บทนำสู่อาณาโบราณจักรพุกามตามปรัชญาพุทธภูมิ

Introduction to the Ancient  kingdom of Bagan according to   Buddhaphumi philosophy 

 ๑.บทนำ          

     

       ตั้งแต่ปีค.ศ.๒๐๐๒-๒๐๑๑ ผู้เขียนอาศัยอยู่ในเมืองพาราณสี (Varanasi city) รัฐอุตตรประเทศ สาธารณรัฐอินเดียเป็นเวลาหลายปีในฐานะนักศึกษาต่างชาติ ที่ศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู  พระพุทธเจ้าทรงยกย่องเมืองพาราณสีว่าเป็นสถานที่แสวงบุญอันดับที่ ๓  เนื่องจากเป็นสถานที่ที่พระองค์ทรงแสดงปฐมเทศนาแก่ฤาษีทั้งห้า(ปัญจวัคคีย์) ซึ่งนำไปสู่การสถาปนาพระรัตนตรัย ได้แก่ พระพุทธเจ้า พระธรรม  และพระสงฆ์เป็นที่พึ่งพิงของมวลมนุษยชาติ  เมื่อตรวจสอบในแผนที่ของกูเกิล   ผู้เขียนพบว่า dhamek stupa ซึ่งเป็นสถานที่แสดงปฐมเทศนานั้นอยู่ห่างจากมหาวิทยาลัยบานารัสฮินดู ที่ผู้เขียนศึกษาและอาศัยอยู่ในเมืองพาราณสีประมาณ๑๗.๗ กิโลเมตร     ดังนั้นผู้เขียนจึงได้มีโอกาสเดินทางไปแสวงบุญยังสังเวชนียสถานทั้ง ๔ แห่งหลายครั้งต่อปี 

     อย่างไรก็ตาม  ผู้เขียนสนใจในประวัติศาสตร์อันลึกซึ้งของอาณาจักรโบราณพุกามผ่านมุมมองของ "ปรัชญาพุทธภูมิ" หรือหนทางแห่งพระโพธิสัตว์  สิ่งนี้ทำให้ผู้เขียนเห็นภาพของอาณาจักรโบราณพุกามไ้ด้มากกว่าแค่ซากปรักหักพังของโบราณสถาน  แต่เป็นภาพสะท้อนถึงศรัทธา  และความปรารถนาอันสูงสุดของมนุษยชาติ ผู้เขียนมีโอกาสเดินทางไปแสวงบุญที่พม่าเพียงสามครั้ง การเดินทางครั้งที่สามมุ่งเน้นไปที่การศึกษาปรัชญา ศาสนาและวัฒนธรรมในเมืองโบราณมัณฑะเลย์ ในภาคกลางของสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์ ความรู้เกี่ยวกับมัณฑะเลย์เป็นสิ่งใหม่สำหรับผู้เขียน  เนื่องจากไม่เคยศึกษาประวัติศาสตร์ของอาณาจักรโบราณพุกามมาก่อน  การได้ยินข้อเท็จจริงเกี่ยวกับอาณาจักรโบราณพุกาม  จุดประกายความสนใจของผู้เขียนในการเรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับอาณาจักรนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสำรวจแนวความคิดทางพระพุทธศาสนา ที่ส่งผลต่อชีวิตประจำวันของชาวพุกาม ผู้เขียนสงสัยว่าทำไมชาวพุกามจึงสร้างเจดีย์อันงดงามนับพันองค์ สูงตระหง่านเสียดฟ้า ซึ่งมีคุณค่าทางจิตวิญญาณที่ควรค่าแก่การศึกษาและวิจัย การก่อสร้างเจดีย์แต่ละองค์ขึ้นอยู่กับความเชื่อของผู้คนในยุคต่าง ๆ   

      ชาวพุกามหวังจะได้อะไรจากการสร้างเจดีย์พุทธเหล่านี้ ? แม้ว่าชาวพุทธอาจสูญเสียศรัทธาไปบ้าง  เนื่องจากการยึดมั่นในโลกธรรม ๘ ประการ (Worldly conditions)  แต่การกระทำของมนุษย์ก็อยู่บนพื้นฐานของความคิดอย่างมีเหตุผล นี่คือภูมิปัญญาของมนุษยชาติในการสร้างเจดีย์ ที่รัฐบาลพม่าควรอนุรักษ์ไว้เพื่อแสดงให้เห็นถึงความชาญฉลาด อันเป็นเอกลักษณ์ของการสร้างเจดีย์พุทธโบราณซึ่งจะส่งเสริมการท่องเที่ยว ดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกและสร้างรายได้ให้กับชาวพุกาม เนื้อหาของเรื่องนี้มุ่งหวังที่จะช่วยให้ผู้คนเรียนรู้และเข้าใจชีวิตตามกฎธรรมชาติ การสร้างเจดีย์นับพันองค์ในพระพุทธศาสนา จึงควรค่าแก่ศึกษาและค้นคว้าไม่มีสิ่งใดในโลกนี้น่าสนใจไปกว่าชีวิตของผู้คนที่มีตัวตนที่แท้จริง ถูกกำหนดโดยจิตวิญญาณเดินทางผ่านวัฏจักรแห่งความตายและการเกิดอันไม่สิ้นสุด   

      ในขณะที่โลกเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว  เมื่อความรู้ของมนุษยชาติแพร่กระจายผ่านเทคโนโลยี่คอมพิวเตอร์ และอินเตอร์เน็ต โทรศัพท์มือถือถูกสร้างขึ้น เพื่อตอบสนองทุกความอยากรู้อยากเห็นของมนุษยชาติ ทำให้ผู้คนสนใจข้อมูลบนอินเตอร์เน็ตมากกว่าผู้คนรอบข้าง ภาพถ่ายเจดีย์นับล้านภาพในเมืองโบราณพุกาม ที่นักท่องเที่ยวแชร์กันทางออนไลน์ ถือเป็นหลักฐานเพิ่มเติมเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ ความคิดเห็นนับล้านที่แชร์ทางออนไลน์เกี่ยวกับเจดีย์โบราณหลายพันแห่งในอาณาจักรโบราณพุกาม ยิ่งกระตุ้นความสนใจของผู้คนทั่วโลก เป็นการเชิญชวนให้พวกเขามาเยี่ยมชมเจดีย์อันงดงามเหล่านี้ในอาณาจักรโบราณพุกามโดยปริยาย 

     เป็นเวลาหลายร้อยปีที่เจดีย์เหล่านี้ทำหน้าที่เป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางพุทธศาสนา  ต่อมาเจดีย์เหล่านี้ถูกเรียกว่า "โบราณสถาน" และรัฐบาลสหภาพเมียนมาร์ได้เปิดให้เป็นสถานท่องเที่ยวทางพุทธศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรม  เพื่ออนุรักษ์มรดกของชาติและสร้างงานและอาชีพให้กับช่างฝีมือท้องถิ่น นักท่องเที่ยวจากทั่วโลกที่อาศัยอยู่ในดินแดนที่มั่งคั่งทางวัตถุ ได้เห็นรอยยิ้มของชาวพุกามที่พบความสงบในใจผ่านการสวดมนต์ที่วัดพุทธ บมเพาะศักยภาพของตนเองผ่านศรัทธาในคำสอนของพระพุทธเจ้าและการปฏิบัติธรรมอย่างขยันขันแข็ง  การระลึกถึงประสบการณ์ในอดีตชาติการมีสมาธิในการปฏิบัติธรรม และการมีปัญญาที่จะเข้าใจสัจธรรมของชีวิต การมีจิตใจบริสุทธิ์ ปราศจากอคติ และความคิดขุ่นมัว บุคลิกภาพที่อ่อนโยนและสุภาพ การรักษาความมั่นคงและแน่วแน่เมื่อเผชิญกับความท้าทายในชีวิต  การปฏิบัติอริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นที่พึ่งแห่งความสงบภายในจิตใจ โดยไม่จำเป็นต้องอธิบายหรือเหตุผลที่ซับซ้อนเพื่อเข้าใจชีวิต การบูชาเจดีย์นับพันองค์ที่สร้างขึ้นเพื่อบูชานำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรืองแก่ชีวิตของผู้คนในอาณาจักรโบราณพุกาม และสร้างรายได้มหาศาลให้กับชุมชนท้องถิ่น เป็นต้น  

   การสร้างศาสนสถานทางพุทธศาสนา  (BuddhistPlace)เช่น เจดีย์ถือเป็นรูปแบบหนึ่งของศรัทธาทางศาสนาไม่ใช่การลงทุนที่สิ้นเปลืองเมื่อกระทำบุญกิริยาวัตถุ (bases of meritorious action) ไปแล้ว อาบุญกุศลจะสั่งสมอยู่ในจิตใจโดยห่อหุ้มจิตวิญญาณ เมื่อตายไปดวงวิญญาณของผู้นั้นจะเกิดใหม่ในสุคติภูมิที่ดี ส่วนสถานที่ทางพุทธศาสนาจะกลายเป็นอนุสรณ์สถานทางประวัติ ที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาของยุคสมัยต่าง ๆ   และถูกแปลงเป็นพุทธศิลป์ ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั่วโลกมาเยี่ยมชม เช่น เจดีย์นับพันองค์ในเมืองโบราณมัณฑะเลย์ที่สร้างขึ้นโดยแสดงภาพเหตุการณ์ชีวิตของพระพุทธเจ้า ทำให้สถานที่เหล่านั้นน่าสนใจและควรค่าแก่การศึกษา  ในโลกแห่งการเดินทางที่สะดวกสบาย การทำงานที่เร่งรีบและมุ่งเน้นความสำเร็จมากเกินไป   ผู้คนอาจเบื่อหน่ายกับชีวิตและประสบกับภาวะซึ่มเศร้าได้ การสร้างศาสนวัตถุทางพระพุทธศาสนา เช่น เจดีย์หลายพันองค์ถือเป็นบุญกุศลอย่างยิ่งในชีวิต เมื่อตายไปบุญกุศลจะนำจิตวิญญาณไปเสวยสุขในสวรรค์ 

        ในปีพ.ศ. ๒๕๖๓ ผู้เขียนได้เดินทางจากราชอาณาจักรไทย ไปยังดินแดนโบราณแห่งอาณาจักรพุกาม ระหว่างการเดินทางจากสนามบินนานาชาติมัณฑเลย์ไปสู่เมืองมัณฑเลย์โบราณ ผู้เขียนมองเห็นว่าดินแดนโบราณแห่งนี้ เคยอุดมสมบูรณ์เพราะมีแม่น้ำอิระวดีไหลผ่านและหล่อเลี้ยงวิถีชีวิตผู้คน ปัจจุบันดินแดนนี้มีความแห้งแล้งและไม่เหมาะแก่การเกษตรกรรม เมื่อมองย้อนกลับไป ๑,๕๐๐ ปีภาคกลางของพม่ายังคงอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติจากแม่น้ำอิรวดี และเพียงพอที่จะเลี้ยงดูผู้คนนับล้านและปลูกข้าวได้ เป็นเวลาหลายร้อยปีที่ผู้คนมีเวลาพัฒนาศักยภาพ เพื่อความเจริญรุ่งเรืองทางจิตวิญญาณ   พวกเขาเรียนรู้วิธีชำระล้างจิตวิญญาณ ปลดปล่อยตนเองจากเศร้าโศกและความปรารถนาที่จำกัดชีวิต พวกเขา พบความสงบสุขในดินแดนที่แห้งแล้งแห่งนี้ เพราะการปฏิบัติทางจิตวิญญาณ ช่วยให้พวกเขาพึงพอใจในตนเองและหวังที่จะบรรลุเป้าหมายชีวิต  

     แม้ว่าสถานะทางเศรษฐกิจของชาวพม่าจะไม่สูงเท่ากับประเทศไทย แต่การได้เห็นรอยยิ้มแห่งความสุขภายในจิตวิญญาณของชาวพุทธนั้นมีค่าอย่างยิ่ง  ความสุขนี้พบได้จากภายในใจ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสิ่งภายนอก การเดินทางไปพม่าครั้งนี้ได้มอบประสบการณ์อันล้ำค่าแก่ผู้เขียน ซึ่งสั่งสมผ่านประสาทสัมผัสและประทับอยู่ในจิตใจ ความรู้เกี่ยวกับพม่าที่เคยมีจำกัดของผู้เขียนได้หายไปเกือบหมด เมื่อผู้เขียนขาดประสบการณ์ผ่านประสาทสัมผัสโดยตรงเกี่ยวกับประเทศนี้ อาศัยเพียงภาพถ่าย และความคิดเห็นออนไลน์ที่แชร์กันในภาษาพม่าเท่านั้น ดังนั้น ความรู้ทางอินเตอร์เน็ตนั้นไม่สมบูรณ์ มีเพียงรูปภาพและวีดีโอเท่านั้น ผู้เขียนยังไม่เคยสัมผัสความงามตามธรรมชาติของทะเล ภูเขา ทุ่งนา  หรือได้เสียงของผู้คนและสิ่งแวดล้อมรอบตัว การเดินทางไปยังอาณาจักรโบราณพุกามทำให้ผู้เขียนได้สัมผัสวิถีชีวิตของชาวพุกามโดยตรง ช่วยปรับปรุงมุมมองที่เคยอคติต่อชาวพม่าของผู้เขียนให้ดีขึ้น การศึกษาพระพุทธศาสนาในพุกาม ซึ้งอยู่ใกล้กับสาธารณรัฐอินเดียมากกว่าประเทศไทย จะทำให้เข้าใจวิถีชีวิตแบบพุทธในพุกามอย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น    กล่าวโดยสรุปคือ จะทำให้มีความรู้กว้างขวางมากขึ้น

        ด้วยเหตุผลเหล่านี้  ผู้เขียนได้ยินเรื่องราวของอาณาจักรโบราณพุกามแล้ว ตามคำสอนพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงสอนว่าหากพราหมณ์ซึ่งนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญา แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับความจริงของเรื่องใดเรื่องหนึ่งตามปฏิภาณของตนเองตามหลักเหตุผลและคาดคะเนความจริงจากสิ่งที่ได้ยินมานั้น โดยใช้เหตุผล ซึ่งเป็นเครื่องมือทางปรัชญาในการอธิบายความจริงการใช้เหตุผลของพราหมณ์ในฐานะนักตรรกศาสตร์และนักปรัชญา บางครั้งอาจใช้เหตุผลถูกต้อง  บางครั้งไม่ถูกต้อง  บางครั้งใช้เหตุผลในลักษณะนี้หรือในลักษณะนั้น  เมื่อการใช้เหตุผลของมนุษย์ยังคงคลุมเครือและไม่ชัดเจน วิญญูชนได้ยินความคิดเห็นดังกล่าวย่อมไม่เชื่อถือว่าเป็นความจริง  ด้วยเหตุผลนี้ พระพุทธเจ้าทรงแก้ปัญหาเรื่องนี้ โดยพระองค์ทรงสร้างกระบวนการพิจารณาความจริงทางปรัชญาขึ้นมา

    อย่างไรก็ตาม ผู้เขียน จึงสนใจที่จะค้นหาคำตอบเกี่ยวกับอาณาจักรโบราณพุกาม(the ancient Bagan kingdom)  โดยได้ศึกษาข้อเท็จจริงและรวบรวมหลักฐานในพระไตรปิฎกมหาจุฬาลงกรณ ข้อเท็จจริงตามเว็บไซต์ต่าง ๆ แผนที่โลกของกูเกิล พยานวัตถุ เช่น เจดีย์พุทธคยา  วัดมายาเทวี  และพยานบุคคลเช่น ผู้เขียนเอง ที่ได้เคยมาเยือนอาณาจักรพุกามโบราณแห่งนี้ เมื่อมีหลักฐานเพียงพอ  ก็จะทำการวิเคราะห์หลักฐาน เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงของคำตอบในเรื่องนี้ บทความนี้ เป็นการวิเคราะห์ข้อมูลจากแหล่งความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผ่านประสาทสัมผัสของผู้เขียน และเพื่อให้เห็นองค์ประกอบของรัฐพุกามโบราณอย่างชัดเจนยิ่งขึ้น ผู้เขียนจึงอาศัยทฤษฎีปรัชญาการเมืองว่ารัฐและข้อมูลจากพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬา ฯ มาอธิบายข้อเท็จจริงเกี่ยวกับความเป็นรัฐพุกามโบราณได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เป็นต้น บทความในเรื่องจะเป็นประโยชน์ต่องานเผยแผ่พระพุทธศาสนา ที่พระวิทยากรใช้เป็นเนื้อหาบรรยายให้กับผู้แสวงบุญใน พม่า อินเดียและเนปาล เป็นต้น ส่วนกระบวนการวิเคราะห์หลักฐานจะเป็นประโยชน์ต่อการวิจัยในระดับปริญญาเอกด้านปรัชญาและพระพุทธศาสนา ที่นิสิตจะใช้เป็นแนวทางในการตรวจสอบข้อเท็จจริง และรวบรวมพยานหลักฐานให้เพียงพอ เพื่อพิสูจน์ความจริงของในเรื่องที่ตนเองสนใจแสวงหาความรู้ เพื่อให้ผลวิจัยเป็นความรู้ที่สมเหตุสมผล ปราศจากข้อสงสัยในข้อเท็จจริงอีกต่อไป ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการนำความรู้ทางพระพุทธศาสนาไปบูรณาการกับศาสตร์ใหม่และยุทธศาสตร์แห่งชาติต่อไป