักวิชาการและผู้แสวงบุญในการเข้าใจแก่นแท้แห่งพุทธธรรม ณ  ดินแดนพุทธภูมิ 

คำสำคัญ อวิชชา, ตรัสรู้, กฎธรรมชาติ,ปรัชญาพุทธภูมิ,ระบบวรรณะ   

บทนำ 

๑.ความเป็นมาและบริบททางประวัติศาสตร์

   การจะเข้าใจแก่นแท้ของการตรัสรู้ในพระพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้ง  จำเป็นต้องย้อนกลับไปศึกษาบริบททางสังคม  เศรษฐกิจ การเมืองและศาสนาพราหมณ์ในอนุทวีปอินเดียยุคก่อนพุทธกาล สังคมในยุคนั้น โดยเฉพาะในแคว้นสักกะและแคว้นโกลิยะ ดำเนินภายใต้การครอบงำของวรรณะพราหมณ์อารยัน ซึ่งวางรากฐานความเชื่อว่า"พระพรหม" เป็นผู้สร้างสรรพสิ่งและกำหนดวรรณะของมนุษย์ตั้งแต่กำเนิด

โครงสร้างทางสังคมที่กำหนดระบบวรรณะขึ้นมา เพื่อสร้างความมั่นคงทางการเมืองของชาวอารยันนั้น รักษาผลประโยชน์ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของประเทศ จำกัดสิทธิทางการศึกษาหลักสูตรศิลปศาสตร์ ๑๘ และจำกัดสิทธิในการประกอบพิธีกรรมบูชาบัญทางศาสนาของชาวพื้นเมืองเดิมเพื่อให้พวกเขาขาดที่พึ่งอันประเสริฐ เมื่อมนุษย์มีความเห็นแก่ตัวอยู่แล้ว โครงสร้างทางสังคมตามระบอบสามัคคีธรรม (ระบบวรรณะ) จึงทำให้มีการเลือกปฏิบัติต่อกันของคนในสังคม  ผู้คนในอนุทวีปซึ่งมีอวิชชาอยู่แล้วให้เกิดอวิชชายิ่งๆ ขึ้นไป ชีวิตของผู้คนในยุคนั้นซึ่งเต็มไปด้วยความมืดมิด 

เมื่อโครงสร้างสังคมตามระบอบสามัคคีธรรม ดังกล่าวถูกรับรองด้วยกฎหมายจารีตประเพณี(ระบบวรรณะ)และการตีความตามหลัก "ราช อปริหานิยธรรม"(กฎหมายรัฐธรรมนูญ)ในยุคนั้น  ทำให้กฎหมายระบบวรรณะกลายเป็นสิ่งที่ไม่สามารถแก้ไขหรือยกเลิกได้ ผู้ฝ่าฝืนกฎระเบียบสังคม เช่น การแต่งงานข้ามวรรณะ จะถูกลงโทษอย่างรุนแรง "พรหมทัณฑ์" คือการถูกขับไล่ออกนอกสังคม กลายเป็น "จัณฑาล" ที่ไร้สิทธิ เสรีภาพ และโอกาสในการศึกษาหรือการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี ยุคทองของศาสนาพราหมณ์จึงนับเป็นยุคมืดมนของประชาชนส่วนใหญ่ที่ต้องตกอยู่ภายใต้ความกลัว  อคติ และอวิชชา

๒.ความสำคัญของการตรัสรู้จากข้อสงสัยสู่การปฏิรูปใหญ่

       ท่ามกลางโครงสร้างสังคมที่ไม่เป็นธรรม เจ้าชายสิทธัตถะทรงตั้งคำถาม ต่อความสมเหตุสมผลของคำสอนในศาสนาพราหมณ์ เมื่อทรงสอบถามเหล่าปุโรหิตถึงประวัติ ความมีอยู่จริงและหลักฐานเชิงประจักษ์ของพระพรหมและพระอิศวร กลับไม่มีพราหมณ์คนใดสามารถพิสูจน์ได้ผ่านประสบการณ์ตรง พระองค์จึงทรงตระหนักว่าความเชื่อเรื่องเทพเจ้าเป็นเพียง "สมมติสัจจะ" ที่มนุษย์ร่วมกันสมมติขึ้นเพื่อใช้เป็นเครื่องมือผูกอำนาจและผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ 

 

การตัดสินพระทัยออกสละราชสมบัติ จึงไม่ใช่เพียงการแสวงหาความหลุดพ้นส่วนพระองค์เท่านั้น  แต่คือ "การค้นหาความจริงแท้แห่งธรรมชาติ" เพื่อปลดปล่อยมวลมนุษยชาติออกจากสมมติสัจจะอันเป็นเท็จ เมื่อตรัสรู้ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์  พระองค์ทรงค้นพบสัจธรรมสำคัญ ดังนี้ 

• ๑.ชีวิตมนุษย์ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นโดยพระพรหม แต่มนุษย์และสรรพสิ่งเกิดจากการปรุงแต่งของปัจจัยทางกายและจิตใจ(รูปและนาม) ตามกฎแห่งและผล  
• ๒.คุณค่ามนุษย์อยู่ที่การกระทำ เมื่อมนุษย์ทุกคนมีศักยภาพเท่าเทียมกันในการพัฒนาตนเอง ศักดิ์ศรีและคุณค่าของมนุษย์มิได้ถูกตัดสินด้วยชาติกำเนิดหรือวรรณะ แต่ตัดสินด้วยกระทำ(เจตนาและกรรม) 
• ๓.การหลุดพ้นจากอวิชชา การตรัสรู้กฎธรรมชาติช่วยปลดเปลื้องมนุษย์จากอคติ ความเกลียดชังและความกลัว นำไปสู่การปฏิรูปทางสังคม การศึกษา และวัฒนธรรมครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์อนุทวีปอินเดีย 

     

๓.ข้อเท็จจริงเชิงประวัติศาสตร์ และปรัชญาพุทธภูมิ

     เจ้าชายสิทธัตถะทรงพิจารณาข้อจำกัดทางร่างกายในการรับรู้และ ศักยภาพของมนุษย์ในการเข้าถึงความจริงของการมีอยู่ของเทพเจ้าผ่านอายตนะภายในได้ ทรงพบว่าแม้พระองค์จะทรงสำเร็จการศึกษาศิลปศาสตร์ ๑๘ สาขาวิชา และมีควารู้ความมสามารถตามแบบแผนของวรรณะกษัตริย์  แต่สถานะทางสังคมในยุคนั้นก็ถูกล็อคไว้ด้วยกรอบหน้าที่ของวรรณะที่ไม่ยอมให้คนอื่นก้าวล่วงบทบาทหน้าที่วรรณะของตน เมื่อพระองค์เกิดในวรรณะกษัตริย์มีหน้าที่ปกครองแคว้นสักกะจึงทรงไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ของวรรณะอื่นได้ เช่น การประกอบพิธีกรรมบูชายัญได้  

เมื่อศึกษาหลักฐานจากพระไตรปิฎก และคัมภีร์ที่เกี่ยวข้อง พุทธศาสนิกชน จะตระหนักว่า ยุคมืดของมนุษยชาติคือ ยุคที่ผู้คนถูกครอบงำด้วยความเชื่อเรื่องเทพเจ้า (God and Deva) เพื่อแลกกับการปัดเป่าความทุกข์ผ่านการประกอบพิธีกรรมบูชาเทพเจ้า ซึ่งสร้างรายได้และอำนาจทางการเมืองมหาศาลให้กลุ่มพราหมณ์ ผู้ผูกขาดพิธีกรรม 

    

เมื่อผู้คนสามารถบูชาเทพเจ้า (God) และเทวดา(Deva)ได้ตลอดทั้งปี นิกายพราหมณ์ต่าง ๆ จึงได้รับรายได้มหาศาลจากการบูชาเทพเจ้าเหล่านี้ ทำให้ พวกเขาร่ำรวย และได้รับการเคารพนับถือในสังคม อย่างไรก็ตาม พวกพราหมณ์อารยันนั้นโลภมากและพยายามผูกขาดการบูชาเทพเจ้าเหล่านี้ พวกเขาพยายามรักษาศรัทธาและรายได้จากการบูชาเทพเจ้านี้ไว้  ดังนั้น พวกเขาจึงใช้เหตุผล เป็นเครื่องมือทางปรัชญาในการสรรเสริญพระพรหมมากกว่าเทพเจ้าของนิกายพราหมณ์อื่น ๆ โดยอ้างว่าพระพรหมเป็นเทพสูงสุดที่มนุษย์ควรบูชา เพราะพระองค์ทรงสร้างมนุษย์จากร่างกายของพระองค์เอง 

ในรัชสมัยของพระเจ้าโอกกากราชทรงเป็นกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ที่ปกครองอาณาจักรกาสี พระองค์ทรงเชื่อในคำสอนของพราหมณ์อารยัน และทรงแต่งตั้งพวกเขาให้ดำรงตำแหน่งปุโรหิต (priesthood)ที่ปรึกษาด้านกฎหมาย ขนบธรรมเนียม และจารีคประเพณี เพื่อบริหารราชการแผ่นดิน กลุ่มพราหมณ์ได้อาศัยอำนาจรัฐในการออกกฎหมายระบบวรรณะ เพื่อรักษาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากการบูชาเหล่านี้ได้หลังจากการตรวจสอบข้อเท็จจริงของเหตุการณ์ ทางสังคมที่เกิดขึ้นและคำให้การของพยาน พวกปุโรหิตอารยันก็พบว่าการอนุญาตให้พราหมณ์ดราวิเดียนมีสิทธิและหน้าที่ประกอบพิธีกรรมบูชายัญได้ ก็จะเป็นที่ศรัทธาของประชาชนในอาณาจักรโกลิยะ ในอนาคตพระเจ้าโอกกากราช จะทรงแต่งตั้งพราหมณ์ดราวิเดียนเป็นที่ปรึกษาของพระองค์ เป็นเรื่องยากที่ชาวอารยันสร้างอิทธิพลทางการเมืองและรักษาผลประโยชน์จากการบูชาเทพเจ้านี้ได้ โดยใช้อำนาจปกครองเพื่อสร้างความเจริญรุ่งเรืองในอาณาจักรโกลิยะได้

 

  เมื่อพราหมณ์อารยันทำนายอนาคตทางการเมืองของอาณาจักรโกลิยะ(koliya country)สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ  ชาวอารยันพยายามจำกัดสิทธิและหน้าที่ของชาวดราวิเดียน โดยอาศัยพราหมณ์ของพระมหากษัตริย์เป็นที่ปรึกษา พวกเขาเสนอแนะต่อสมาชิกรัฐสภาแห่งอาณาจักรโกลิยะว่า ควรบัญญติคำสอนทางศาสนาพราหมณ์ เป็นทั้งคำสอนทางศาสนาและกฎหมายระบบวรรณะ   ซึ่งกำหนดสิทธิและหน้าที่ของชาวโกลิยะทุกคนต้องปฏิบัติหน้าที่ตามวรรณะของตน หากใครฝ่าฝืนคำสอนทางศาสนาและกฎหมายระบบวรรณะ จะถูกลงโทษโดยพระพรหม ตามกฎหมายระบบนี้กำหนดบทลงโทษคือ "พรหมทัณฑ์" เป็นหน้าที่ของประชาชนที่จะบังคับคดีให้เป็นไปตามพระประสงค์ของพระพรหม  โดยการลงโทษผู้ที่ฝ่าฝืนกฎหมาย ด้วยการเนรเทศพวกเขาออกจากสังคมไปตลอดชีวิต  

เพื่อป้องกันปัญหาทางการเมืองที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต เมื่อพระมหากษัตริย์หรือผู้นำในยุคต่อมา  พระองค์ทรงมีพระดำริที่จะริเริ่มปฏิรูปประเทศเพื่อสร้างความความเสมอภาคและให้ประชาชนมีสิทธิเท่าเทียมกันในการศึกษา การประกอบอาชีพ การบูชาตามความเชื่อทางศาสนา และมีส่วนร่วมในการปกครองประเทศ แต่กลับไม่สามารถทำได้โดยง่าย เนื่องจากติดขัดข้อจำกัดทางกฎหมายจารีตประเพณีสูงสุดที่เรียกว่า "หลักราชอปริหานิยธรรม"ที่ห้ามยกเลิกกฎหมายที่ประกาศบังคับใช้แล้ว  

เจ้าชายสิทธัตถะในฐานะเจ้าชายแห่งศากยวงศ์ ทอดพระเนตรเห็นว่า"คนจัณฑาล" เป็นปัญหาใหญ่ของประเทศ เนื่องจากกฎหมายวรรณะจารีตประเพณีได้ลงโทษผู้กระทำความผิดอย่างร้ายแรง ด้วยการแต่งงานข้ามวรรณะโดยให้อำนาจแก่คนในสังคมในการลงโทษพวกเขาได้ พวกเขาถูกขับไล่ออกจากบ้านไปตลอดชีวิต และไม่สามารถกลับคืนสู่สถานะทางสังคมที่มีสิทธิและหน้าที่ตามวรรณะเดิมได้ เมื่อพระองค์ทรงตรวจสอบข้อเท็จจริงและรวบรวมหลักฐานจากคำให้การของพราหมณ์อารยัน ในฐานะปุโรหิต (priesthood) พวกเขาได้ยืนยันว่าพระพรหมสร้างมนุษย์และวรรณะให้มนุษย์ทำงานตามวรรณะที่พวกเขาเกิดมาพวกเขาได้เห็นพระพรหมและพระอิศวรในรัฐสักกะและรัฐโลิยะมาตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษ แต่เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะตรัสถามถึงประวัติของพระพรหมและพระอิศวร แต่ไม่มีพราหมณ์คนใดตอบได้ ทำให้เจ้าชายสิทธัตถะทรงสงสัยถึงการมีอยู่ของพระพรหมและพระอิศวร เมื่อพระองค์ทรงไม่มีความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสเกี่ยวกับความจริงของพระพรหมและพระอิศวร แต่หลักฐานที่มีอยู่คือฐานะปุโรหิต (priesthood) ไม่สามารถพิสูจน์การมีอยู่ของพระพรหมและอิศวรได้     

      

    ด้งนั้น เจ้าชายสิทธัตถะจึงทรงตัดสินพระทัย ที่จะเสนอกฎหมายยกเลิกวรรณะต่อรัฐสภาแห่งราชวงศ์ศากยะ เพื่อปฏิรูปสังคมในอาณาจักรสักกะ แต่สมาชิกรัฐสภาแห่งราชวงศ์ศากยะได้ประชุมกันเพื่อพิจารณา และลงมติว่าไม่เห็นชอบด้วยกับกฎหมายยกเลิกวรรณะ ตามที่เจ้าชายสิทธัตถะทรงเสนอ เนื่องจากกฎหมายดังกล่าว ถูกต้องห้ามตามบทบัญญัติของหลักราชอปริหานิยธรรมซึ่งเป็นกฎหมายรัฐธรรมนูญจารีตประเพณีสูงสุดแห่งอาณาจักรสักกะในมาตรา.๓ ซึงห้ามการยกเลิกกฎหมายที่บัญญัติใช้ไปแล้ว   

การตรัสรู้ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา จะยืนยันความจริงว่า ชีวิตมนุษย์จึงไม่ถูกสร้างขึ้นโดยเทพเจ้า(พระพรหม) ตามคำสอนของพราหมณ์อารยันแต่อย่างใด หากแต่ดำเนินไปตามกฎแห่งปัจจัยการปรุงแต่ง เมื่อพระพุทธเจ้าทรงทดสอบความรู้ในอภิญญา ๖ หลายครั้งติดต่อกันเป็นเวลา ๗ สัปดาห์ หรือ ๔๙ วัน พระองค์ก็ทรงได้รับผลเช่นเดียวกันคือ ความรู้ในระดับอภิญญา ๖ การที่พระพุทธเจ้าทรงเผยแผ่หลักธรรมคำสอนนี้ จึงเป็นการจุดประทีบทางปัญญา ล้มล้างระบบวรรณะและนำพาอารยธรรมอินเดีย ก้าวข้ามจากยุคมืดแห่งอวิชชา  สู่ยุคแห่งปัญญาและการตื่นรู้

แม้ว่าการศึกษาหลักฐานในพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬา ฯ หรือคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา จะให้ข้อเท็จจริงเบื้องต้นว่า ชีวิตมนุษย์เกิดจากปัจจัยทางร่างกายและวิญญาณที่มาปฏิสนธิในครรภ์มารดา มิใช่เกิดจากการสร้างสรรค์ของพระพรหมก็ตาม แต่ตามคำสอนของพระพุทธองค์ ทรงเตือนมิให้เชื่อถือสิ่งใดทันที เพียงเพราะเหตุสืบทอดต่อ ๆ กันมา จากคัมภีร์ศาสนาหรือ ตำราเรียน  หากแต่ควรดำรงจิตใน "กาลามสูตร" คือความสงสัยอย่างมีเหตุผล  สืบเสาะหาข้อเท็จจริงจากพยานหลักฐาน ตลอดจนวิเคราะห์และอนุมานความรู้ด้วยปัญญาจนกว่าจะได้ประจักษ์พยานและเหตุผล ที่พิสูจน์ความจริงได้อย่างสมบูรณ์

     

     ด้วยเหตุผลที่กล่าวข้างต้น จึงนำมาสู่คำถามอันลุ่มลึกว่า พระศากยมุนีพุทธเจ้าตรัสรู้อะไร? และองค์ความรู้ในเรื่องนั้น เมื่อนำมาเผยแผ่เป็นพระพุทธศาสนา ได้ก่อให้เกิดการปฏิรูปสังคมในสังคมอนุทวีปอินเดีย อย่างถอนรากถอนโคน ทั้งในมิติการเมือง การเศรษฐกิจ การศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรมสากล ซึ่งช่วยปลดเปลื้องมนุษยยชาติให้หลุดพ้นจากความมืดบอดแห่งอวิชชาในชีวิต 

การแสวงหาคำตอบ ผ่านการสืบเสาะ รวบรวมและวิเคราะห์หลักฐานจากพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ อรรถกถา  ฎีกา บทความวิชาการ และกรณีศึกษาต่างๆ จึงได้รับการสังเคราะห์ออกมาเป็นบทความฉบับนี้ซึ่งไม่เพียงแต่จะเป็นเข้มทิศ และชุดข้อมูลอันทรงคุณค่า สำหรับพระวิทยากรในการบรรยายให้แก่ผู้แสวงบุญ ณ สังเวชนียสถานทั้ง ๔ ตำบล เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ตรงกันเท่านั้น หากวิธีวิทยา(วิธีการพิจารณาความอาญา)ในการสืบค้นความจริงเช่นนี้ ยังเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่องานวิจัยของนิสิตระดับปริญญาเอก สาขาพระพุทธศาสนาและปรัชญาในการใช้เป็นกรอบแนวทางเพื่อสร้างสรรค์องค์ความรู้ใหม่ เริ่มตั้งแต่การตั้งประเด็นวิจัยที่ยังเป็นข้อสงสัย  การตรวจสอบข้อเท็จจริงไปจนถึงการให้เหตุผลเชิงวิเคราะห์ที่สมเหตุสมผล ตามวัตถุ ประสงค์แห่งการวิจัยสืบไป

บรรณานุกรม

๑.พระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ๔๕ เล่ม ปกสีฟ้าเล่มที่ ๐๑ วินัยปิฎกที่ ๐๑ มหาวิภังค์ภาค๑ เวรัญชกัณฑ์ วิชชา ๓. 

๒.พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๘ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๒๐ ขุททกนิกาย ชาดก (มหานิบาต) ๖. ภูทัตตชาดก. ข้อ ๙๐๖.